دوڭگەلەكتىڭ ءىشى
سارىساي اۋىلىنىڭ سىرتىنان قارا ءتۇتىن بۇرق ەتە قالاردىڭ الدىندا ەلەۋكەن سەرىكباي قۇداسىنىڭ ۇيىنە جەتكەن.
اۋىلدان كوشكەنىنە ءبىر جىل بولىپتى. سودان بەرى ەكىنشى رەت كەلۋى.
– اتام اۋدان ورتالىعىنا كەتكەن, – دەدى سەرىكبايدىڭ جاس كەلىنى.
– قاپ, – دەدى ەلەۋكەن. بىراق كۇتكىسى كەلمەدى.
– ۇيدە بەنزين بار ما, شىراعىم؟
– بار.
ءوزى دۇرىس تانىمايتىن ادام كولىكپەن كەلگەن شىعار دەپ ويلاعان كەلىنشەك بەس ليترلىك ىدىسقا بەنزين قۇيا باستادى.
ازدان سوڭ سول ىدىستى كوتەرگەن ەلەۋكەن اۋىلدىڭ سىرتىنداعى «دوڭگەلەككە» كەتىپ بارا جاتتى. كوشپەي تۇرعان كەزىندە قۇداسى ەكەۋى اتپەن بارىپ, سول جەردە ءجۇز گرامم ءىشۋشى ەدى. ك-700-ءدىڭ ءداۋ ەسكى دوڭگەلەگى جاتقان جەردى وزدەرى سولاي اتايتىن. ەلەۋكەن ماس بوپ قالىپ, تالاي رەت سونىڭ ىشىنە كىرىپ ۇيىقتاعان دا. بويىنا شاق كەلۋشى ەدى.
جەرىن, تەحنيكاسىن, مالىن ساتىپ ءبولىپ العاندا, بۇعان ءبىر پاتەر اپەرۋگە جاراماعان بالالارىنا نالىپ, بىردە انا ۇلىنىڭ, بىردە مىنا قىزىنىڭ ۇيىنە قونىپ ءجۇرىپ وتكىزگەن كەيىنگى ءبىر جىلىن ايتىپ, سوڭعى رەت شەرىن تارقاتا الماعانىنا ءسال وكىنگەندەي بولدى. باسقا ۇستار ەشتەڭە جوق. تەزىرەك دوڭگەلەككە جەتكىسى كەلدى.
ارمان المەنبەت
كىشكەنتاي
بولمايدى! بولماايدىىى!..
كىشكەنتايدىڭ جان داۋىسى شىقتى. شىر-شىر ەتىپ, اكەسىن دە, وزگە ەرەسەكتەردى دە, ءتىپتى مولدانى دا ماڭايلاتار ەمەس.
– ءوزىم قاراپ وتىرمىن عوي! ول دا مەنى, كۇندە ءوستىپ...ءوستى-ءىىپ قاراپ وتىراتىن.
شەشەسى جاتقان ەسكى كەرەۋەتتى ءالجۋاز قولدارىمەن ماپەلەي سيپادى. توت باسقان سەرىپپەلى سىمدارىنان ۇستاپ ۇزاق تەربەتتى.
كۇندەگى ادەتىنشە, قاسىنا جانتايىپ ومىراۋىنا مۇرنىن تىقپاق بولعان, ءبۇيىرىن بىردەڭە قارىپ ءتۇستى. توسەكتىڭ قىرى مۇپ-مۇزداي ەكەن. اناسىنىڭ ومىراۋى دا. كوزدەرى بوتالاپ, ەكى تىزەسىن قۇشاقتاپ ەدەنگە وتىرا كەتكەن.
ول ويانعاندا تەمىر كەرەۋەت الدەقاشان بوس قالعان ەدى. توت باسقان سەرىپپەلى سىمدارى عانا ءار-ءار جەرىنەن سالبىراپ, تەربەتىلىپ تۇرعان.
كىشكەنتايدىڭ ەندىگى ءومىرى كوز الدىندا, ەسكى تەمىر كەرەۋەتتىڭ سەرىپپەلى سىمدارىمەن قوسا, بىرت-بىرت ءۇزىلىپ جاتتى.
