پارتيانى تىركەۋ تالابى جەڭىلدەيدى
دانيا ەسپاەۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى:
– ۇلتتىق كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسىنان بەرى ءۇش اي ءوتتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءۇش جۇمىس توبى دا ءوز ۇسىنىستارىن بەردى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە 17 كەزدەسۋ ءوتتى. بۇل كوپ نارسەنى اڭعارتادى. اسىرەسە, ءار جۇمىس توبى 30-دان استام ۇسىنىس جاسادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسوزىن ەستىگەندە كوپتەگەن ۇسىنىستىڭ قابىلدانعانىن ءتۇسىندىم.
مەن ەكونوميكالىق باعىتتاعى جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىنا كىرەمىن. قۋانتاتىنى, شىنىندا ءبىزدىڭ جۇمىس توبىمىز كوتەرگەن كوپتەگەن ماسەلەگە قاتىستى ساپالى دەڭگەيدە شەشىم قابىلداندى.
ەڭ باستىسى, قوعام دامىپ كەلەدى, سوندىقتان ساياسي رەفورما ماڭىزدى. كوپشىلىك ءۇشىن وزەكتى تاعى ءبىر ماسەلە – پارتيالاردى تىركەۋ. بۇگىن جاقسى جاڭالىق ەستىدىك. ەندى پارتيانى تىركەۋگە 20 مىڭ قولداۋشى جەتكىلىكتى. ياعني, پارتيا تىركەۋ تالابى جەڭىلدەتىلدى.
ەكىنشىدەن, پارتياعا قاتىستى ماڭىزدى قادام جاسالدى. ەندى, پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا تۋرالى زاڭ جوباسى قابىلدانادى. 2014 جىلى «اقجول» پارتياسى وسىنداي ۇسىنىس جاساعان ەدى. پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا تۋرالى زاڭ جوباسىن ۇسىنىپ, بۇل زاڭ جوباسى ەقىۇ تاراپىنان وڭ باعاسىن الدى. وكىنىشكە قاراي, سول كەزدە اتالعان زاڭ جوباسى قابىلدانعان جوق. بۇگىن پرەزيدەنت وسىنداي زاڭ جوباسى قابىلداناتىنىن ايتتى. وپپوزيتسيالىق پارتيانىڭ مۇشەلەرى تاڭدالۋى مۇمكىن, بىراق ەڭ باستىسى ولاردىڭ داۋىسى ەستىلۋ كەرەك. ول ءۇشىن وپپوزيتسيا تۋرالى زاڭ قاجەت.
ءبىزدى ساياسي رەفورمالار كۇتىپ تۇر
تولەۋتاي راحىمبەكوۆ,
«ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى:
– ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى كىرىسپە ىسپەتتى بولعان ەدى. مىنە, ءۇش اي وتكەن سوڭ ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. بۇل تۋرالى جيىن بارىسىندا پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى ەرلان قارين باياندادى. ودان كەيىن ءۇش توپتىڭ – ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك توپتاردىڭ وكىلدەرى اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى.
وسىنىڭ ءبارىن قورىتىندىلاي كەلە, بەلگىلى ساياساتكەر ەرلان سايروۆتىڭ ءسوزىن قايتالاعىم كەلەدى. «مەملەكەت پەن قوعامنىڭ اراسىندا ديالوگ پەن ديسكۋسسيانى قالىپتاستىرۋ – كەلەشەكتىڭ كەپىلى». وسى ديالوگ پەن ديسكۋسسيانى ۇيىمداستىرعان ۇلتتىق كەڭەس جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
قوعاممەن بىرلەسە وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرىنىڭ ۇسىنىسىن دايىندادى. اقوردادا, مينيسترلىكتەردە, ۇكىمەتتە قوعام قايراتكەرلەرى قاتىسقان كوپتەگەن وتىرىس ءوتتى. سوندا ايتىلعان ۇسىنىستاردى پرەزيدەنت ەسكەرگەنىنە كۋا بولدىق.
جەر ماسەلەسى, ۇلتتىق ۆاليۋتا, ءتىل, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن ازاماتتاردى قورعاۋ تۋرالى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بارىنە توقتالدى. سونىڭ ىشىندە ەرەكشە نازار اۋداراتىنى – ءبىزدى ۇلكەن ساياسي رەفورمالار كۇتىپ تۇر.
