اۋىلداعى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ جاڭا دەڭگەيى قانداي بولماق؟ دەربەس جەكە بيۋدجەتپەن جۇمىس ىستەيتىن اۋىلدار دايىندىعى وبلىستىق اكىمدىكتىڭ كوشپەلى وتىرىسىندا قارالعان بولاتىن. كوشپەلى وتىرىس ەلىمىزگە وركەنيەتتى دامىعان اۋىل رەتىندە تانىلعان ۋسپەن اۋدانى گاليتسكوە اۋىلىندا ءوتتى. وتكەن جىلى ءبىزدىڭ وڭىردە دە تۇرعىندارىنىڭ سانى 2000 ادامنان اساتىن 32 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ جەكە بيۋدجەتى قالىپتاسىپ, ولار ءوز قارجىلارىن اۋىل يگىلىگىنە جاراتۋعا مۇمكىندىك الدى. تىرەك اۋىلدار ساناتىنا الىنعان وسى اۋىلدىق اۋماقتاردا 140 مىڭ ادام تۇرادى. جاڭا جىلدان باستاپ كوشپەلى جيىن وتكەن گاليتسكوە اۋىلىنىڭ اكىمدىگى دە ءتورتىنشى دەڭگەيلى بيۋدجەت تۇرىنە كوشەدى.
اۋىلدىق اۋماقتار دەربەس بيۋدجەت جۇيەسى بويىنشا ەكىنشى جىل قاتارىنان جۇمىس ىستەپ كەلەدى. باستى ماسەلە – تابىس كوزىنىڭ از بولۋى.
– ەگەر 2018 جىلى تابىس كوزىنىڭ كورسەتكىشى 9,8 پايىزدى قۇراسا, 2019 جىلى 8,6 پايىزعا ازايدى, – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءاليا ارىنوۆا. ول بۇل كورسەتكىش
1 پايىزعا دەيىن تومەندەيتىنىن ايتتى. سەبەپ – ەلىمىزدەگى سالىق زاڭناماسىنا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەرگە بايلانىستى. كولىك سالىعىن تولەۋ مەرزىمى اۋىسىپ, شاعىن بيزنەس يەلەرى تابىس سالىقتارىنان بوساتىلدى. 2020 جىلعى كولىك سالىعى 2021 جىلى عانا تولەنەتىن بولعاندىقتان, اۋىلدىق بيۋدجەتتەر 400 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجىدان قاعىلادى. بيزنەسكە جاسالعان جەڭىلدىككە بايلانىستى اۋىلدىق بيۋدجەتتەردىڭ شىعىنى 150 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەدى.
ءاليا ارىنوۆانىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلعى بيۋدجەت كولەمى 7,6 ملرد تەڭگە شاماسىندا. ونىڭ ىشىندە ءوز كىرىستەرى 229,5 ميلليون تەڭگە, ونىڭ 50 پايىزعا جۋىعى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالادى. دەربەس بيۋدجەتپەن اۋىلدىق اۋماق اكىمدەرىنە جەرگىلىكتى باسقارۋ تەتىگى بەرىلگەندىكتەن, ولار اۋىل قاۋىمداستىعىمەن اقىلداسىپ, اۋىلدى كوركەيتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن انىقتاپ وتىرۋعا ءتيىس.
بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋ ماڭىزدى ماسەلە, ماڭىزدى شەشىم دەلىك. بىراق وسى ماڭىزدى شەشىمدەردى قابىلدايتىن ادامداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءبولىنۋى مەن يگەرىلۋىن باقىلايتىن تۇرعىنداردىڭ قۇزىرەتى قانداي دەگەن سۇراقتار دا ويلانتادى.