تالعات ەشەن ۇلى
كۇز. ەلەڭ-الاڭ. قالا قالتارىسى. قىز قۇلاعىن الاقانىمەن تارس جاپقان كۇيى «ىڭگالاعان» داۋىستان جالما-جان ۇزاپ بارادى.
* * *
– انامدى رەنجىتىپ الماڭدار! – دەدى ول بۇيىرا سويلەپ. كەيۋانا ۇلىنىڭ بۇلاي قامقورسىعانىنا تيتتەي دە رازى بولعان جوق.
– الاڭداماڭىز, ءبىز قارتتاردىڭ بارلىعىنا بىردەي قارايمىز, – دەدى جىلى ءجۇزدى قىزمەتشى, كەمپىردى قولتىعىنان سۇيەي بەرىپ.
* * *
جاڭادان كەلگەن سىنىپتاسىمىز قازاقشا مۇلدە بىلمەۋشى ەدى. قازىر, پوچەمۋ-تو, ول بار جەردە ءبارىمىز ورىسشا سويلەسەمىز.
* * *
ول بۇگىن تاعى تەلەديدار تىڭداپ وتىر. «مىنا ءانشىنىڭ ءتۇرى ەسىمە تۇسسەشى!» – دەپ قينالادى بەيباق.
* * *
جارىعىم, تەرەزەنى اشىق قالدىرشى. جاڭبىر ءيسىن سوڭعى رەت سىمىرەيىن…
* * *
«تاڭعى نامازىما نەگە وياتپاعانسىڭ؟» – دەپ اكەسىن جاعادان الدى.
* * *
«ادام ءومىردىڭ قادىرىن ءبىلۋ كەرەك, بالا», – دەپ اقىل ايتتى اعام, كەزەكتى شىلىمىن تۇتاتىپ جاتىپ.
* * *
«مامام 30-دا. ال ءبىز 20 اعايىندىمىز», – دەپ, جەتىم بالا شىعارماسىن باستادى.
* * *
ول كەزدە يمامنىڭ اشۋى ءالى تارقاي قويماعان ەدى.
جاندوس جۇسىپبەك
جازمىش
مايدان دالاسى. وق نوسەرشە جاۋىپ, قارداي بوراپ تۇر. ابدەن قالجىراعان ساربازدار سناريادتان قالعان شۇڭقىردا ۇيىقتاپ جاتىر.
ونىڭ بۇيىرىنە بىردەڭە باتقانداي بولدى. الاقانىمەن قان مەن تەر سىڭگەن شينەلىنىڭ استىن تازالاپ ەدى. ءبىز باتقانداي دۇنيە تۇرتكىلەي بەردى. اۋناپ ءتۇسىپ ەكىنشى بۇيىرىمەن جاتسا دا, مازاسى قاشتى. سوسىن يەك استىنداعى كەلەسى اپانعا بارىپ جامباستاعان. كوزىنىڭ ىلىنگەنى سول ەكەن, قاڭعىعان سنارياد ىسىلداپ كەلدى دە, روتا جاتقان جەردى كومىپ تاستادى. ءتىرى قالعان جالعىز ءوزى عانا.
ء…بۇيىرىن ءتۇرتىپ, اجالدان اراشا بولعان ءالى ومىرگە كەلمەگەن, تۇلعاسى تۇگىلى سۇلباسى دا جوق ون بالاسىنىڭ جارىق دۇنيەگە دەگەن ۇمتىلىسى ەكەن-اۋ.
ەرجان بايتىلەس
جاڭبىر تاڭعا سەبەلەدى. تۇستە شيە تەردىك. كەشكىسىن تىرنالار قايتتى. تۇندە تاۋعا قار ءتۇستى.
* * *
اسيرو كولىندەگى سوڭعى بالىق قارماققا ءىلىندى. ەرتەڭ ونىڭ ۋىلدىرىق شاشاتىن كۇنى ەدى.
تەمىرلان قىلىشبەك
ساتسىزدىك
تارس ەتكىزىپ تەۋىپ قۇلاتتى. ءجىپ تومەن قاراي سوزىلا ءتۇستى.
قاپ! ءبىر ەلى ۇزىن بايلاعاندا, اياعى جەرگە تيگەندەي ەكەن. ءتۋفليىن كيىپ الۋى كەرەك پە ەدى؟
قىمبات بوپ شىقتى… ءومىر…
بىرت ەتىپ ءۇزىلىپ كەتتى.
