وسى جەردە ايماقتاعى نەگىزگى ءوندىرىس كوزى اگروونەركاسىپ كەشەنى ەكەنىن ايتقان ءلازىم. بۇل باعىتتاعى جۇمىس قارقىندى. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكا كولەمىندە وندىرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمى بويىنشا الماتى وبلىسىنىڭ ۇلەسى 17 پايىزدى قۇراپ, وڭىرلەر اراسىندا ءبىرىنشى ورىننان كورىندى. وسى ەسەلى ەڭبەكتىڭ كورىنىسىن ءبىز ايماقتىڭ بىرنەشە اۋدانىنا بارعان ساپارىمىزدا انىق بايقاعان ەدىك.
نارىنقولدىق شارۋالار 25,7 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى
نارىنقول توپىراعىن «كارتوپتىڭ وتانى» دەپ تەككە ايتپاعان. ىشكى-سىرتقى نارىقتى «ەكىنشى نان» ونىمىمەن قامتىپ وتىرعان اۋداننىڭ شارۋالارى بيىل دا قوماقتى تابىسقا كەنەلدى. وتكەن 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رايىمبەك اۋدانىندا وندىرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ جالپى قۇنى 25,7 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. جيىن-تەرىمنىڭ ءتۇسىمى ءالى تولىق ەسەپتەلىپ بولماعانىن ەسكەرسەك, بۇل كورسەتكىش ءالى دە ءوسىپ, 26,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى دەگەن بولجام بار.
اۋداندا نەگىزىنەن كارتوپ وسىرىلەدى. جالپى سوڭعى جىلدار ارالىعىندا رايىمبەك وڭىرىندە وسى كارتاپ ەگىستىگىنىڭ كولەمى 10 ەسەگە ارتقان ەكەن. بۇل جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ جاپپاي جەر ەمىپ, نەسىبەسىن ەڭبەكتەن تابۋعا جۇمىلعانىن كورسەتەدى. قازىر اۋىلداعى اعايىن كارتوپ ەگىستىگىنىڭ كولەمىن 700 گەكتارعا ۇلعايتىپ, جينالاتىن ءونىمدى 380 تسەنتنەرگە دەيىن جەتكىزىپ وتىر. بيىل دا كارتوپ 6 مىڭ گەكتارعا سەبىلىپ, ودان 123 مىڭ توننا ءونىم الىندى.
– اۋدانداعى شارۋا قوجالىقتارى مەملەكەتتىڭ كومەگىمەن 240 توننا گوللانديالىق «سانتە» جانە «اگريا» سۇرىپتارىن ساتىپ الدى. ناتيجەسىندە كارتوپ ەگۋ كولەمى بۇرىن 70 گەكتار بولسا, قازىر كورسەتكىش 10 ەسەگە ءوسىپ, 700 گەكتارعا جەتكىزىلدى. جاڭا تۇقىمنىڭ, جاڭا تەحنولوگيانىڭ ناتيجەسىندە ونىمدىلىك تە ارتتى. بۇرىن ءار گەكتارىنان 170-180 تسەنتنەردەن كارتوپ الىناتىن بولسا, ەندى 380 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم جينادىق, – دەيدى رايىمبەك اۋدانىنىڭ اكىمى نۇرجان قۇدايبەرگەنوۆ.
سارقاندىقتاردىڭ ءونىمى سىرتقى نارىققا شىعادى
سارقان – ناعىز اگرارلى ءوڭىر. ەل-جۇرت ءتورت ت ۇلىك مال ءوسىرىپ, جەر ەمىپ, ەگىن سالۋمەن كۇن كەشۋدە. اسىرەسە, قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋ قايتا جاندانىپ كەلەدى. بيىل اۋدانداعى شارۋا قوجالىقتارى ءتاتتى ءتۇبىر القابىنىڭ كولەمىن 2850 گەكتارعا جەتكىزىپتى. تابيعي ءونىم تۇگىن تارتساڭ مايى شىعاتىن توپىراقتان الىنادى. وسى توپىراقتا ونگەن ونىمگە سۇرانىس جوعارى بولاتىنى ءسوزسىز. اسىرەسە شەتەلدىك تۇتىنۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى سارقاندىق شارۋالاردىڭ 1245,8 توننا ءونىمىن رەسەيلىك جانە تۇركيالىق كاسىپورىندار تىكەلەي ساتىپ الىپتى. كوكونىس پەن ءتۇبىرلى جەمىستەن بولەك دارىلىك شوپكە دەگەن تاپسىرىس ۇزىلمەگەن. مايبۇرشاق پەن ءداندى داقىلدار رەسەيگە جونەلتىلسە, دارىلىك ءشوپتىڭ الۋان ءتۇرى تۇركياعا تاسىمالدانىپتى.