پارتيالارعا قاتىستى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلەدى. بۇرىنعىداي 40 مىڭ ەمەس, 20 مىڭ ادام قولداسا جەتكىلىكتى. ودان كەيىن پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا تۋرالى ايتىلدى. مۇنىڭ ءبارى ماڭىزدى شەشىم. ميتينگتەر تۋرالى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلمەك. بۇرىنعىداي رۇقسات سۇراماي-اق, اقپارات رەتىندە اكىمشىلىكتەرگە ەسكەرتىپ الاڭعا جينالۋعا بولادى. سونداي-اق پرەزيدەنت ءوزى ايتىپ كەتكەندەي, دەموكراتيا – وتە ۇلكەن مىندەت. بۇل مەملەكەتتىك ورگاندارعا دا, ازاماتتارعا دا ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىك.
ۇلت ۇپايىن تۇگەندەگەن ۇلتتىق كەڭەس
راسۋل جۇمالى,
قوعام قايراتكەرى, ساياساتتانۋشى, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى:
– ۇلتتىق كەڭەستىڭ ەكىنشى وتىرىسىن جوعارى باعالايمىن. كوپتەگەن ويلار, كوكەيدە جۇرگەن ماسەلەلەر قامتىلدى. ءاۋ باستا ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلعاندا ونىڭ جۇمىسىنا قاتىستى كوپتەگەن كۇماندى ويلار ايتىلىپ, سەكەم بىلدىرگەندەر بولدى. بوس ءسوزدىڭ شەڭبەرىنەن شىعا المايدى دەگەندەر دە تابىلدى. بۇعان دەيىنگى جەر كوميسسياسىنىڭ, دەموكراتيا ىستەرى بويىنشا كوميسسيانىڭ ساتسىزدىگىن قايتالايدى دەپ توپشىلادى.
ونى دا تۇسىنۋگە بولاتىن شىعار. وسى تەكتەس پىكىرلەر قوعامدا دا, ءتۇرلى ساراپتامالىق ورتالىقتاردا دا ايتىلدى. نەگە تۇسىنۋگە بولادى دەيمىز؟ جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بۇعان دەيىنگى باسى بار, اياعى جوق جوبالار قۇر ناۋقانمەن اياقتالىپ كەلگەن ەدى. سونىڭ كەسىرىنەن ءبىرتالاي ازاماتتاردىڭ, ساراپشىلار مەن ساياساتكەرلەردىڭ كوڭىلى قالعانى دا جاسىرىن ەمەس. سەنىمسىزدىكتىڭ سىرى دا وسىندا.
بىراق ۇلتتىق كەڭەستە ءاۋ باستا العا قويىلعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋ باستاماسى كوڭىلدەن شىعادى. كەڭەس اياسىندا ءتۇرلى ماسەلەلەر كوتەرىلىپ جاتىر, ءالى دە كوتەرىلەدى. سەبەبى قوعامدا قوردالانعان ماسەلەلەر – شاش-ەتەكتەن. دەي تۇرعانمەن, ۇلتتىق كەڭەستىڭ قۇزىرەتى اياسىندا قىسقا مەرزىمدە اتقارىلعان ىستەر از ەمەس. ونى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قاناعات ەتۋگە بولادى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ايتىپ ءوتتى. ءبىر جىل ەمەس, ونداعان جىلدار بويى قوردالانعان ماسەلەلەردى ەكى-ءۇش ايدىڭ مۇعدارىندا شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى كەز كەلگەن ساياسات – قيال-عاجايىپتار الەمى ەمەس, مۇمكىندىكتەر الاڭى. سوندىقتان ۇتىمدى ويلار ايتىلعان اسەرلى اڭگىمەلەسۋ بولدى دەپ توپشىلايمىن.
ەستەرىڭىزدە بولسا, ۇلتتىق كەڭەستىڭ بيىلعى قىركۇيەكتە وتكەن العاشقى وتىرىسىندا كوپتەگەن ۇسىنىستار جاسالدى. ياعني, ساياسي جاڭعىرۋ ماسەلەسى بويىنشا 5 زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, پارلامەنت, سايلاۋ, ساياسي پارتيالار قۇرۋ, ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ءىسى, ميتينگتەر مەن شەرۋلەر, يدەولوگيا, مەملەكەتتىڭ بولاشاقتاعى باعىتى ماسەلەلەرى بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ايتىلدى. سونىڭ ەڭ نەگىزگىسى – دەموكراتيالاندىرۋ.
