سەسسيا جۇمىسىندا 36 زاڭ ماقۇلداندى
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين سەسسيا باستالعاننان بەرى دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلە, باسىمدىق بەرىلگەن باعىتتار بويىنشا قابىلدانعان زاڭنامالارعا توقتالدى.
– جاڭا جىل – ول ارقاشاندا وتكەنگە ەسەپ بەرىپ, بولاشاققا زور ءۇمىت جانە سەنىم ارتاتىن ەرەكشە كەزەڭ. ارينە, ءبىزدىڭ كەزەكتى سەسسيامىز ءالى اياقتالعان جوق. وتكەن ءتورت ايدا اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالاتىن بولساق, ءبىز 30-دان اسا زاڭ جوباسىن قاراپ, ماقۇلدادىق. وندا ەڭ الدىمەن, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن كۇشەيتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. سونىڭ ارقاسىندا تىكەلەي الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزى بار بىرقاتار زاڭ قابىلدانىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ناقتى قادامدار جاسالىندى. وسى جولدا ءبىز تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەلگىلەپ بەرگەن ستراتەگيالىق باستامالاردى باسشىلىققا الدىق. سونىمەن قاتار سەسسيانىڭ اشىلۋىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ العا قويعان ماقساتتار ءبىزدىڭ باسىم باعىتتارىمىز بولدى. الداعى جىلى دا باستالعان جۇمىستى جالعاستىراتىن بولامىز دەپ سەنىم بىلدىرەمىن, – دەدى سپيكەر.
پارلامەنت ءماجىلىسى بۇل سەسسياسىندا جالپى 77 زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس ىستەدى. بۇگىندە ونىڭ 36-سى قارالىپ, ماقۇلداندى. اتاپ ايتقاندا, باعىنىشتىلاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىقپەن ۇستالعانى ءۇشىن باسشىلاردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى زاڭمەن بەكىتىلدى.
بۇعان قوسا مۇعالىمدەردەن قوسىمشا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى, جۇكتەمەنى تومەندەتۋدى جانە ولاردىڭ ەسەپ بەرۋىن قىسقارتۋدى كوزدەيتىن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن الىناتىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى بويىنشا تۇسىمدەردى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە بەرۋگە زاڭ جۇزىندە قولداۋ كورسەتىلدى. ميكرو جانە شاعىن بيزنەس كومپانيالارى ءۇش جىل مەرزىمگە تابىس سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلادى.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتار مەن ۇكىمەتتىڭ زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جانە ونىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جۇمىسى اقپاراتتىق جاعىنان تولىق قامتىلىپ, اشىق جۇرگىزىلەدى. سەسسيا جۇمىسى باستالعاننان بەرى جاڭا فورماتتا 7 ۇكىمەتتىك ساعات وتكىزىلىپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن جاقسارتۋ بويىنشا ۇسىنىستار جاسالدى. بۇعان قوسا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكىمەتكە 100-دەن اسا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
ءماجىلىس كوميتەتتەرىنىڭ 5 كوشپەلى وتىرىسى جانە بىرقاتار حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ەڭ ايتۋلىسى جانە ماڭىزدىسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن «ۇلكەن ەۋرازيا: ديالوگ. سەنىم. سەرىكتەستىك» تاقىرىبىنداعى ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىنىڭ 4-كەڭەسى بولدى.
راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى قولداۋ تاپتى
ءماجىلىستىڭ بۇل جالپى وتىرىسىندا كۇن تارتىبىندەگى بىرقاتار كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى. سولاردىڭ قاتارىندا دەپۋتاتتار «شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. اتالعان زاڭ جوباسىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرعالي بىلىسبەكوۆ تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كونۆەنتسياعا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى 2017 جىلعى ماۋسىمدا نۇر-سۇلتان قالاسىندا قول قويدى. قۇجاتتىڭ ماقساتى – شىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل سالاسىندا ءوزارا ارەكەتتەستىگىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ.
