ەڭبەكاقى مەن زەينەتاقى ءوستى
ەڭ الدىمەن ۆيتسە-پرەمەر جاڭا جىلدان باستاپ 500 مىڭ پەداگوگتىڭ ەڭبەكاقىسى 25 پايىزعا, 215 مىڭ دارىگەر مەن مەدبيكەنىڭ جالاقىسى تيىسىنشە 30 جانە 20 پايىزعا, 25 مىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتكەر مەن 34 مىڭ مادەنيەت, ونەر جانە مۇراعات قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى 30 پايىزعا ارتقانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق 2,2 ملن زەينەتكەردىڭ الەۋمەتتىك تولەمدەرى 7 پايىزعا, 4 ملن-نان استام ءارتۇرلى مەملەكەتتىك جاردەماقى الاتىندار 5 پايىزعا, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان 132 مىڭ الەۋمەتتىك جاردەماقى الاتىندار 30 پايىزعا كوبەيگەن. جالاقى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ ءوسۋى جالپى 7,2 ملن قازاقستاندىقتى قامتىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن الەۋمەتتىك سالاعا ارنالعان شىعىستار ۇلەسى 47 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن جەتكەن.
سونداي-اق زەينەتاقى جيناعىن پايدالانۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەنگەنىن جەتكىزگەن بەردىبەك ساپارباەۆ: «پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ جانىنان ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلدى. وعان تانىمال عالىمدار مەن ساراپشىلار ەندى. ءبىز حالىقارالىق تاجىريبەنى زەردەلەپ شىقتىق. ءسويتىپ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە زەينەتاقى جيناعىن پايدالانۋ بويىنشا بىرنەشە ۇسىنىس ەنگىزدىك. وندا زەينەتاقى جيناعىن باسپانا الۋعا جانە تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت پەن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا كىرمەيتىن ەم-دومدارعا جۇمساۋعا مۇمكىندىك بەرۋ قاراستىرىلعان. ءبىز ءتيىستى ەسەپ-قيساپتى جاساپ شىقتىق. قازاقستاندىقتار زەينەتكە شىققاننان كەيىن شامامەن 19-25 جىل ءومىر سۇرەدى. سوندىقتان ءبىز ءاربىر ادامنىڭ ەسەپشوتىنداعى قارجى زەينەت جاسىنا جەتكىلىكتى بولاتىنىنا كوز جەتكىزۋىمىز كەرەك. ءبىر وكىنىشتىسى, قازىرگى كەزدە سالىمشىلاردىڭ جارتىسىنىڭ جيناق سوماسى 1 ملن تەڭگەگە جەتپەيدى. ال قاجەتتى سوما, مولشەرمەن 10-12 ملن تەڭگە بولۋى ءتيىس», دەدى.
جاردەماقى. ااك. كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك كومەك
الەۋمەتتىك كومەكتەگى ەڭ ۇلكەن جاڭالىقتىڭ ءبىرى – كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ تابىسىنا قاراماستان مەملەكەتتىك جاردەماقىنىڭ تاعايىندالۋى. بۇل جاردەماقىنى 4 جانە ودان دا كوپ كامەلەتكە تولماعان بالالارى نەمەسە 23 جاسقا دەيىنگى كۇندىزگى وقۋ بولىمىندە وقيتىن ستۋدەنت بالالارى بار وتباسىلار اي سايىن الىپ وتىرماق. ناقتىراق ايتقاندا, بيۋدجەتتەن 4 بالاعا – 42 496 تەڭگە, 5 بالاعا – 53 127 تەڭگە, 6 بالاعا – 63 757 تەڭگە, 7 جانە ودان دا كوپ بالاعا – 74 388 تەڭگە تۇراقتى تولەنەدى. «مەملەكەتتىك جاردەماقى ءۇشىن وسى جىلعا بيۋدجەتتەن 177 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. قاڭتار ايىندا 367 مىڭ كوپ بالالى وتباسىنا اتالعان جاردەماقى تاعايىندالدى», دەدى مينيستر ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.