ارزان بوپ شىقتى… ءجىپ…
مۇرات ەسجان
جيىرما جىل بۇرىن پەرەزەنتحانادا جوعالتىپ العان بالاسى تاپ قازىر كىرىپ كەلەردەي جۇرەگى اتقاقتاي بەرگەن ايەل, تال تۇستە ۇيگە تۇسكەن ۇرىنىڭ قولىنان قازا تاپتى.
نۇرلان قابداي
قوس ۇرەي
كوزدى اربار كوركەم ەلەس پەن جۇرەككە بەرىش بوپ قاتقان سۇمدىق وقيعانىڭ ساناسىنا قاتار تاڭبالانعانى الەمتاپىراق كۇيگە ءتۇسىرىپ, ەڭسەسىن باسىپ كەلەدى. جىلت ەتىپ, كوڭىل سەرگىتەر ءساتتىڭ ءوزى جەر-كوكتەن تابىلماي, ورىنسىز قاپالاناتىندى شىعاردى. وندايدا, سانا تۇكپىرىندە جاتقان جۇمباق جاننىڭ كوزايىم بەينەسى عايىپتان پايدا بولعانداي نۇر شاشىپ, شۋاقتانا قالادى. انە-مىنە سوزگە تارتىپ, سىرلاسار مەزەتتە ساعىمداي جالت بەرىپ, جانارىنا شىق تۇندىرادى. ەركىنەن تىس, ءوڭ مەن ءتۇستىڭ اراسىندا شايقالىپ, پۇشايمان حالگە تۇسەدى. ىلە, تاعى ءبىر بالاۋسا بەينە شىر اينالىپ جانىنان شىقپاي, سابىرىنان الىستاتادى. ول – ءومىردىڭ كەرمەك ءدامىن اناسىنىڭ جاتىرىنان تاتقان ءبۇلدىرشىن قىزدىڭ مۇڭلى بەينەسى ەدى. وندايدا, جۇرەگى لوبىلىپ, باسى اينالىپ, ءوزىن قويارعا جەر تاپپاي, تاندىرى كەۋىپ, ىندىنى قاشقان ءشول دالانىڭ كەبەرسىگەن قولاتى مەن ۇسقىنسىز وزەگىنە ءسىڭىپ كەتكىسى كەلەتىن. بىراق ساناسى ازات بولماي, ءبارىبىر قۇتىلا المايتىنىن كەش ءبىلدى...
ەرعالي باقاش
كوز جاسى
– كومەكتەسىڭىزدەرشى! انامنىڭ ەمىنە كومەكتەسىڭىزدەرشى! وتىنەمىن, سىزدەردەن, كومەكتەسىڭىزدەرشى!
بازار الدىندا قۇيتاقانداي قىز بالا شىرقىراپ تۇر. شىر-شىر ەتەدى بالا جۇرەك.
– ماشينكا, ماشينكا, – دەپ باقىرىپ كەلە جاتقان ماي بوكسە, بولبىر قارىن جۇگەرمەكتى شەشەسى كوك جەلكەدەن ەكى ءتۇيدى.
و دۇنيەگە ساپار
تاس جولعا تۇمسىق تىرەي توقتادى. قارت جورىقشىنىڭ ءىزى عانا جاتىر. تىكە تارتىپتى.
* * *
تاۋداي كولىكتەر جوڭكىلىپ ءجۇر. وڭكيگەن ءبىرى وتە شىعىپ ەدى, توزاڭعا تۇنشىقتى. قارت جورىقشىنىڭ سۇرلەۋىن شاڭ باسقانمەن ءيىسى اڭقىپ تۇر. جورتۋىلدا سوڭىنان قالمايتىن ەدى, سول ادەتىمەن جول ۇستىنە جورعالاپ شىقتى. ورتا تۇسقا جەتپەي ىركىلدى. ىزدەن اداسقانداي, ءيىس تە جوق. سول مەزەت ءبىر كولىك زۋىلداپ وتە شىقتى. ەكپىنىنە شىداماي قالبالاقتاپ ۇشقان. جول شەتىندەگى شالشىققا قۇلاپتى. كولىكتەر اياعىن مالعان سايىن كولكىگەن سۋ اسىپ-توگىلەدى. شاشىراندىمەن بىرگە كەتە باردى. شاعىن شۇڭقىردا ۇيەلەپ جاتىپ, ەس جيعان. سۇيرەتىلىپ شىعىپ, يلەۋىنە اسىقتى. جولاي اپپاق دوڭدەر كەزدەستى, بىرىنەن ءتۇسىپ, بىرىنە مىنگەن.