– كونۆەنتسيا ەكسترەميزم تۇسىنىگىن تۇڭعىش رەت حالىقارالىق دەڭگەيدە دەسترۋكتيۆتى كورىنىس رەتىندە بەلگىلەيدى, ونىڭ مازمۇنى مەن ەكسترەميستىك ءىس-ارەكەتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرىن انىقتايدى. قۇجات شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس سالاسىندا ءوزارا ءىس-قيمىلىن قالىپتاستىرادى. كونۆەنتسيانى ىسكە اسىرۋ شىۇ ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا ەكسترەميستىك ۇيىمداردىڭ مۇشەلەرىن كىرگىزبەۋ ءۇشىن شەكارالىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە, ەكسترەميزمگە قارسى شارالار ازىرلەۋ مەن ىسكە اسىرۋدا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى ارتتىرۋعا, ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ناسيحاتتالۋىن, سونىڭ ىشىندە باق پەن ينتەرنەت جەلىسىندە كۇشەيتۋگە, ەكسترەميستىك يدەولوگيانىڭ تارالۋىن ۋاقتىلى انىقتاۋ مەن جولىن كەسۋ ماقساتىندا مونيتورينگ جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى نۇرعالي بىلىسبەكوۆ.
سونىمەن قاتار ۇقك وكىلى وڭىرلىك تەرروريزمگە قارسى قۇرىلىمنىڭ اياسىندا تاراپتاردىڭ شەكارا قىزمەتتەرى ءوزارا بايلانىستا ارەكەت ەتەتىنىن مالىمدەدى. تۇراقتى تۇردە جىل سايىن ءار توقسان سايىن وسى قىزمەتتەردىڭ ساراپشىلار توبى جينالىپ, قاجەتتى شەشىمدەر شىعارادى. جىلدا ەڭ كەمى ءبىر رەت شەكارا ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى باس قوسىپ, وتىرىس وتكىزەدى. وتىرىستا قاجەتتى شەشىم قابىلداپ, ول شەشىمدەر جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل تاجىريبە «ىنتىماقتاستىق» دەگەن بىرلەسكەن شەكارا وپەراتسياسى ارقىلى اتقارىلادى. وسى جىلى قازاقستاننىڭ شەكارا قىزمەتكەرلەرى ىزدەۋدە جۇرگەن 10 شەتەلدىكتى ۇستاپ, ءوز ەلدەرىنە قايتاردى. سونداي-اق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى جەدەل ىزدەۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرادى. وسى جۇمىس بارىسىندا 2019 جىلى تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قاتىسى بار 31 شەتەلدىكتى ۇستاپ, ولار ەلدەرىنە قايتارىلدى.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «تۇنشىقتىراتىن, ۋلى نەمەسە باسقا دا ۇقساس گازدار مەن باكتەريولوگيالىق قۇرالداردى سوعىستا قولدانۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى حاتتامانى (جەنەۆا, 1925 جىلعى ماۋسىم) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. بۇل قۇجات جونىندە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ باياندادى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن پايدالانباۋ, بارلىق بيولوگيالىق زەرتتەۋلەردى تەك بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ بويىنشا ءوز ۇستانىمىن الەمدىك دەڭگەيدە كوتەرىپ, ناقتى ىستەرمەن دالەلدەدى. قازاقستان باكتەريولوگيالىق جانە ۋىتتى قارۋدى ازىرلەۋگە, وندىرۋگە ءارى ولاردىڭ قورىن جيناقتاۋعا تىيىم سالۋ جانە ولاردى جويۋ تۋرالى كونۆەنتسيانى بۇرىن راتيفيكاتسيالاعان. ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە 2007 جىلى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بولعان ەدى. وسى قابىلدانعان كونۆەنتسيانى تولىقتىراتىن جانە نىعايتۋشى ەلەمەنتتەر رەتىندە سانالاتىن جەنەۆا حاتتاماسى بولىپ وتىر. بۇل ەكى حالىقارالىق قۇجات ءبىر-بىرىمەن وتە تىعىز بايلانىستى. ۇسىنىلىپ وتىرعان جەنەۆا حاتتاماسى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى ءارى وسى سالاداعى قاجەتتى تەتىكتەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. اتالمىش حاتتاما حح عاسىردىڭ باسىندا قابىلدانسا دا بۇگىنگە دەيىن ول وسى حيميالىق تۇنشىقتىراتىن, ۋلى باكتەريولوگيالىق قۇرالداردى قولدانۋعا تىيىم سالاتىن باستى زاڭدى قۇجاتتىڭ ءبىرى بولىپ تانىلدى. سوندىقتان مينيسترلىك جەنەۆا حاتتاماسىن راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەسىن نازارعا ۇسىنىپ وتىر. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جانە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جەنەۆا حاتتاماسىن راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەسى ءبىزدىڭ مينيسترلىككە جۇكتەلگەن ەدى. قۇجاتتىڭ عىلىمي-قۇقىقتىق ساراپتاماسىن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۇرگىزدى. وسى ساراپتاماعا سايكەس جەنەۆا حاتتاماسى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىنا, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق شارتتار تۋرالى زاڭعا تولىق كولەمدە سايكەس كەلەدى, – دەدى مينيستر.