ال اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك وسى جىلدان باستاپ جاڭا تارتىپپەن بەرىلە باستايدى. ونداعى وزگەرىستەرگە توقتالعان ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بىلاي دەدى: «ەڭ الدىمەن, ااك توقسان سايىن تاعايىندالادى. ەكىنشى وزگەرىس – مولشەرىنە قاتىستى. ولشەم-شارتتار وزگەرىسسىز قالدى. ياعني, وتباسىنىڭ ورتاشا تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 70 پايىزىنا جەتپەيتىن بولسا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە يە بولادى. بىراق ەندى ادام باسىنا 21 مىڭ تەڭگە بەرىلمەيدى, ورتاشا تابىستىڭ كەدەيلىك شەگىنەن ايىرماسى عانا تولەنەدى. مۇندا 2018 جىلعى ءتارتىپ قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. ەسەسىنە ااك الۋشى بالالارىنا كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتاما الادى. جاڭا مەحانيزمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – اتاۋلىلىعىندا. ەگەردە وتباسىنىڭ تابىسى شىنىمەن تومەن بولاتىن بولسا, ول كوپ بالالىلارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقىنى دا, ااك-ءتى دە الادى جانە كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتامامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. دەمەك مولشەرى ارتپاسا, ازايعان جوق. بۇل ءبىر جاعىنان ناعىز مۇقتاجدارعا كومەكتەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءۇشىنشى وزگەرىس – ااك الاتىن وتباسىنداعى ەڭبەككە جارامدى ازاماتقا ءوز ماماندىعىنا ساي جانە قاتىناۋعا قولايلى جەردەن جۇمىس ۇسىنىلادى. ەگەر ول ودان باس تارتسا, ااك بەرۋ توقتاتىلادى. بۇعان مۇگەدەك جاندار, وقىپ جۇرگەن ەڭبەككە جارامدى ازاماتتار, 3 جاسقا دەيىنگى بالامەن جانە مۇگەدەك جاندى, قارتتاردى قاراپ وتىرعان كىسىلەر, 1 جانە 2-توپتاعى مۇگەدەك ەرەسەكتەر, قارتتار جاتپايدى. بالامەن ۇيدە وتىرعان انالارعا ەرەكشە قارايتىن بولامىز. ولارعا تولىق ەمەس رەجىمدەگى جۇمىستار ۇسىنىلادى».
شاكىرتاقى سول كۇيىندە ااك تاعايىنداۋدا تابىس كوزى رەتىندە ەسەپتەلمەيتىنىن, ال جاڭا جاردەماقىنىڭ تابىسقا جاتقىزىلاتىنىن ايتقان مينيستر ورتا, جوعارى ءبىلىم الىپ جۇرگەن ستۋدەنت قاي قالادا وقىپ جۇرگەنىنە قاراماستان ااك الاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بولەك, ااك الۋشىلارعا كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتاما بەرىلەدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بيىل مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى 220 مىڭنان استام بالا, مەكتەپ جاسىنداعى 370 مىڭنان استام بالا وسى كەپىلدەندىرىلگەن توپتامامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. «مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا ازىق-ت ۇلىكتىڭ توپتاماسى جانە گيگيەنالىق قۇرالدار بەرىلەدى. مەكتەپ جاسىنداعى بالالار مەكتەپتە ىستىق تاماقپەن قامتىلىپ, مەكتەپ فورماسى, وقۋ قۇرالدارى جانە مەكتەپكە قاتىناۋعا جول ءجۇرۋ جەڭىلدىكتەرى, مەديتسينالىق كومەك قاراستىرىلادى. قازىر ءتيىستى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر ازىرلەندى. اكىمدەردىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن 493 ساۋدا ورتالىعى بەكىتىلدى. ولار وسى توپتامانى دايىندايدى. ولارعا تالاپ, تەحنيكالىق سيپاتتامالار ازىرلەندى. ونى ىسكە اسىرۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورىنداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە. ازىق-ت ۇلىك توپتاماسىندا حالىقارالىق تاجىريبە ەسكەرىلگەن. ەڭ ماڭىزدىسى, ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرگە دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ۇسىنىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ, بالانىڭ فيزيولوگيالىق ەرەكشەلىگىن جانە تاعامدىق, ەنەرگەتيكالىق قۇندىلىعى جاسىنا ساي ازىق-ت ۇلىكتەردى دايىندادىق. مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا مەكتەپ فورماسى, مەكتەپ قۇرالدارىنىڭ بارلىعى ەنەدى», دەدى ەڭبەك ءمينيسترى.
