ەگەر بارلىق قۇرىلىمداردى ەگىن ەگۋمەن بىرگە, مال شارۋاشىلىعىن ورىستەتۋگە جۇمىلدىرسا, ەت پەن ءسۇت مول بولىپ, اۋىلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ قالماي ما؟ ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي وتىرعان قانشاما ادامعا جۇمىس بولار ەدى. تۇراقتى تابىس تاۋىپ وتىرسا, وكپە-ناز دا ايتىلمايدى. بۇل ءارى-بەرىدەن سوڭ الاشتىڭ التىن بەسىگى –
اۋىلدى ساقتاپ قالاتىن يگىلىكتى شارۋاعا اينالارى ءسوزسىز. تەك ءبىر اتتەگەن-ايى, جەردىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرعاندار مالىمىزدى باعىپ, ەل دە ءبىزدىڭ وڭىنان تۇرعان ءىسىمىزدىڭ يگىلىگىن كورسىن دەيتىن نيەت بولماي تۇر. سوندىقتان شارۋاسى شالقىعان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن ەگىن ەگۋمەن بىرگە, مال باقتىرۋعا ىنتالاندىرۋ دا قاجەت.
ال مال باعۋعا مۇمكىندىك مول. اقمولا وبلىسىندا تۇگىن تارتساڭ مايى شىعاتىن مىڭداعان گەكتار جايىلىمدىق جەر تۋسىراپ بوس جاتىر. مال ازىعىن دايىندايتىن شابىندىق جەر دە بار. ماسەلەن, وبلىستىڭ جەر اۋماعى 14,6 ميلليون گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى 10 ميلليون 782 مىڭ گەكتارعا نەمەسە بارلىق جەردىڭ 74 پايىزىنا تەڭ. مۇنىڭ 5,7 ميلليون گەكتارى ەگىستىك, 4,5 ميلليون گەكتارى جايىلىمدىق جەرلەر.
سوڭعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا تۇگەندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وسى ءىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى
1 ميلليون 110 مىڭ گەكتار جەردىڭ پايدالانىلماي, بوس جاتقانى انىقتالىپ وتىر. وسى جەردە ءتورت ت ۇلىكتىڭ قانشاسىن باعۋعا بولار ەدى؟
– اۋىلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرەتىن جالعىز جول, مەيلىنشە ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن مال باعۋعا مىندەتتەۋ, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى قاسىم احمەتوۆ, – كەشەگى كەڭەس زامانىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەكى سالاسى قاتار دامىدى. سول ارقىلى جۇمىس قايناپ جاتاتىن. بوس وتىرعان ەشكىم بولمادى. قازىر ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندار اۋىلعا كوكتەمدە ءبىر, كۇزدە ءبىر كەلەدى. قالعان ۋاقىتتا ەشكىممەن شارۋاسى جوق. ارينە قولىنان كەلگەن ازاماتتاردىڭ جۇمىس ىستەپ, تابىس تاپقانىنا ەشكىمنىڭ قارسىلىعى جوق. دەگەنمەن, ەگىن القاپتارى بولىنگەن كەزدە بۇل شارۋاشىلىقتارعا تيىسىنشە جايىلىمدىق, شابىندىق جەر دە بولىنەدى.
جەر يەسى بولىپ سانالعانىمەن, مال باقپاعان سوڭ جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا كوك تيىن پايداسى جوق. ەگەر مال ۇستاسا, اۋىلدا ەكى قولىن قۋسىرىپ وتىرعان ادامدار بىرەۋى مالشى, بىرەۋى ساۋىنشى بولىپ تۇراقتى تابىس تابار ەدى. جۇمىس بار جەردەن كىم كوشسىن.
وكىنىشتىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى بەينەتى كوپ مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا ق ۇلىقسىز. سونىڭ كەسىرىنەن قانشاما جەر كادەگە اسپاي جاتىر؟ وسى ارادا بۇعان دەيىن ەشكىمنىڭ 613 مىڭ گەكتار ەگىستىك القاپپەن, 490,2 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق جەرمەن جۇمىسى بولماعانىن ايتا كەتۋگە ءتيىستىمىز.
– شىنتۋايتىندا, شاعىن شارۋا قوجالىقتارى ەگىن ەگۋگە ىنتالى, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ديماش تالاسباەۆ, – بۇل جەردە قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان ماسەلە – ولاردىڭ قولىندا قارجىنىڭ جوقتىعى. ماسەلەن, تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن مال ساتىپ الۋمەن قاتار, قوراسى, ساۋىن اپپاراتتارى ءتارىزدى كوپتەگەن قاجەتتىلىك بار. بۇل قوماقتى قاراجاتتى قاجەت ەتەدى. شارۋا قوجالىقتارىنىڭ بانكتەردەن نەسيە الۋى ءۇشىن قوياتىن كەپىلدىكتەرى بولماي وتىر. مىنە, وسىنداي تىعىرىققا تىرەلۋدىڭ سالدارىنان مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا ءىشىنارا قولبايلاۋ بار.
باسشىنىڭ ايتىپ وتىرعانى – شاعىن شارۋا قوجالىقتارى توڭىرەگىندەگى ءۋاج. ال جىل سايىن مىڭداعان گەكتار جەرگە ءداندى داقىلدار تۇقىمىن ەگىپ, ءتاپ-ءتاۋىر تابىس تاۋىپ وتىرعان ءىرى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ مۇمكىندىكتەرى بار. بىراق مال باققاننان ەگىن ەككەن الدەقايدا جەڭىلىرەك.