ەكىنشى وتىرىستا وسى ۇسىنىستار ەگجەي-تەگجەي تالقىلانىپ, وسىعان قاتىسى بار مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءتۇرلى كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ ناتيجەسىندە ايتىلعان ۇسىنىستاردىڭ ناقتى تاپسىرمالار مەن شەشىمدەرگە ۇلاسقانىن كوردىك. ياعني, تەك اڭگىمە-دۇكەن قۇرۋ ەمەس, اتقارىلىپ جاتقان ناقتى ءىستىڭ بار ەكەنى ايقىندالدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل بيلىگىنە كەلگەندە جالعان ناۋقانشىلدىقتان باس تارتىپ, ءسوز بەن ءىستىڭ اراسىندا ساباقتاستىق كەرەك ەكەنىن مالىمدەگەن ەدى. ۇلتتىق كەڭەستىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا وسى مالىمدەمەسىنىڭ ءىس جۇزىندە قولعا الىنعانىن كوردىك. ساياسي جاڭعىرۋ تۇرعىسىندا ناقتى شەشىمدەر قابىلداندى. ءالى دە تالقىلاناتىن ماسەلە بولسا دا ساياسي پارتيالاردى قۇرۋعا قاتىستى جەڭىلدىكتەر تىلگە تيەك ەتىلدى.
سونداي-اق ميتينگتەر مەن شەرۋلەردىڭ جاڭاشا جۇرگىزىلۋى, وعان مۇمكىندىك بەرىلۋى, كوپ بالالى انالارعا, جاستارعا, مەكتەپ وقۋشىلارىنا قاتىستى كوپتەگەن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەردىڭ ايقىندالۋى, جەر ماسەلەسىن رەتتەۋگە, لاتيفۋنديزمگە شەكتەۋ قويىلۋى سىندى جاعىمدى جاڭالىقتار بار. ناقتى شەشىمدەر قابىلدانۋدا. بۇل العا باسۋ بار دەگەن ءسوز. ناقتى ناتيجەلەردى كورىپ وتىرمىز. بىرتە-بىرتە ۇلتتىق كەڭەسكە دەگەن ساراپتامالىق ورتالارداعى, قوعامداعى كۇماندار دا سەيىلۋدە.
بۇل دا ۇلكەن جەتىستىك. سەبەبى بۇگىنگى تاڭدا قوعامداعى ۇلكەن دەرت – سەنىمسىزدىك. بيلىك نە ايتسا, نە ىستەسە دە سەنبەيدى قازىر. جوعالعان سەنىمدى قايتارۋ وڭاي شارۋا ەمەس. جەكەلەگەن تۇلعا ەمەس, تۇتاس بيلىك جوعالتقان سەنىمدى قايتارۋ وڭايعا سوقپايدى. قىسقا مەرزىمنىڭ ماسەلەسى دە ەمەس بۇل. سوندىقتان ۇلتتىق كەڭەستىڭ ەڭ جاعىمدى تۇسى – وسى! بيلىككە دەگەن قوعام سەنىمى پايدا بولا باستادى.
سەنىم نىعايا ءتۇستى
ايسانا سمان,
«تۇران استانا» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ازاماتتىق-قۇقىقتىق پاندەر كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى قوعامداعى ماڭىزدى سۇراقتاردى, پروبلەمالاردى انىقتاۋعا ارنالسا, ەكىنشى وتىرىستا سول انىقتالعان ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان قادامدار, پروبلەمالاردى رەتتەيتىن زاڭ جوبالارىن دايىنداۋ, ساياسي رەفورما جاساۋ رەتى تالقىلاندى.
پرەزيدەنت رەسپۋبليكاداعى ەڭ بيىك لاۋازىمدى قىزمەت يەسى رەتىندە, سىرتقى جانە ىشكى ساياساتقا جاۋاپتى ساياساتكەر رەتىندە حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرا بيلىك پەن حالىق اراسىندا ديالوگ ورناتۋدى جولعا قويىپ وتىر. وسى رەتتە ازاماتتىق قوعامنىڭ پىكىرى تىڭدالدى, ولاردىڭ داۋىسى ەستىلدى. ال ازاماتتىق قوعامنىڭ پىكىرى تىڭدالىپ وتىرعاننان كەيىن, ونىڭ وكىلدەرى حالىق جاعدايىنان حاباردار, اۋىل-ايماقتىڭ تۇرمىسىمەن تانىس, پروبلەمالاردان قۇلاعدار بولۋى ءتيىس. دەگەنمەن بۇل مىندەت ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءالى دە پرەزيدەنتتىڭ موينىندا. وسى جاعدايدى رەتتەۋ ءۇشىن ول ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىن جيناپ, قوعام مەن بيلىك اراسىندا كوپىر بولۋدى, ديالوگ ورناتۋدى ۇسىنىپ وتىر.
