بيىل ەلىمىزدە اتالىپ وتەتىن تانىمال تۇلعالاردىڭ, ەلەۋلى وقيعالاردىڭ مەرەيتويى از ەمەس. ءال-ءفارابيدىڭ تۋعانىنا 1150 جىل, ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل, قازاق اۆتونوميالى كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل, ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىسكە 75 جىل سەكىلدى ەلەۋلى داتالاردى ەل كولەمىندە كەڭىنەن اتاپ ءوتۋ جوسپارلانعان. بىراق بۇل تويدىڭ ءبارى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتقانداي, «توي تويلاۋ ءۇشىن ەمەس, وي-ءورىسىمىزدى كەڭەيتىپ, رۋحاني تۇرعىدان دامۋىمىز ءۇشىن» وتكىزىلمەك.
وسى داتالاردىڭ ىشىندە قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى, ء«تۇرى ۇلتتىق, مازمۇنى سوتسياليستىك» كەزدىڭ وزىندە «مەن قازاقپىن!» دەپ جىرلاعان, جارالى جەلتوقساندا جاستارعا اراشا تۇسكەن اقىن جۇبان مولداعاليەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى دا بار.
-بۇكىل ەلىمىز ءۇشىن ەلەۋلى داتالاردى لايىقتى اتاپ وتۋگە بايلانىستى ءبىزدىڭ وڭىردە دە ارناۋلى توپتار قۇرىلىپ, جاۋاپتى مەكەمەلەر بەكىتىلدى. جۇبان اقىننىڭ مەرەيتويى اياسىندا وتەتىن شارالاردىڭ جوباسى دايىندالدى. بۇل جوبانى جەرگىلىكتى قالامگەرلەردىڭ, ولكەتانۋشىلاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرىمەن تولىقتىرىپ, كەلەسى اپتادا وبلىس اكىمىنە ەسەپ بەرەمىز, دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى سايران دۇيسەنتەگى.
سايران تەمىرعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جىل بويى جۇبان تويى اياسىندا جۇزدەگەن شارا ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانعان. ارينە, ولاردىڭ نەگىزگىسى ورال قالاسىندا جانە اقىننىڭ تۋعان جەرى اقجايىق اۋدانىندا وتەدى. سونىڭ ىشىندە ورال قالاسىندا قالامگەردىڭ تۇتاس تۇلعاسى كورىنەتىن ەسكەرتكىشىن ورناتۋ جوسپارلانعان. اقىن شىعارماشىلىعى مەن ءومىر جولىن قامتيتىن ەنتسيكلوپەديالىق جيناق شىعارۋ, رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيا, اقىندار ايتىسىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى دا ۇسىنىستار ايتىلعان. ورال قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى زاچاگانسك كەنتىنە – اقىن جۇبان مولداعاليەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستى ءبىر توپ زەينەتكەردىڭ اتىنان ەڭبەك ارداگەرى جايساڭ اقباي, عازيز حايمولدين سىندى اقساقالدار كوپتەن ۇسىنىپ كەلەدى.
- جۇبان مولداعاليەۆ – مەن كورگەن اقىنداردىڭ ىشىندەگى قاھارمانى, باتىرى. سوۆەتتىك يدەولوگيانىڭ كۇشىنە ەنىپ تۇرعان زاماندا دا «مەن قازاقپىن» دەپ ايتا العان, تىڭ يگەرۋ ناۋقانىنىڭ قازاق دالاسىنا قانداي زاردابى تيگەنىن جاسىرماي ايتقان, ءتىپتى كولبينگە قاسقايىپ تۇرىپ, جەلتوقسان جاستارىنا اراشا تۇسكەن جۇبان اعا قانداي قۇرمەتكە دە لايىق ەدى. سوندىقتان پرەزيدەنتكە ۇجىمدىق حات جازىپ, اقىنعا «حالىق قاھارمانى» اتاعىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتۋىمىز كەرەك! دەدى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا.
اقۇشتاپ اپايدىڭ تاعى ءبىر ۇسىنىسى – مەرەيتوي اياسىندا اقىندار ايتىسى ەمەس, جاس جازبا اقىنداردىڭ پاتريوتتىق جىرلار فەستيۆالىن وتكىزۋ بولدى.