– ءبىزدىڭ جاقتا قىس ۇزاق. اسىرەسە قارا مال التى اي بويى قولعا قارايدى. قانشاما مال ازىعىن دايىنداۋ قاجەت, – دەيدى اتباسارلىق التاي قونىسباەۆ,–بالكىم مال ۇستاۋعا ەنجارلىق تانىتۋ وسىنداي قيىندىقتاردان تۋىنداپ وتىرعان شىعار. وسى ماسەلەگە مەيلىنشە ءمان بەرىلسە, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى باسەكەلەستىك زاڭىنا وراي قىمباتتاماس ەدى. ويتكەنى الۋشىدان ساتۋشى كوپ بولادى عوي. بايىپتاپ قاراساڭىز, جەردىڭ بوس جاتقانى كىمگە پايدالى. ءوزىمىزدىڭ بار مۇمكىندىگىمىزدى پايدالانا الماي وتىرمىز عوي.
وسى تاقىرىپتى زەردەلەسەڭىز, ەكىۇشتى ويعا قالارىڭىز انىق. ماسەلەن, قيانداعى شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلداردىڭ جەرلەرى بوس جاتسا, ءىرى ەلدى مەكەندەردىڭ ماڭايىندا قولدارىنداعى بىرەر مالدى باعۋعا توقىمداي جەر تابا الماي وتىرعاندار از ەمەس.
– ەل ەڭبەك ەتۋدەن قول ءۇزىپ قالعان. ۇمتىلعانمەن, جايىلىمدىق, شابىندىق جەردىڭ جوقتىعىنان ءبىر قولىن ەكى ەتە الماي وتىر, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنداعى «قۇلان» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى قۇلان بولاتوۆ, – ەگىن دە ەگىپ, مال دا باعىپ كوردىك. قازىر ەل ىشىندە وتىرساق تا, بەلىن بۋىپ مال باعامىن دەپ ۇمتىلىپ وتىرعان ادام تابا المايسىڭ. مالشى تۇگىل مەحانيزاتور دا جوق. قاتارىنان ءۇش جىل بويى ناۋقاندىق جۇمىس كەزىندە مەحانيزاتورلاردى كورشىلەس وبلىستان ات-تۇيەدەي قالاپ اكەلىپ وتىرمىز. ارينە ەكى سالانىڭ تىزگىنىن تەڭ ۇستاعان جاقسى. ماسەلەن, ەگىن ناشار شىقسا, مالدان تۇسكەن تابىس جىرتىعىمىزدى جامار ەدى. بىراق سوعان مۇمكىندىك جوق. مال باعاتىن, مال ازىعىن دايىندايتىن جەردىڭ ءبارى الپاۋىتتاردىڭ قولىندا. ولار ءشوبىن شاپپاق تۇگىلى ءبىر قارىس جەرىنە تابانىڭدى تيگىزبەيدى.
اقمولا وبلىسى – نۇر-سۇلتان قالاسىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ بەلدەۋىندەگى بىرەگەي وبلىس. ازىق-ت ۇلىكتىڭ جۇمىرتقا, ۇن ءتارىزدى تۇرلەرى مول بولعانىمەن, ەت جانە ءسۇت ونىمدەرىمەن قامتۋدا ولقىلىق بار. ماسەلەن, ءسۇت ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ كولەمى بىلتىرعى 11 ايدىڭ ىشىندە 34 پايىزدى عانا قامتىعان. راس, تالپىنىس بار. 107,5 مىڭ توننا ءسۇت ونىمدەرى استانانىڭ ساۋدا نۇكتەلەرىنە جەتكىزىلگەن. ايتسە دە ازدىق ەتەدى. تابيعي ءسۇتتىڭ ەسەسىنە استانانىڭ ساۋدا سورەلەرىندە قۇرعاق سۇتتەن جاسالعان ونىمدەر سىڭسىپ تۇر. جوعارىداعى ءبىز ايتقان ويدى دامىتساق, جەرگىلىكتى تابيعي ءونىم شەتتەن كەلەتىن ءسۇت ونىمدەرىمەن قاتار قۇرعاق سۇتتەن جاسالعان تاعامداردى ىعىستىرىپ, باسەكەلەستىكتىڭ ءباسىن ارتتىرا تۇسەر ەدى.
داستارقاننىڭ بەرەكەسىن كەلتىرەتىن ەت پەن ءسۇت قانا ەمەس, كوكونىس تە قاجەت. تسەلينوگراد اۋدانىنداعى «گرين ستار», ارشالى اۋدانىنداعى «ەڭبەك-1», شورتاندى اۋدانىنداعى «تابيعات تر» ءتارىزدى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى ءبىر مىڭنان استام سۋارمالى جەرلەردى يگەرىپ, قىزىلشا, قىرىققابات, ءسابىز, كارتوپ ءوسىرىپ جاتقانىمەن, ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىنىڭ كوكونىسكە سۇرانىسىن 30 پايىزعا عانا وتەي الىپ وتىرمىز. وسى ورايدا تاعى دا تۋسىراپ بوس جاتقان جەر تۋرالى قاداپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى. كوكونىس وسىرۋگە قولايلى سۋلى, نۋلى جەر اقمولا وبلىسىندا از ەمەس. بىراق سونىڭ باسىم بولىگى نە وزدەرى ەكپەيتىن, نە وزگەگە ەككىزبەيتىن جەر يەلەنۋشىلەرىنىڭ قولىندا.
ءسوزىمىزدى تۇيىندەي كەلە, ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ىندەتىپ, ۇسىنىسىمىزدى دا ايتالىق. ەڭ الدىمەن ەگىن ەگەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا مال باعۋ دا ارنايى زاڭ ارقىلى مىندەتتەلسە.
اقمولا وبلىسى