نەسيە مەن گرانت جەڭىلدەتىلگەن جولمەن بەرىلەدى
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, شاعىن نەسيە بەرۋ جولدارى جەتىلدىرىلىپ, از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلارداعى جۇمىسسىز ازاماتتارعا تيىمدىلىكتەر قاراستىرىلىپ وتىر. «ەڭ الدىمەن ولار ءۇشىن نەسيەنىڭ مەرزىمى 7 جىلعا دەيىن ۇزارتىلادى. پايىزدىق مولشەرلەمەسىن 6 پايىزدان 4 پايىزعا دەيىن تومەندەتتىك», دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.
سونداي-اق از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلارداعى جۇمىسسىز ازاماتتار گرانتتى دا جەڭىلدەتىلگەن جولمەن الماق. «2019 جىلى بىزدە گرانتتىڭ 100 اەك (250 مىڭ تەڭگە) جانە 200 اەك (505 مىڭ تەڭگە) كولەمىندەگى ەكى ءتۇرى بار ەدى. بيىلدان باستاپ بىركەلكى 200 اەك كۇيىندە قالدىرىپ وتىرمىز. ونى الۋ ءۇشىن ادامدار «بيزنەس – باستاۋ» باعدارلاماسى بويىنشا مىندەتتى تۇردە وقىپ, سەرتيفيكاتىن الۋى كەرەك. بىراق از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلارداعى جۇمىسسىز ازاماتتارعا جەڭىلدىك قاراستىرىپ, وقىماي-اق, تەك الەۋمەتتىك كەلىسىمشارت جاساۋ ارقىلى بەرىلەتىن بولادى», دەدى مينيستر.
ماڭىزدى سالالار ساپاعا باعىتتالادى
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 2025 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاما بەكىتىلدى, ول قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 73 جاستان 75 جاسقا دەيىن ارتتىرۋعا, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋعا, جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جاقسارتۋعا باعىتتالعان. قازىرگى ۋاقىتتا «سك-فارماتسيا» مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە جىبەرىلگەن 221 ملرد تەڭگە سوماسىنا 88 پايىز ءدارى-دارمەكتەر ساتىپ الدى. ءمامس ەنگىزۋ شەڭبەرىندە ازاماتتاردىڭ «ساقتاندىرىلۋى» مارتەبەسىن سايكەستەندىرۋ جانە مەديتسينالىق قىزمەتتەردى بولەك ەسەپكە الۋ قامتاماسىز ەتىلگەن, بازالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەر تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى پاكەتىنە ەنگىزىلگەن. 2020 جىلى ءبىر ساقتاندىرىلعان ادامعا جۇمسالاتىن شىعىستار كولەمى 57,5 پايىزعا (55 مىڭنان 87 مىڭ تەڭگەگە دەيىن) وسەدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا مۇعالىمدەرگە ماتەريالدىق جانە ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋ كوزدەلگەن, ەرەكشە فۋنكتسيالاردى بولدىرمايتىن جانە مۇعالىمدەردىڭ قۇقىقتارىن كەڭەيتەتىن «مۇعالىم مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ ساپاسى مەن مازمۇنىن جاقسارتۋعا, 3 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن 100 پايىز قامتۋعا, اپاتتى جانە 3 اۋىسىمدى مەكتەپتەر ماسەلەلەرىن شەشۋگە, قالالىق جانە اۋىلدىق جەرلەردەگى وقىتۋ ساپاسىنداعى الشاقتىقتى 2 ەسەگە قىسقارتۋعا باعىتتالعان 2025 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاما قابىلداندى, اۋىلدىق جەرلەردە جوعارى ءبىلىمدى قارجىلاندىرۋ 2 ەسە, عىلىم 7 ەسە ءوستى.