ءتوميريستىڭ ەرلىگىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدى ۇسىندى
جيىن سوڭىنا قاراي ادەتتەگىدەي بىرقاتار دەپۋتات مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ساۋال جولداعاندار قاتارىندا ازات پەرۋاشەۆ, ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ, ماگەررام ماگەرراموۆ, نارينە ميكاەليان, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جانە تۇرعىن سىزدىقوۆ بار.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا الەمگە ايگىلى ءامىرشى كير مەن ماسساگەتتەر اسكەرىنىڭ اراسىنداعى الاپات شايقاستىڭ ەل تاريحىنداعى ورنى, ونىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىمىزدى قالىپتاستىرۋعا, وتانشىلدىق تاربيەسىنە قوسا الار ۇلەسى تۋرالى ءسوز قوزعادى.
– ءبىز بۇل شايقاستى الەم تاريحىن وزگەرتكەن وقيعالار قاتارىنا قوسا الامىز. نەگە؟ سەبەبى وعان دەيىن الدىڭعى ازيانى, كىشى ازيانى, ميديانى, ليديا پاتشالىعىن, ۆاۆيلونيانى, مەسوپوتاميانى, سيريانى, پالەستينانى جانە فينيكيانى جاۋلاپ ۇلگەرگەن كير (دۇرىسى – كۋرۋش) وسى جورىقتان كەيىن ەگيپەتتى باسىپ الۋ سوعىسىن باستاماقشى ەدى. ودان كەيىن ەۋروپا ەلدەرىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن باسىپ الماقشى ەدى. كيردىڭ بۇل جورىققا شىققانداعى ماقساتى ساق دالاسىنداعى اڭىزعا اينالعان مول التىنعا قول جەتكىزۋ بولاتىن. سترابوننىڭ ساقتار تۋرالى «ولاردا كۇمىس جوق, تەمىر از, بىراق قولا مەن التىن كوپ» دەپ جازعانى بەلگىلى. ەگەر كير ماسساگەتتەرمەن شايقاستا اجال قۇشپاعاندا الەمنىڭ سول زامانداعى ساياسي كارتاسى باسقاشا قالىپتاسۋى, كوپتەگەن حالىقتاردىڭ قانقۇيلى قولباسشىنىڭ قۇلدىعىنا ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. ارعى اتا-بابالارىمىزدىڭ ەلدىڭ ازاتتىعى جولىنداعى وسى ۇلى ەرلىگى تاريحىمىزدا تياناقتى تاڭبالانىپ, مەكتەپ وقۋلىقتارىنا كەڭىنەن ەنگىزىلۋگە, مامان زەرتتەۋشىلەردىڭ ەڭبەكتەرى ارقىلى الەم تىلدەرىندە ناسيحاتتالۋعا ءتيىستى. ۇلى دالامىزدا وسى وراسان وقيعاعا ارنالعان ەڭسەلى مونۋمەنت تۇرعىزىلسا دا ەشقانداي ارتىعى جوق, – دەدى دەپۋتات.
ماجىلىسمەن ءوز ساۋالىندا بولات جانداربەكوۆتىڭ «توميريس» حيكاياسى مەن جاقىندا «قازاقفيلم» ستۋدياسى ۇسىنعان «توميريس» ءفيلمىن اتاپ ءوتىپ, پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننەن ۇلى قولباسشى كيردى جەر قاپتىرعان شايقاستىڭ وتكەن ورنىن شامامەن بولسا دا انىقتاۋ جونىندە ءتيىستى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرما بەرۋىن سۇرادى.