مۇنداي الاڭنىڭ, ديالوگتىڭ قاجەت ەكەنىن شەتەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىنەن دە كورىپ ءجۇرمىز. قارىم-قاتىناستىڭ قالاي قۇرىلاتىنىن, بۇل بايلانىستىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ۇيرەنۋىمىز كەرەك. مۇنى دا پرەزيدەنت كورسەتىپ وتىر.
كەشەگى وتىرىستا كوپ كوزقاراس ايتىلدى, شەشىمدەر قابىلداندى. سولاردىڭ ءبىرى – ساياسي پارتيالاردىڭ جۇمىسىنا وزگەرىس ەنگىزۋ. پارتيا قۇرۋ ءۇشىن تالاپتىڭ وزگەرتىلۋى پارتيانىڭ جۇمىسىن ءونىمدى ەتەدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى 40 مىڭ ادامنىڭ كەيبىرى فورمالدى تۇردە تىركەلۋى مۇمكىن, ال ونى ازايتۋ ارقىلى ناقتى جۇمىس ىستەيتىن, ماقسات-مۇددەسى ورتاق ادامداردىڭ ءبىر ورتادا جينالۋىنا مۇمكىندىك الامىز. ودان كەيىن بەيبىت ميتينگ وتكىزۋ بويىنشا زاڭ جوباسى قابىلداناتىنى ءمالىم بولدى. بۇل دا ازاماتتىق قوعامنىڭ ءبىر تىلەگى ەدى. ازاماتتىق قوعام جەتكىزدى, پرەزيدەنت ءتيىستى جاۋابىن بەردى. ەندىگى كەزەكتە بەلسەندىلەرگە, ويىن ايتقىسى كەلەتىن ازاماتتارعا رۇقسات الۋدىڭ قاجەتى بولمايدى. جەرگىلىكتى مۋنيتسيپالدى ورگاندى ەسكەرتۋ جەتكىلىكتى. بۇل دا حالىقتىڭ ويىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. قىلمىستىق كودەكستىڭ 174-بابىن قايتا قاراۋ دا كوپشىلىگىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدەن شىقتى. ويتكەنى ءدال وسى باپ بويىنشا جاۋاپقا تارتىلىپ, ودان سوتتالىپ كەتكەندەر از ەمەس. وسى باپ بويىنشا قىلمىستىق ەمەس, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن.
وزگەرىستەردىڭ, رەفورمالاردىڭ بارلىعى قۋانتتى. زاڭگەر رەتىندە زاڭنامالىق اكتىلەرگە نازار اۋدارۋ كەرەگىن ايتقىم كەلەدى. ويتكەنى ەلىمىزدە ءبىر زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىرنەشە قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك اكتىلەر دايىندالادى. بۇل جاعدايدى ءبىراز قيىنداتا تۇسەدى. وسى تۇرعىدا ۇلكەن رەۆيزيا جاساۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
ەڭ باستىسى, حالىق پەن بيلىك اراسىندا ديالوگ ورناتۋعا قادام جاسالدى, وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇل وزگەرىستەر ازاماتتىق قوعامنىڭ ىلگەرىلەۋىنە ۇلەس قوسا وتىرا مەملەكەتتىڭ دامۋىنا دا ىقپال ەتەدى.
شىنايى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار قۇرۋ قۇرالى
زارەما شاۋكەنوۆا,
پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي ديرەكتورى, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى (ۇقسك) قۇرىلعانعا دەيىن ەل تاريحىندا قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ۇنقاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە رەتتەۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى كەڭەس بەرۋشى ورگاندار بولدى. ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ نەگىزى ساياسي قوزعالىستار مەن پارتيالار وكىلدەرىنىڭ, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى نەگىزىندە ەل دامۋىنداعى ستراتەگيالىق ماقساتتار مەن مىندەتتەردى ازىرلەۋ بولدى.
ەلدىڭ ورنىقتى دامۋى, قازاقستاندى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇسىنىستار مەن پىكىرلەردى تالقىلاۋ, دەموكراتيالاندىرۋدىڭ نەگىزگى كونتۋرلارىن بەلگىلەۋ ماقساتىندا نەعۇرلىم ءىرى قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك توپتاردىڭ مۇددەلەرىن كەلىسۋ تەتىكتەرى قۇرىلۋدا. ءدال وسى ءۇشىن ەلدە ءارتۇرلى سۇحبات الاڭدارى قۇرىلدى: الدىمەن – ازاماتتىق قوعامدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ بويىنشا تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن كەڭەس, سودان كەيىن – ازاماتتىق قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ جانە دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا. كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگاندار جۇيەسى تۇراقتى قوزعالىستا. مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىنا قاراي جۇمىس ىستەپ تۇرعان ورگاندار قىزمەتىن توقتاتادى جانە جاڭا ورگاندار قۇرىلادى. تەك 2019 جىلى عانا قۇرىلعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ميسسياسى – ساياسي جاڭعىرتۋ مەن شىنايى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى قۇرۋ قۇرالى مەن شارتى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جالپىۇلتتىق كونسەنسۋس نەگىزىندە ۇدەمەلى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق رەفورمالارعا قوزعاۋ سالۋ.
