مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ازاماتتاردىڭ بارلىق سىندارلى ءوتىنىش-تىلەكتەرىن جەدەل ءارى ءتيىمدى قاراستىراتىن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋدى تاپسىردى. ويتكەنى قوعامنىڭ دەرتىنە اينالعان جەمقورلىق ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇرعان وزەكتى پروبلەما. وسى ورايدا اگەنتتىكتىڭ قىزمەتىنە سەنىم ءبىلدىرىپ, «ورتاق ماسەلەنى بىرىگىپ شەشەمىز» دەپ كەرى بايلانىس ورناتىپ جاتقان ادام كوپ. بۇل قۋانتارلىق جاعداي. سەبەبى قوعامنىڭ قاي قۇرىلىمىندا قانداي ماسەلە بار ەكەنىن تەك ورتاق ديالوگ ورناعاندا عانا بىلۋگە بولادى. بۇگىندە تۇرعىندار تاراپىنان كەلىپ جاتقان تولاسسىز حاتتار مەن قوڭىراۋلار وسىعان دالەل. بۇل بىرىنشىدەن, اگەنتتىك قىزمەتىنە بەرىلگەن وڭ باعا بولسا, ەكىنشىدەن, ءار قىزمەتكەرگە جۇكتەلگەن ۇلكەن مىندەت.
بۇل ورايدا جۇمىسىمىزعا قوعام مۇشەلەرىن تارتۋ ارقىلى حالىقتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتىن كۇشەيتۋ اسا ماڭىزدى. ودان بولەك, قازىر اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ مەن جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ اياسىندا دا ءبىراز جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ورتاق ماسەلەنى شەشۋگە جۇمىلدىرىلعان اگەنتتىك قۇرامىنداعى قوعام بەلسەندىلەرىنەن بولەك, ەل تانيتىن, حالىق سىيلايتىن تۇلعالار دا بىزبەن بىرگە. بۇل تۇستا باسىمدىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىنا بەرىلىپ وتىر. قوعام بەلسەندىلەرى – «بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مىندەتى – قوعاممەن قاشىقتىقتى قىسقارتۋ جانە حالىق ءۇشىن بارىنشا اشىق بولۋدىڭ» نەگىزگى پرينتسيپتەرىنە باسا كوڭىل اۋدارۋدا.
ەلوردالىق دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق كودەكسى 200-بابىنا سايكەس سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردى جاساۋعا ىقپال ەتەتىن جاعدايلاردى جويۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جەكە قۇرامىمەن كەزدەسۋى تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزىلىپ وتىرادى. جىل باسىنان بەرى وسى ماقساتتا 89 كەزدەسۋ وتكىزدىك. ءبىزدىڭ قىزمەتكە جەمقورلىق قىلمىسىن انىقتاۋ جانە كۇرەسۋدەن بولەك الدىن الۋ مىندەتى دە جۇكتەلەدى. قىزمەتكەرلەرىمىز زاڭناما نورمالارىمەن قاتار ادالدىق, ادىلدىك, پاراساتتىلىق قۇندىلىعىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا ءبىر جارىم مىڭنان استام ءىس-شارا وتكىزدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا اكىمشىلىك كەدەرگىگە تاپ بولىپ, قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا دەپارتامەنت كومەگىنە جۇگىنگەن ازاماتتار از ەمەس. ماسەلەن, قالادا وتكىزىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىق جارمەڭكەسىنەن ورىن الۋ ءۇشىن كاسىپكەر م.مەدرەسوۆادان زاڭسىز تولەم تالاپ ەتىپ, ءتيىستى قۇجاتتارعا قول قويماۋ فاكتىسى انىقتالدى. كاسىپكەردىڭ ءوتىنىشى دەر كەزىندە قارالىپ, زاڭدى قۇقىعى قورعالدى. جەكە قابىلداۋىمدا بولعان كاسىپكەر ا.شوجەەۆانىڭ شاعىمى بويىنشا شۇعىل شارا قابىلدانىپ, «Kazakھ torizm» ۇلتتىق كومپانياسى «Big Name» جشس-ءنىڭ اتقارعان جۇمىسى ءۇشىن ءتيىستى قاراجاتتى اۋدارىپ بەردى.
تۇرعىنداردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جانە تەگىن زاڭ كومەگىن كورسەتۋ ماقساتىندا اگەنتتىكتىڭ باستاماسىمەن ەلوردادا «حالىق زاڭگەرى» اكتسياسى ۇيىمداستىرىلدى. ءىس-شاراعا بەلگىلى ادۆوكاتتار, قۇقىق قورعاۋ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن سوت وكىلدەرى, جالپى 80-نەن استام ساراپشىلار قاتىستى. اكتسيا بارلىق اۋدانداردا جالعاسۋدا. قالامىزدا ەلوردا اكىمدىگىمەن بىرلەسكەن «استانا – ادالدىق الاڭى» اتتى تۇرمىستىق جەمقورلىقتى جويۋعا باعىتتالعان جوبا ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەلباسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلوردانىڭ تاجىريبەسىن وڭىرلەرگە تاراتۋدى تاپسىردى. قازىرگى تاڭدا «ادالدىق الاڭى» جوبا كەڭسەلەرى رەسپۋبليكا بويىنشا جۇرگىزىلۋدە.
ەلوردامىزدا تۇرعىندار ءۇشىن ەڭ قاجەتتى سالالارداعى تۇرمىستىق جەمقورلىق كورىنىستەرىن جويۋ جوبا كەڭسەسىنىڭ باستى نازارىندا. سەبەبى جوبانىڭ قۇرامىنداعى ازاماتتىق سەكتوردىڭ بەلسەندى وكىلدەرىنىڭ سانى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. ولار ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ۇسىنىستار ازىرلەپ, ولاردىڭ ساپالى جۇزەگە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدە. جوبا مەنەدجەرلەرى بيۋروكراتيالىق پروتسەستەردىڭ الدىن الىپ جەدەل شەشىم قابىلداۋ بويىنشا ءبىرشاما قىزمەتتەر اتقارۋدا.
«استانا – ادالدىق الاڭى» جوباسى شەڭبەرىندە ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا شالدىققان جانداردىڭ ماسەلەسىنە قوعام نازارىن اۋدارتۋ ماقساتىندا قالا اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ «ادال جۇرەك» قايىرىمدىلىق مارافونى ۇيىمداستىرىلدى. مارافونعا 1500-دەن اسا ادام قاتىسىپ, شارادا جينالعان قارجى ارنايى قورعا اۋدارىلىپ, كومەككە ءزارۋ ناۋقاستارعا جۇمسالدى. قىركۇيەك ايىندا جوبا اياسىندا ەسىل اۋدانى اكىمدىگىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اليك شپەكباەۆ پەن ەلوردا اكىمى التاي كولگىنوۆتىڭ قاتىسۋىمەن Open اkimat اشىلدى. Open akimat تۇرعىندارعا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەت كورسەتەدى. ازاماتتار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى, تۇرعىن ءۇي قورى, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى, «قازپوشتا» جانە اۋدان اكىمدىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كومەگىنە جۇگىنە الادى. زالدا بالالار بۇرىشى, كىتاپحانا جانە وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ ايماعى جابدىقتالعان.
سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى قالا اكىمىنىڭ دە باستى نازارىندا. شاھار باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا كەڭەيتىلگەن كەڭەس ءوتتى. اتالعان كەڭەستە دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىمەن قوعامداعى تۇرمىستىق سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىس ناتيجەلەرى ۇسىنىلدى. قالا اكىمى ءوز ورىنباسارلارى مەن باسقارما باسشىلارىنا اي سايىن «استانا – ادالدىق الاڭى» جوباسى اياسىندا دەپارتامەنت جانە پروكۋراتۋرا وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, تاۋەكەلدەردى زەردەلەپ, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارىن قولدانۋدى تاپسىردى.
سونداي-اق جوبا جانىندا بىرەگەي «ينتەراكتيۆتى قوعامدىق باقىلاۋ كارتاسى» (publicbudget.kz) ينتەرنەت-رەسۋرسى جۇمىس ىستەيدى. ازاماتتار وسى سايت ارقىلى ءتۇرلى الەۋمەتتىك نىسانداردى (جول, مەكتەپ, اۋرۋحانا جانە ت.ب.) سالۋ, جوندەۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن قانشا بيۋدجەت بولىنگەنىن كورە الادى. بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا, سول كارتادا پىكىر قالدىرىپ قوسىمشا فوتوماتەريالداردى قوسا جىبەرۋگە مۇمكىندىك بار. جوبا كەڭسەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جەدەل تۇردە جاۋاپ بەرىپ ءتيىستى شارالار قابىلدايدى. اتالعان جۇمىستار اگەنتتىكتىڭ الداعى جۇمىس جوسپارىن ايقىنداپ قانا قويماي, بۇقارانىڭ جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە.
نۇرلان قىدىرباەۆ,
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا دەپارتامەنت باسشىسى