حالىقارالىق ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قانات جۇمابايدىڭ مودەراتورلىعىمەن وتكەن جيىندا العاشقى باياندامانى «تاۋەلسىزدىكتىڭ ايقىن جەتىستىكتەرى» دەگەن تاقىرىرىبىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ارىقباي اعىباەۆ جاسادى.
عالىم ارىقباي ءنۇسىپالى ۇلى تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلىمىزگە قانداي جاعدايدا كەلگەنىن جانە ونى نىعايتۋدىڭ ەۆوليۋتسيالىق جولمەن قالاي جۇزەگە اسقانىن جان-جاقتى بايانداپ بەردى. سونداي-اق, كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋى ايتۋعا عانا وڭاي بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ ءوز دەربەستىگىن جاريالاۋداعى مۇمكىندىكتەرى اركەلكى بولعانىنا توقتالدى. ال ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سايىن بورباسوۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ: قازىرگى قوعامنىڭ زارۋلىگى» دەگەن بايانداماسىندا ونى ارى قاراي جالعاستىردى.
– تاۋەلسىزدىكتىڭ ەڭ ۇلكەن جەڭىسى دەموگرافيالىق جاڭعىرۋ بولدى. 1991 جىلى قازاقستانداعى قازاقتاردىڭ سانى 6,2 ميلليونعا عانا بولسا, قازىر 11,5 ميلليونعا جەتتىك. ياعني تاۋەلسىزدىكتىڭ 28 جىلىندا 5 ميلليونعا ءوستى. مۇنداي ءوسۋ قازاقتىڭ تاريحىندا بولعان ەمەس. ءبىزدىڭ قازىرگى كەيبىر جاعدايلاردا ءوز كورشىلەرىمىزگە جالتاقتىعىمىز حالىقتىڭ ازدىعىنان بولىپ وتىر. سونداي-اق كەڭەس وداعىنىڭ ءبىز زور تابىسقا جەتتىك دەگەن ماقتانىش سيندرومى بىزدە ءالى جالعاسىپ كەلەدى. ءبىز قازىر تاۋەلسىزدىكتىڭ تەك جاقسىلىعىن ايتامىز دا, كەمشىلىگىن ايتپايمىز. ونى ايتۋ قازقستاندى جامانداۋ ەمەس. ايتپاساق بۇل كەمشىلىك تۇزەلمەيدى عوي, – دەگەن س.مولداعالي ۇلى تاۋەلسىزدىكتەن الار تاعىلىمىمىز كوپ ەكەنىن جەتكىزدى.
ال «قازاقتىڭ اتا زاڭدارى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ قاينار كوزى» دەگەن ءوز بايانداماسىندا قانات جۇماباي تاۋەلسىزدىك – مەملەكەتتىڭ ەڭ ماڭىزدى بەلگىلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. كونستيتۋتسياسىندا ءوزىن الەۋمەتتىك, قۇقىقتىق, دەموكراتيالىق, زايىرلى مەملەكەت رەتىندە جاريالاعان قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق ادەت-عۇرىپتارىنىڭ تاريحى وتە تەرەڭدە جاتقانىنا توقتالىپ ءوتتى.
كونفەرەنتسيانىڭ پىكىر الماسۋ بولىمىندە باياندامادا ايتىلعان ماسەلەلەر بويىنشا تالقىلاۋ ءوتىپ, جيىنعا قاتىسۋشىلار ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق بايانداماشىلارعا سۇراقتار قويىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن ىزدەستىردى.