ق.توقاەۆ پرەزيدەنتتىك لاۋازىمىنا كىرىسكەن العاشقى كۇنىنەن باستاپ حالىق پەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل جانە اشىق سۇحبات ورناتۋدى باسىم باعىت رەتىندە قاراستىرىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك شەشىمدەردى قابىلداۋ ۇدەرىسىندە اشىقتىق, ترانسپارەنتتىلىك جانە ازاماتتاردىڭ پىكىرلەرىن ەسەپكە الۋ – مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگىنىڭ جانە دەموكراتيالىق قاعيداتتارعا بەيىمدىلىكتىڭ ماڭىزدى ينديكاتورلارىنىڭ ءبىرى. كورىپ وتىرعانىمىزداي, ۇقسك-نىڭ ەكىنشى وتىرىسى پرەزيدەنتتىڭ اشىق سۇحباتقا جانە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتتارىنا بەيىلدىلىگىن كورسەتتى.
وسىنداي قىسقا مەرزىم ىشىندە 18 جۇمىس كەڭەسى, ۇقسك مۇشەلەرىمەن 16 كەزدەسۋ وتكىزىلدى. ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك-مادەني جاڭعىرتۋ جونىندەگى 3 جۇمىس كوميسسياسى كوپتەگەن تالقىلاۋلار, وتىرىستار مەن ونلاين-كونفەرەنتسيالار وتكىزدى.
پرەزيدەنت ايتقان رەفورمالار, تاپسىرمالار مەن ۇسىنىستار پاكەتى – كوپتەگەن ساراپشىلاردىڭ, مينيسترلىكتەر مەن ءتۇرلى ۆەدومستۆولاردىڭ تىعىز كوماندالىق جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. رەفورمالاردىڭ وسى پاكەتى ودان ءارى ىرىقتاندىرۋعا, ىزگىلەندىرۋگە جانە دەموكراتيالاندىرۋعا قادام.
تاپسىرمالار اراسىندا ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن مىندەتتى 30% كۆوتانى ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, كوپتەگەن ەلدەر ەرىكتى پارتيالىق كۆوتالاردى ەنگىزۋدە. مىسالى, «كەڭەس 90/جاسىلدار» (گەرمانيا) پارتياسى جانە اۆستريالىق جاسىلدار پارتياسى پارتيالىق تىزىمدە ايەلدەردىڭ كەمىندە 50% بولۋى ءتيىس دەپ قاراستىرادى. يسپانيانىڭ سوتسياليستىك جۇمىس پارتياسى وزدەرىنىڭ كانديداتتارىنىڭ تىزىمىنە ايەلدەردىڭ 40%-ىنىڭ قول جەتكىزۋىن ماقسات ەتىپ وتىر.
شۆەتسيا ايەلدەر وكىلدىگىنىڭ دەڭگەيى بويىنشا الەمدە ءتورتىنشى ورىندا جانە ەل پارلامەنتىندە 45%-دى ايەلدەر الادى.
جالپى, پارتيالىق كۆوتالار ەكى تاسىلمەن بەلگىلەنەدى: پارتيانىڭ قۇرىلتاي قۇجاتتارىنا, ەرەجەلەر, جارعىلارى مەن جيناقتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى ساياسي پارتيالار ەرىكتى تۇردە قابىلدانادى نەمەسە ەرىكتى كۆوتالار ادەتتە كۆوتالاۋ تۋرالى رەسمي زاڭداردا (سايلاۋ, ساياسي پارتيالار جانە ت.ب. تۋرالى زاڭناما) بەلگىلەنەدى. ءبىز كورىپ وتىرعانىمىزداي, قازاقستان پارتيالىق كۆوتالاۋدىڭ ەكىنشى ءتاسىلىن ەنگىزۋدە جانە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, بۇل شارا ايەلدەردىڭ ساياساتقا, اسىرەسە زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنە بەلسەندى كەلۋىن ىنتالاندىرۋى ءتيىس.