* * *
ورتالىق مەشىت تۇسىنداعى جۇرگىنشى جولاعىمەن ەكى ادام ءوتتى. اسىعىس. شاشتان گورى ساقالى قويۋلاۋ جىگىت اعاسى بوزبالاعا ەشبىر تىرشىلىك يەسىنە قيانات قىلماۋ جايلى ۋاعىز ايتىپ بارا جاتىر. ال ءوزى جۇرگىنشى جولاعىندا بولار-بولماس داق قالدىرعانىن بايقامادى.
كوڭىل
ويىن الاڭىنا ارسالاڭداپ جەتتى. بالالار ءۇرپيىسىپ تۇردى دا تىم-تىراقاي تاراپ كەتتى. شەشەسى قولاربادان ءتۇسىرىپ بوساعان اتكەنشەككە مىنگىزگەلى جاتىر. ال ول بالالارعا قاراي بەردى.
ەسبولات ايدابوسىن
ەلدورادو
كورشى قازاقتىڭ شالى قورىم جاقتان تاۋىپ الىپتى. تەمىرگە تاپسىرامىن دەپ سۇراپ الدىم دا, تەكسەرتسەم التىن ەكەن. ەكى جىلدان سوڭ اۋىلعا بارسام الگى بايعۇس كورشىم كوزىنە تۇسكەن تاستاردى قوينىنا تىعىپ, ۇيىنە تاسىپ ءجۇر...
الماز مىرزاحمەت
قۇرعاق جيدە
اكە مەن بالا جول ۇستىندە كەلە جاتتى. اكە قىرىقتان اسقان, بالا جەتىدە. كوپ ىشىندەگى كەنجە. اكە «سىنىق تاعا» تۋرالى اڭگىمەنى ايتىپ بولدى دا:
– ەسىڭدە بولسىن, بالام. «كەرەكتى تاستىڭ اۋىرلىعى جوق» دەگەن سول», – دەپ مۇرتىن سۇق ساۋساق, باس بارماعىمەن باسىپ-باسىپ قويدى.
– اۋىر تاستىڭ كەرەگى جوق, – دەپ تاق ەتە قالدى بالاسى.
ونىڭ تاڭدايى تۇتقىر, قۇرعاق جيدە تاتىعانداي بولدى. اكەسىنە قاراپ, ءالسىز جۇتىندى.
اكەنىڭ كۇن قاقتاپ, توتىققان جۇزىنە ماقتانىش سەزىمى ويناپ شىعا كەلدى.
ىرىسبەك دابەي
كۇنباعىس
كۇن توبەدە شاقىرايىپ تۇرىپ الدى. اتىزداعى كۇنباعىستاردىڭ قىل موينى ۇزىلەردەي بولىپ ابدەن تالعان. كوزىن شىققان كۇنمەن اشىپ, باتقان كۇنمەن كىرپىك قاعاتىن كۇنباعىستار قايتالانا بەرەتىن تىرلىكتەرىنەن قاجىعان سياقتى.
كۇننىڭ نۇرى ايعا شاعىلىسقاندا ءبىر كۇنباعىس كوزىن اشىپ ەدى, ءبارى جامىراي ايعا شاعىلىسقان جالعان نۇرعا تاعى تەلمىردى.
ەرتەڭ وراق تۇسەتىنىن سەزگەن جوق. ايتەۋىر بار بىلەرى كۇن باعىس...
سەرجان زاكەر ۇلى
ءومىر
قىمتادى. قىمتادىم. ءبارى جابىلىپ مەنى قىمتادى. سۋىق-اي. ءبىر اۋناپ تۇسسەم بە ەكەن؟!
ادام
شايى اششى, ءوزى ءتاتتى ەدى. قازىر شايى ءدامدى.
