سپورت • 31 جەلتوقسان، 2019

قازاق سپورتىنداعى جىل ۇزدىكتەرى

42 رەتكورسەتىلدى

ءوتىپ بارا جاتقان 2019 جىلدا وليم­پيا ويىندارى سياقتى ءباسى بيىك ءىرى جارىستار بولماسا دا الەمدىك دەڭگەيدەگى چەم­پيو­­ناتتار، قۇرلىقتىق بىرىن­شىلىك­­تەر ۇيىمداستىرىلدى. بى­لايشا ايتقاندا، بيىل توكيو وليم­پياداسى الدىنداعى داۋىل­عا دەيىن­گى تىنىشتىق جىلى بولدى. دەسە دە وسى جىلى ەل سپورتىن­دا ەلەۋ­لى جەڭىستەر، تولايىم تابىس­تار از بولعان جوق. ءار سپورتشى بابى مەن باعى كەلگەنشە با­سە­كەگە ءتۇسىپ، ەل قورجىنىنا مە­دال سا­لۋعا تىرىسىپ باقتى. وسى وراي­دا «Egemen Qazaqstan» گازەتى دە سپورت­شىلارىمىزدىڭ جەت­كەن جەتىس­تىكتەرىن سارالاپ، ۇزدىك­تەردى انىقتادى.

 

جىل سەنساتسياسى

قازاق سپورتىنداعى ەڭ ايتۋلى جەڭىستىڭ ءبىرى – بوكسشى بەكزات نۇرداۋلەتوۆكە تيەسىلى بولدى. 21 جاستاعى بوكسشى قىركۇيەك ايىندا رەسەيدىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا توپ جارىپ، ەل قورجىنىنا جالعىز التىن مەدال سالعان-دى. وتانداسىمىز رەسەي جەرىندە تۇعىردىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلىپ قانا قويماي، قازاق وعلانى ءۇشىن الىنباي كەلە جاتقان قامالدى «قۇلاتتى». ەل اراسىندا «كۇمىسبەك» اتالىپ كەتكەن ادىلبەك نيازىمبەتوۆتىڭ وليمپيا جانە الەم چەمپيوناتتارىندا تالاي جولىن كەسكەن كۋبالىق قابىلان، وليمپيادا جانە الەمنىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى لا كرۋزدان باسىم ءتۇسىپ، تەك ادىلبەكتىڭ عانا ەمەس، بۇكىل قازاقتىڭ ەسەسىن قايتاردى. جالپى بۇل جەڭىستى الەم جۇرتشىلىعى سەنساتسياعا بالاپ، بارلىق باق وكىلدەرى تەك بەكزات تۋرالى جازۋمەن بولدى. بەكزات جارىس جولىندا قىرعىزستاندىق ەركىن اديلبەكۋلىن، برازيليالىق كەنو ماچادونى، تۇركيالىق بايرام مالكاندى ۇتتى. ال فينالدا وزبەكستاندىق ديلشودبەك رۋزمەتوۆتىڭ وسال تۇسىن تاپتى. جۋىردا وسى جەڭىسى ءۇشىن جاس بوكسشىعا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قۇرمەت» وردەنىن تاقتى.

جىل جەڭىسى

جانكۇيەرلەر ءجيى سىنعا الاتىن فۋتبولشىلارىمىز دا بيىل ءتاۋىر ويىن كورسەتىپ، ايتۋلى جەڭىستەرگە قول جەتكىزدى. قازاق­ستان قۇراماسى ناۋرىز ايىندا 2020 جىلعى ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ ءتۋرنيرىنىڭ العاشقى ويىنىن شوت­لاندياعا قارسى وتكىزىپ، 3:0 ەسەبىمەن ويسىراتا جەڭدى. ماتچتىڭ التىنشى مينۋتىندا يۋري پەرتسۋح ەسەپتى اشسا، ارادا ءتورت مينۋت وتكەندە يان ۆوروگوۆسكي ەسەپتى 2:0-گە جەتكىزدى. ال كەزدەسۋدىڭ ەكىن­شى تايمىندا باقتيەر زاينۋتدينوۆ قازاق­ستان قۇراماسىنىڭ ءۇشىنشى گولىن سوقتى.