– اۋدان ورتالىقتارىندا 2020 جىلى جەكە كىرىس كولەمى 11 ميلليون تەڭگە كولەمىندە بولماق, – دەيدى ءا.ارىنوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, كىرىستىڭ ەڭ ازى اققۋلى اۋدانىندا – 1,4 ميلليون تەڭگە شاماسىندا. تەرەڭكول, ەرتىس اۋداندارىنىڭ كىرىسى 20 ميلليون تەڭگە توڭىرەگىندە. ماي اۋدانى مايتۇبەك اۋىلدىق اۋماعىنىڭ كىرىسى 100 مىڭ تەڭگەگە دە جەتپەيدى. ءتىپتى اۋىلداردا ايىپپۇلدان تۇسكەن كىرىس وبلىس بويىنشا نەبارى 149 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. مىسالى, باياناۋىل اۋدانىندا 14 اۋىلدىق اۋماق بار, 12 اۋىلداعى حالىق سانى 2000 ادامنان دا از. سوندىقتان دەربەس بيۋدجەتتى ەنگىزۋ اۋدان ورتالىعى باياناۋىل اۋىلىندا, مايقايىڭ كەنتى اكىمدىگىندە جۇرگىزىلۋدە.
ال بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىنە ءوتۋ – اۋىلعا ءتيىمدى. ماسەلەن, تىركەلمەگەن نىساندار سارالاۋدان ءوتىپ, سالىقتىق جانە سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر ەسەبىنەن اۋىل بيۋدجەتى ارتپاق. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءوزى تابىستى بولۋگە قاتىسسا وندا بيلىككە دەگەن سەنىم قالىپتاسادى. ياعني, اۋىل, كەنتتى باسقارۋعا بەلسەندى قاتىسادى.
اۋىلدىڭ بيۋدجەتى اكىمدىكتەردىڭ قاراماعىنداعى م ۇلىكتى جالعا بەرۋدەن, ەرىكتى الىمداردان, قايىرىمدىلىق جانە دەمەۋشىلىك جارنالاردان, ايىپپۇلدار مەن سىرتقى جارناما ورنالاستىرۋ تولەمدەرىنەن قۇرالادى. ول ءۇشىن اۋىل اكىمدەرىنىڭ بىلىگى مەن ءبىلىمى جوعارى دەڭگەيدە بولۋى قاجەت. سول سەبەپتى اكىمدەردى قاراجاتتى جوسپارلاۋ جانە جۇمساۋ, سالىق جيناۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋدا ارنايى وقىتۋ كۋرستارى, بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ, اتقارۋ جانە كوممۋنالدى مۇلىكتى پايدالانۋ جايىندا ساۋاتتى باسقارۋعا ۇيرەتۋ, وقىتۋ قاجەت بولدى. وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن وبلىستاعى ءار اۋىلدىق اۋماق اكىمىنە, قازىناشىلىق, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ, قارجى, مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنا اۋدان, قالالار بەكىتىلىپ بەرىلگەن. ءتىپتى ۆاتساپ جەلىسىندە ارنايى چات قۇرىلىپ, سۇراق قويۋعا مۇمكىندىك جاسالعان. بىلتىر دەربەس بيۋدجەتى بولعان 32 اۋىلدىڭ 5-ەۋى ءار اي سايىن بولىنگەن قارجىنى ءتيىمدى يگەرىپ, بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن دە ورىنداپ وتىرعان. تومەن كورسەتكىش اۋدان ورتالىقتارى باياناۋىل, كوكتوبە اۋىلدىق اۋماقتارىندا تىركەلىپتى.
وبلىستىق تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ باسشىسى ايناگۇل قۇرمانوۆا اقتوعاي مەن اققۋلى اۋداندارىنا جۇرگىزىلگەن تەكسەرىس ناتيجەلەرىنە وراي جالپى, اۋىلداردا جينالعان كىرىستىڭ از بولۋى جوسپارلاۋدىڭ دۇرىس بولماۋىنان دەيدى. ەگەر اۋىلدىق اكىمدىكتەر بەرىلگەن ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىمداردى ەسكەرسە, قاتەلەر قايتالانباۋعا ءتيىس.