ءومىرجان ابدىحالىق ۇلى
«تاۋبە»
ەل «حرۋششەۆكا» دەپ اتايتىن ەكى قاباتتى تاسباقا ءۇيدىڭ الدىندا ەرتەدەن قارا كەشكە دەيىن كۇنشۋاقتاپ ءبىر شال, ءتورت كەمپىر اڭگىمەلەسىپ وتىرۋشى ەدى.
بۇگىن ءبىرى كۇنشۋاقتاۋعا شىعا المادى.
قارتتار ەرتەدەن قاس قارايعانشا قاباقتارى تۇنەرىپ, ءبىر-بىرىنە ءلام-ميم دەمەي ۇزاق قايعىردى.
كۇن قىزارىپ ۇياسىنا باتىپ بارا جاتقاندا ءۇش كەمپىر ەرىندەرىن جىبىرلاتىپ, شوقىنىپ جاتتى. ال شال بولسا, قولىنا بالتاسىن الدى...
دالاعا شىعا الماي قالعان الگى كەمپىردىڭ ەسىگىنىڭ تاس-تالقانى شىعادى, قازىر...
ايايسىڭ... بىراق تاۋبە!
قانات ابىلقايىر
كەزەك
– سوڭى كىم؟
مىرس-مىرس ەتكەن دىبىس قانا ەستىلدى.
دانيار سالامات
كەنەت الپىس ەكى تامىرىن كەسەل ەمەس, ساعىنىش كەۋلەي جونەلدى. جاندارمەن تەرەزە جاقتاۋىنا جارماستى.
– اتا, سىزگە تۇرۋعا مۇلدەم بولمايدى عوي. دارىگەر...
قولامتا ءۇمىت كۇلگە اينالىپ, توڭىرەك تاسقاراڭعى, توڭكەرىلىپ بارا جاتتى.
* * *
قايرىلىپ قاراسا, بالاسى ءىزىن باسىپ كەلە جاتىر ەكەن, ءجۇرىسىن تۇزەدى...
ىسقاقتىڭ تىلەگەنى
كوبەلەك
بۇل يت دۇنيەگە ادام كوزىمەن قاراسام دەيتىن. يەسىنىڭ ءار بۇيرىعىن قالت جىبەرمەي تىڭدار ەدى. نە ءۇشىن ەكەنى بەلگىسىز, ول تاياق لاقتىرادى, بۇل ارسالاڭداپ بارىپ الىپ كەلەدى. تاياق اكەلگەنگە يەسىنىڭ نەگە وسىنشا ءماز بولاتىنىنا بۇل تۇسىنبەيتىن. ەكەۋىنىڭ تاماق ىشكەندەرى دە قىزىق. ەكى-ءۇش ايدان بەرى شىنىدان جاسالعان «كوبەلەكتەر ۇيىنە» قاراپ وتىرادى. سول جەردە اۋقاتتانادى. بۇل دا الدىنداعى تاماعىن يەسى قۇساپ سىرباز, سىپايى, اسىقپاي ىشەتىن. يەسىنە ۇقساعىسى كەلەتىندىكتەن. كوبەلەك ۇيىندە ءنان قۇرت بار ەدى. تويىمسىز. بىلاپىت. سول كوز الدارىندا قۋىرشاققا وراندى. كۇندەر وتكەن سوڭ قۋىرشاقتان كوكجيەكتەن كەرىلە اتقان تاڭ قۇساپ, قىزىل كوبەلەك شىقتى. قاناتىن جايىپ, ءبىراز قيمىلسىز وتىردى. ءار جەرى شۇرىق تەسىك جاپىراقتارعا اياۋشىلىقپەن قارايتىنداي ما, قالاي؟ يت وعان «سەن شىققان قۋىرشاققا قۇرت كىرگەن. بۇل سونىڭ لاڭى. سول تويىمسىزدىڭ ءىسى» دەپ ارسىلداپ ءۇردى. مۇنىڭ ۇرگەنىن يەسى تۇسىنگەن سەكىلدى. جىميىپ باسىنان سيپايدى. يت ءوزىن ادامشا ءۇرىپ تۇرمىن دەگەنگە ابدەن سەندى. مۇنىڭ ۇرگەنىن تۇسىنبەگەن كوبەلەكتى بۇل ەسسىز ماق ۇلىق ساناعان. مۇمكىن كەرەڭ شىعار دەپ تە ويلادى...