سونداي-اق ەۋروپا چەمپيوندار لي­گاسىنىڭ «L» توبىندا ونەر كورسەتكەن ەلور­دانىڭ «استانا» كومانداسى «استانا ارە­نادا» انگليانىڭ ازۋلى «مانچەستەر يۋنايتەد» كومانداسىن جەڭىپ، قازاق­ستاندىق فۋتبول جانكۇيەرلەرىنە تاريحي جەڭىس سىيلادى. جەرلەستەرىمىز «ارمان­دار تەاترىندا» ياعني، Old Trafford ستاديونىندا «مانچەستەردى» جەڭە الماسا دا ارمانىن ەلوردادا ورىندادى.

جىل كومانداسى

جوعارى حوككەي ليگاسىنىڭ (جحل) ەڭ ۇزدىك كوماندالارىنىڭ باسىن قوسقان پەتروۆ كۋبوگى جولىنداعى جارىستا قاراعاندىنىڭ «سارىارقاسى» ءساۋىر ايىندا توپ جاردى. تۇمەننىڭ «رۋبينىنە» قارسى وتكەن ءتورت كەزدەسۋدىڭ ۇشەۋىندە جەرلەستەرىمىز باسىم تۇسكەن ەدى. بەسىنشى باسەكەنى سىرتتا وتكىزگەنىنە قاراماستان «سارىارقا» 4:1 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتتى. «سارىارقا» حوككەي كلۋبى ءوزىنىڭ وسىدان بەس جىل بۇرىنعى ناتيجەسىن قايتالاپ، چەمپيوندىق اتاققا ەكىنشى مارتە قول جەتكىزدى. ولار 2014 جىلى دا ءدال وسى ء«رۋبيندى» فينالدا 4:2 ەسەبىمەن ەڭسەرگەن ەدى. وسىنداي تارتىستى ماتچتا جىگەرلى جەڭىسكە قول جەتكىزگەن «سارىارقا» كلۋبى جىل كومانداسىنا ابدەن لايىق دەپ ەسەپتەيمىز.

 قىسقى سپورت جەڭىسى

وليمپيالىق سپورت تۇرلەرىنەن سىنعا تۇسكەن سپورتشىلارىمىز دا ءبىراز تابىسقا جەتتى. اتاپ ايتار بولساق، قىسقى سپورت تۇرلەرىنەن مانەرلەپ سىرعاناۋشى ەليزابەت تۇرسىنباەۆا حالىقارالىق ارەنادا دەنيس تەننىڭ ورنىن جوقتاتپاي، لايىقتى ونەر كورسەتىپ ءجۇر. تۇرسىنباەۆا جاپونيانىڭ سايتاما قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا ايەلدەر اراسىنداعى جارىستا كۇمىس مەدال الدى. دەنيس تەننەن كەيىن مانەرلەپ سىرعاناۋدان ەلىمىزدىڭ اتىنان ەشكىم الەم چەمپيوناتىندا جۇلدە الماعان بولاتىن. ەندى، مىنە، تاعى ءبىر جاڭا جۇلدىز پايدا بولدى. سونداي-اق وتانداسىمىز نەگىزگى باعدارلامادا 4 اينالىم سالحوۆ (4S) ەلەمەنتىن سەكىرىپ، ماماندار مەن جانكۇيەرلەردىڭ قوشەمەتىنە بولەندى. ەليزابەت ءتورت اينالىم ەلەمەنت سەكىرگەن العاشقى مانەرلەپ سىرعاناۋشى ايەل رەتىندە تاريحقا ەسىمىن جازدى.

وڭتۇستىك كورەيانىڭ پحەنچحان قالا­سىندا اق قار، كوك مۇز ۇستىندە دۇركىرەپ وتكەن وليمپيا ويىندارىندا ەلىمىزدىڭ ءان­ۇرانىن شىرقاتپاسا دا ەل مەرەيىن اسىرىپ، قولا جۇلدەسىمەن الاش جۇرتىن قۋانتقان ساڭلاعىمىز يۋليا گالىشەۆا فريستايلدىڭ موگۋل تۇرىنەن الەم چەمپيونى اتاندى. بۇل قازاقستاننىڭ قىسقى سپورتىنداعى 2013 جىلدان كەيىنگى العاشقى التىنى. وسىدان 6 جىل بۇرىن كونكي سپورتىنان دەنيس كۋزين الەم چەمپيونى اتانعان ەدى.

 جىل وقيعاسى

بيىل ەلىمىزگە بىرنەشە الەمدىك سپورت جۇلدىزى كەلدى. قازاق جەرىنە تابانى تيگەن شوقتىعى بيىك جۇلدىزداردىڭ اراسىندا تەننيستەن ەرلەر اراسىندا الەمنىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى راكەتكاسى رافال نادال مەن نوۆاك دجوكوۆيچتى ەرەكشە ايتۋعا بولادى.