ال كىرىستى كوبەيتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ وبلىس اكىمى كىرىستى كوبەيتۋ ءۇشىن اۋىل اكىمدەرى كوممۋنالدىق م ۇلىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋلارى قاجەت ەكەنىن ايتتى. جالپى, 6,8 ملرد تەڭگەنىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگى اۋىلدىق اكىمدىكتەرگە وتكىزىلگەن. ناتيجەسىندە 5 جىلجىمايتىن م ۇلىك پەن 3 كولىك باسەكەلەس ورتاعا بەرىلىپ, اۋىلداردىڭ بيۋدجەتىنە 16,7 ميلليون تەڭگە تۇسكەن. بۇعان وڭىردەگى 200 ورتا مەكتەپتى قوسىڭىز. وقۋشى سانى از اۋىلدارداعى 2-3 قاباتتى مەكتەپتەر قىس بويى جىلىتىلادى. مەكتەپتەردىڭ بوس تۇرعان بولمەلەرىن قاجەتتى جاعدايلارعا پايدالانۋ قاجەتتىگى ەڭ اۋەلى اۋىل اكىمدەرىن ويلاندىرۋى كەرەك.
كەلەسى ماسەلە, اۋىلدىق اكىمدىكتەردە مامان جەتىسپەيدى. دەربەس بيۋدجەتكە كوشكەننەن كەيىن اۋىلدىق اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسى كوبەيەدى. ءا.ارىنوۆانىڭ ايتۋىنشا, ءاربىر اۋىلعا شتاتتىق ءليميتتى 5-7 بىرلىكتەن 7-9 قىزمەتكەرگە ارتتىرۋ ۇسىنىلۋدا. مامان جەتىسپەيدى دەگەننەن شىعادى, وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندەگى 11 مىڭ حالىق تۇراتىن كەنتتە 9 مامان عانا قىزمەت كورسەتەدى ەكەن. كەنتتەگى اۋىز سۋعا, جولعا, باسقا دا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە بايلانىستى تۇرعىنداردىڭ شاعىمى كوپ. وڭىردەگى مايقايىڭ, سولنەچنىي, قالقامان كەنتتەرىندە دە وسىنداي جاعداي قالىپتاسقان. مايقايىڭ كەنتىندە 9 مىڭعا تارتا, پاۆلودار اۋىلىندا 7 مىڭعا جۋىق تۇرعىن بار. سوندىقتان كەنت دەپ قاراماي, اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىن كوبەيتكەن دۇرىس بولار.
بيىل باستالعان «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا دا قىرۋار قاراجات قاراستىرىلىپ وتىر. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماس باتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل پاۆلودار وبلىسىنا وسى باعدارلاما اياسىندا 1,4 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بۇل قاراجاتقا تەرەڭكول, جەلەزين, ەرتىس, باياناۋىل اۋداندارىنىڭ ورتالىقتارىندا جول, الەۋمەتتىك نىساندار جوندەلۋدە. بيىل شارباقتى, اقتوعاي, كوكتوبە, اققۋلى اۋداندارىنداعى 34 جوباعا 1,2 ملرد تەڭگە جۇمسالۋعا ءتيىس.
– وڭىرىمىزدە گاليتسكوە سياقتى اۋىلداردىڭ كوبەيگەنىن قالايمىن. اكىمدەر ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جەتە ءتۇسىنىپ, ونىڭ ءار تەتىگىن پايدالانا السا – اۋىل وزگەرەدى, – دەدى بولات باقاۋوۆ جيىن سوڭىندا.
دامىعان ەلدەردە ءار قالا, ءار پروۆينتسيا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. ولار ينۆەستور تارتۋدا, تۇرعىلىقتى جەرىن وركەندەتۋ ىسىندە ءبىر-بىرىمەن جاپپاي باسەكەلەس. پاۆلودار وبلىسىنداعى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر دە گاليتسكوە اۋىلىمەن باسەكەلەستىك جولىنا تۇسسە يگى.
پاۆلودار وبلىسى