...ءۇيدىڭ ءىشى ونسىز دا بىلىعىپ جاتاتىن. سوقا باستى ەركەك. سابالاق يت...
ءبىر كۇنى باۋىرى سىزداپ, تاس ۇستىندە جاتقانداي دەنەسى مۇزداپ وياندى. بۇرىن يەسىنىڭ جانى ۇياداي جىلى بولاتىن... ادەتىنشە بەتىن جالاپ ەدى, ويانبادى. قولىنان تىستەپ كوردى. قۇلاعىنان تارتتى. ءتىپتى شىنداپ كەتىپ, قۇلاعىن جىرىپ ەن سالدى. ارينە, بايقاماي. ودان تامشى قان شىقتى. يتتىك ينستينگىمەن ونى جالاپ الدى دا ءوز-وزىنەن جەرىدى. بۇل يت دۇنيەگە ادام كوزىمەن قاراسام دەيتىن. ادام قان جالامايدى...
دامىلسىز ۇرگەن داۋىس پەن اپاتتىق سيرەنانىڭ ۇنىنە كوبىرەك ۇقساعان ۇزدىكسىز ۇلۋدان كەيىن كورشىلەر ەسىكتى بۇزىپ كىردى. كىردى دە ءبارى يتكە قاراپ قاتىپ قالعان...
ءبىر كىسىلەر كەلىپ يەسىن اق ماتاعا وراپ تاستادى. ول ءبارىن ەندى ءتۇسىندى. كوبەلەك پەن قۇرتتىڭ ءبىر ەكەنىن ۇقتى. قانداي كەرەمەت؟! قۇبىجىق قۇرتتان عالامات سۇلۋ كوبەلەك شىقتى... يەسىنە ۇزاق قاراپ جاتتى. باياعىدا ەكەۋى «كوبەلەكتىڭ ءۇيىن» باعىپ قارايتىن كوزقاراس. الاكوبە بولمە ىشىنە قاراپ, شۇرىق تەسىك جاپىراق سەكىلدى شالا جەلىنگەن قازى مەن نەشە كۇن تۇرىپ كوگەرۋگە اينالعان كەسپە كوجەگە قارادى. ءبارى اينىماي قايتالانادى دەپ ويلادى. ول ادامشا ويلاعىسى كەلەتىن. ادامشا ويلايتىنىنا سەنەتىن... يەسىنىڭ كوبەلەككە اينالۋىن ۇزاق كۇتتى... كۇتتى ۇزاق...
جانات جاڭقاش ۇلى
جوقتاۋ
اپام ادەتتەگىدەي پەشكە ارقاسىن سۇيەپ, ۇرشىق ءيىرىپ وتىر. قاسىندا اۋىل-ايماقتى اڭگىمە ەتىپ وتىرعان كورشى اجەيدىڭ ەندىگى ءسوزى و دۇنيەگە قاراي اۋىسىپ:
– جامال, مەن ولسەم جوقتايسىڭ با؟ – دەدى.
اپام جاقسى كورەتىنىن, جاقسى ءارى جاقىن كىسى ەكەنىن, ولاي-بۇلاي بولىپ جاتسا جوقتايتىنىن ايتتى. بۇل سوزدەرگە قاناعاتتانا قويماعان كورشى اجەي سول جوقتاۋدى كوزىنىڭ تىرىسىندە, ءدال قازىر ەستىگىسى كەلەتىنىن اڭعارتتى. وسى ءسوزدى كۇتىپ وتىرعانداي تىڭداعاننىڭ ساي-سۇيەگىن سىرقىراتىپ, داۋىس شىعارىپ تۇرىپ جوقتادى اپام.
كوزىنىڭ جاسى تەرەڭ اجىمدەرىنىڭ اراسىمەن سىرعي اعىپ وتىرعان اجەيدىڭ جۇزىنەن قۋانىشتىڭ دا تابى بايقالادى. ول ومىردەن وتكەن جاعدايدا جوقتاۋسىز قالمايتىنىنا دەگەن سەنىمنىڭ قۋانىشى ەدى.
ولجاس ساندىبەك