بيىل سارقان اۋدانىنداعى ىشكى جولداردى جوندەۋگە ءجىتى كوڭىل ءبولىندى. ياعني, اۋداندىق ماڭىزى بار كولىك جولدارىن جوندەپ, كۇتىپ ۇستاۋ جۇمىستارىنا 336,6 ملن تەڭگە قارجى جۇمسالعان ەكەن.
– جىل باسىنان بەرى سارقان قالاسىنىڭ كوشەلەرىنە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. المالى اۋىلىنىڭ سەيفۋللين جانە قوناەۆ كوشەسىندە جول جابىندىسى ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزىلدى. اسفالت سالىنىپ, مۇلدە جوندەۋ كورمەگەن اۋماققا قيىرشىقتاس توسەلدى. تاعى ءبىر جاڭالىعىمىز, بالقاش كولى جاعالاۋىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىندالدى. كەلەشەكتە بۇل باعىتتا ءتۋريزمدى دامىتۋدى قولعا الامىز, – دەيدى سارقان اۋدانىنىڭ اكىمى مارات رازبەكوۆ.
الما باعى جايناعان «اتەك اگرو»
«جەر جانناتى – جەتىسۋ» دەگەن اتاۋ ءوڭىردىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنە قاراتا ايتىلعانى انىق. شىندىعىندا الاتاۋ بوكتەرىندە وسەتىن جەمىس-جيدەكتىڭ ءنارى مەن دامىنە تەڭ كەلەتىن نارسە الەمدە نەكەن-ساياق شىعار. قازىر ايماقتا ماۋەلى باق پەن سايالى باقشا ءوسىرۋ ءداستۇرى جالعاسىپ, تابىستى ەڭبەكتىڭ كوزىنە دە اينالىپ وتىر. بۇگىندە الماتى وبلىسىنداعى جەمىس باقتارىنىڭ كولەمى 23 مىڭ گەكتار ەكەن. بىلتىر وسى باۋ-باقشادان جينالعان ءونىمنىڭ كولەمى 126 مىڭ تونناعا جەتىپتى. اسىرەسە ۋىلجىپ پىسكەن المانىڭ ۇلەسى 85 مىڭ توننا شاماسىندا بولىپتى. دەرەك بويىنشا, ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعىنداعى الماعا دەگەن سۇرانىستىڭ 95 پايىزىن جەتىسۋلىق جەمىس ءتۇرى قامتىپ وتىرعان كورىنەدى. وسى الما باعىن باپتاپ ءوسىرىپ, ساپالى ءونىم الىپ وتىرعان كاسىپ يەسىنىڭ ءبىرى – جامبىل اۋدانىنىڭ تۇرعىنى جانات التىنعادىس ۇلى. ول باسقاراتىن «اتەك اگرو» سەرىكتەستىگى بيىل 54 گەكتار جەرگە تامشىلاتىپ سۋاراتىن الما باعىنان مول ءونىم الدى. المانىڭ «پينك لەدي», «فۋدجي», «گرەنني سميت», «گالا», «گولدەن دەليشەس» سياقتى تانىمال سۇرىپتارى شىققان شىعىندى وتەيتىندەي جەمىس بەردى.
– الما باعىنا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن قولدانۋدى تاجىريبەگە ەنگىزگەنىمىزگە ءۇشىنشى جىل بولدى. بۇدان ونىمدىلىك ارتادى, شىعىن از. كۇتىپ-باپتاۋى دۇرىس بولسا, ءار گەكتارداعى كوشەتتەن 30-45 تونناعا دەيىن الما جيناپ الۋعا بولادى. تامشىلاتىپ سۋارۋ قۇرال-جابدىقتارى يزرايلدەن, جاس كوشەتتەر تۇركيادان اكەلىنگەن, – دەيدى «اتەك اگرو» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى جانات التىنعادىس ۇلى.
جالپى قۇنى 850 ملن تەڭگە بولاتىن بۇل جوبانىڭ ءبىر بولىگىن «اگرارلىق نەسيە» كورپوراتسياسى قارجىلاندىرسا, قاراجاتتىڭ قالعان جارتىسى جەكە كاسىپكەردىڭ ۇلەسىندە. ال الما باعى 75 ادامعا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
الماتى وبلىسى