- ايتىس تا حالىق ونەرى عوي, بىراق بۇگىندە حالىقتىڭ جازبا ولەڭ وقۋ داعدىسى جويىلىپ بارادى. جۇبان اقىننىڭ ارۋاعى ءۇشىن, جازبا ولەڭنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن ءمۇشايرا وتكىزگەن ءجون دەپ ويلايمىن. بۇل ەرلىك, ورلىك, باتىرلىق جىرلارىنىڭ ءمۇشايراسى بولۋى ءتيىس, دەدى اقۇشتاپ باقتىگەرەيقىزى.
جيىندا جۇبان ەنتسيكلوپەدياسىن قۇراستىرۋشى توپتىڭ جەتەكشىلىگىنە پروفەسسور الپىسباي مۇساەۆ بەكىتىلدى.
-اقجايىق اۋدانىنىڭ ورتالىعى چاپاەۆ اۋىلىندا بيىل جۇبان ورتالىعى اشىلادى دەپ وتىرمىز. قازىر قۇرىلىس جۇمىستارى باستالدى. ول ورتالىقتا جۇبان مۋزەيى, كىتاپحانا, وقىرمان زالى بولماق. جۇبان اقىنعا قاتىستى جادىگەرلەر, تۇتىنعان زاتتار, بارلىق كىتاپتار وسى جەرگە جيناقتالادى. ارنايى جيناق كىتاپ تا دايىنداپ جاتىرمىز. روللان سەيسەنباەۆ ايتقانداي, ء«بىر جول ولەڭىنە ءبىر حالىقتىڭ تاعدىرىن سىيدىرىپ جىبەرگەن» جۇبان مولداعاليەۆتىڭ عاسىرلىق تويىن جەرلەستەرى ءوز دەڭگەيىندە وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر, دەدى اقىننىڭ اۋىلداسى, ءوزى دە ولەڭ جازاتىن تىلەس جازىقباي.
-جۇبان اعانىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەر از ەمەس, سوندىقتان مەرەيتوي اياسىندا ءان بايقاۋىن ۇيىمداستىرساق تا ارتىق بولمايدى. اقىن شىعارماشىلىعى ناسيحاتتالادى, جاڭا اندەر دە تۋى مۇمكىن. سونداي-اق بۇگىنگە دەيىن جۇبان اعاعا ارنالعان ءبىر دە ءبىر درامالىق دۇنيە جوق ەكەن. ورالدىق قالامگەر نۇرلان ءسادىر وسى ءىستى قولعا الۋعا نيەت ءبىلدىردى, دەدى اقىن, جۇبانتانۋشى ۇزىلدىك ەلەۋباەۆا.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەلەرى ايتقالي نارىكوۆ, ميرا شۇيىنشاليەۆالار دا ءوز كەزەگىندە جەرگىلىكتى اقپارات قۇرالدارىندا اقىن شىعارماشىلىعىن بارىنشا ناسيحاتتاۋ, مەرەيتويلىق مەدال, سىيقادەلەر شىعارۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان ورال قالاسىندا جۇبان مولداعاليەۆ وقىعان, تۇسكەن عيماراتتارعا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىپ, قالا ىشىندە قازاق قالامگەرلەرىنىڭ ىزىمەن جۇرەتىن ەكسكۋرسيا مارشرۋتىن جاساۋ قاجەتتىگىن ۇسىندىق. بۇل ەكسكۋرسيا قالا قوناقتارىنا, مەكتەپ وقۋشىلارىنا پايدالى, قىزىقتى بولارى ءسوزسىز. بۇل مارشرۋتقا عۇمار قاراش, ساكەن سەيفۋللين, قاسىم امانجولوۆ, ابدوللا جۇماعاليەۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ تاعى باسقا اقىن-جازۋشىلار تۋرالى دەرەكتەردى قوسۋعا بولادى.
وسىلايشا باتىس قازاقستان وبلىسىندا جۇبان تويىن ۇيىمداستىرۋ توبىنىڭ العاشقى جيىنى ءوتىپ, توپ جەتەكشىلىگىنە اقىن ۇزىلدىك ەلەۋباەۆا بەكىتىلدى. توپ مۇشەلەرىنىڭ ماقساتى – اقىن مەرەيتويىن عيبراتتى شارالارمەن كومكەرىپ, كەيىنگى ۇرپاققا پايدالى ءىس قالدىرۋ.