اتاقتى جۇلدىزدار قايى­رىمدى­لىق ماتچىن وتكىزىپ، ەل­وردادا اشىلعان جاڭا تەننيس ورتالىعىنىڭ اشىلۋ سالتانا­تىنا قاتىستى. سونداي-اق ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆپەن كەزدەستى.

جىل جۇلدەگەرلەرى

بيىل بىرقاتار سپورت تۇرلەرىنەن الەم چەمپيوناتتارى وتكەنى بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي، دزيۋدو مەن اۋىر اتلەتيكا سپورتىنان سىنعا تۇسكەن سپورتشىلارىمىز ەلگە جالعىز جۇلدەمەن ورالدى. دزيۋدودان توكيودا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە 60 كيلوداعى ەلدوس سمەتوۆ قولا جۇلدە يەلەندى. ال تايلاندتا وتكەن اۋىر اتلەتيكادان جاھاندىق دودادا 55 كيلودا ونەر كورسەتكەن يگور سون التىنعا سىنىق سۇيەم قالعاندا ءسۇرىنىپ، كۇمىستى مىسە تۇتتى. سونداي-اق ول جۋىردا عانا قاتار اشىق چەمپيوناتىندا توپ جاردى. وسىلايشا، ەكى سپورتشى ءوز فەدەراتسيالارىن ابىرويسىزدىقتان قۇتقارىپ قالدى. ەستەرىڭىزدە بولسا، 2014 جىلعى سوچي وليمپياداسىنىڭ سوڭعى كۇنىندە مارقۇم دەنيس تەن قولا مەدال الىپ، ءبۇتىن ءبىر ەلدى مەدالسىز قالۋدان امان ساقتاپ قالعان-دى.

جىل وكىنىشى

2019 جىل قازاق سپورتىندا «اتتەگەن-اي» دەگەن ساتتەر دە از بولعان جوق. مى­سالى، ەلوردادا كۇرەس تۇرلەرىنەن ەلىمىزدە العاش رەت الەم چەمپيوناتى ءوتتى. 20 جىلدان بەرى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ التىن مەدالىنا قول جەتكىزە الماي جۇرگەن بىلەكتى بالۋاندارىمىز وسى جولى نامىستى قولدان بەرمەي، ءوز جەرىمىزدە وتكەن ءدۇبىرلى دودادا ەل قورجىنىنا التىن جۇلدە سالادى دەپ ۇمىتتەنگەن بولاتىنبىز. وكىنىشكە قاراي، گرەك-ريم، ەركىن، ايەلدەر كۇرەسىنەن جالپى سانى 30 بالۋانىمىز قاتىسسا دا، بىردە-بىرەۋى التىنعا قول جەتكىزە المادى. ءسويتىپ التىنسىز كەزەڭىمىز ءارى قاراي سوزىلا ءتۇستى. سوڭعى رەت قازاق بالۋانى كۇرەس تۇرلەرىنەن الەم چەمپيوناتىندا التىندى 1999 جىلى جەڭىپ العان.

 جازانى كۇشەيتكەن زاڭ قابىلداندى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قر سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ تۋرالى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. جاڭا زاڭعا سايكەس، سپورتشىعا دوپينگ تاعايىنداعان تۇل­عالارعا قاتىستى اكىمشىلىك جاۋاپ­كەرشىلىك ەنگىزىلگەن، ول جازا تۇرىندە 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندەگى ايىپپۇل تولەيدى.

سونداي-اق زاڭدا وليمپيادا، پارا­ليمپيادا جانە سۋردوليمپيادا ويىن­دارىنىڭ چەمپيوندارى مەن جۇلدەگەرلەرىنە 10 جىل مەرزىمگە جالعا بەرۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي بەرۋ، سونداي-اق دوپينگ-تەستىلەردى ساقتاۋ مەرزىمى 10 جىل بولۋىنا بايلانىستى وسى مەرزىمگە اتالعان تۇرعىن ءۇيدى يەلىكتەن شىعارۋعا تىيىم سالۋ كوزدەلگەن جانە ەگەر وسى كەزەڭدە سىنامالاردا دوپينگ انىقتالماسا، تۇرعىن ءۇي سپورتشىنىڭ مەنشىگىنە بەرىلەتىن بولادى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىر زۇلماتى

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار