رۋحانيات • 13 جەلتوقسان، 2019

قيسامەدينوۆتىڭ قولتاڭباسى الماتىلىقتار نازارىنا ۇسىنىلدى

59 رەت كورسەتىلدى

الماتى تاڭعاجايىپ ونەر تۋىندىلارى مەن تاريحي تالانتتاردى توعىستىرعان شاھار. ەلدىڭ رۋحاني الەۋەتىن ايشىقتاۋدا مەگاپوليستەگى مادەنيەت وشاقتارىندا ساقتالعان ايرىقشا ونەر تۋىندىلارىنىڭ ورنى زور. سولاردىڭ قاتارىندا ايتۋلى سۋرەت شەبەرى ماقىم قيسامەدينوۆتىڭ ءا. قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىندە ساقتالعان شىعارمالارىن  دا  ەرەكشە اتاۋعا بولادى.

ماقىم قيسامەدينوۆتىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى قازاقستان بەينەلەۋ ونەرى تاريحىندا ەلەۋلى ورىن الادى. ول جيىرماسىنشى عاسىردىڭ 1960-70-ءشى جىلدارىندا بەلسەندى جۇمىس جاساعان س. ايتباەۆ، ش. ساريەۆ، ت. توعىسباەۆ، ب. تابيەۆ، ءا. سىدىحانوۆ، ي. يساباەۆ، ە. مەرگەنوۆ سىندى «الپىسىنشى جىلعىلار» بۋىنىنىڭ وكىلى. سۋرەتشى قىسقا عانا جيىرما جىلدىق شىعارماشىلىق عۇمىرىندا ارتىنا ءوزىنىڭ قۇندى گرافيكالىق پاراقتارىن قالدىرىپ كەتتى. ءبىر عانا ماحامبەت باتىردىڭ بەينەسى نەمەسە وزگە كوپتەگەن تۋىندىلارى ارقىلى ماقىم قيسامەدينوۆ – قازاق بەينەلەۋ ونەرىندە تانىلىپ، ماداقتالعان ءىرى تۇلعا رەتىندە ۇلكەن ساناتقا ەنگەن سۋرەتشى بولىپ ونەر سۇيەر قاۋىم مەن ۇرپاق جادىندا ماڭگى ساقتالادى.

ماقىم قيسامەدينوۆ 1939 جىلى ۆولگوگراد وبلىسى ۆوسكرەسەنسك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1967 جىلى ۆ.ي. سۋريكوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىن ب. دەحتيارەۆتىڭ شەبەرحاناسىندا ءتامامدادى. 1962 جىلدان كورمەلەرگە قاتىسۋشى جانە كسرو سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى. وقۋىن اياقتاپ، ەلگە ورالعان سۋرەتشى رەسپۋبليكامىزدىڭ شىعارماشىلىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاسادى.

– م. قيسامەدينوۆتىڭ شىعارماشىلىعى قوندىرعىلى جانە قولدانبالى گرافيكانىڭ ءتۇرلى تاسەلدەرىندە شەبەر جۇمىس ىستەۋىمەن جانە ەرەكشە شەشىمدەرىمەن تاڭقالدىرادى. سۋرەتشىنىڭ العاشقى تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى – لينوگراۆيۋرا ادىسىندە ورىندالعان «تاعى دا كۇن شىعادى» (1968) تۋىندىسى. ءتورت پاراقتان تۇراتىن گرافيكادا ادام ومىرمەن قورشاعان ورتانىڭ تىعىز بايلانىسىن، تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعىن، ءتۇر-ءتۇسىن اق پەن قارا – ەكى ءتۇس ارقىلى اشىپ كورسەتەدى. شىعىستان شۋاعىن شاشىپ كۇن كوتەرىلگەندە ادامدار كۇندەلىكتى تىرشىلىگىن باستايدى. ءبىرى ءتورت-ت ۇلىك مالدى ورىسكە ايداپ، ەكىنشىسى تاڭمەن تالاسا سۋ تاسىپ، ءۇي شارۋاسىنا كىرىسەدى. سۋرەتشى ءار توپتاماداعى كەيىپكەرلەرىن وسى كەڭىستىكتەگى باسقا دۇنيەلەرمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم اۋقىمدى، قونىمدى ءىرى ەتىپ كورسەتكەن. ء«بىر ءومىردىڭ بەينەلەرى» (1974) توپتاماسى ماقىم شىعارماشىلىعىنداعى ەرەكشە تۋىندىنىڭ ءبىرى، تۋعان-تۋىستارىنىڭ پورترەتتەرى: «انا پورترەتى»، ء«لايلا» جانە «ماحمۇت». ءۇش تۋىندى دا سەنەجدەگى تاماشا گرافيكا شەبەرحاناسى بار سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ شىعارماشىلىق بازاسىندا اۆتوليتوگرافيا تاسىلىندە ورىندالعان. ءار بولىكتە سۋرەتشى تاستىڭ قاتتىلىعىنا قاراماستان كەيىپكەرلەرىنىڭ مىنەز-قۇلقىن، كوڭىل-كۇيىن شەبەر ويا بىلگەن. 1973 جىلى ورىندالعان«ماحامبەت» (1973) توپتاماسى – سۋرەتشىنىڭ گرافيكالىق شىعارمالارىنىڭ ەڭ شوقتىعى بيىگى. «ەرەۋىل اتقا ەر سالماي، ەگەۋلى نايزا قولعا الماي، ەرلەردىڭ ءىسى بىتەر مە؟» – دەپ جىرلاعان اقىن، باتىر ماحامبەتتىڭ شىنايى پورترەتىن جاساۋدا سۋرەتشى ۇلكەن جەتىستىككە قول جەتكىزىپ، باتىر بەينەسىن ۇتىمدى كەسكىندەگەن. ال، نەمىستىڭ ۇلى اقىنى ي.ۆ. گەتە (1749-1832) شىعارماشىلىعىنىڭ ەڭ بيىك شىڭى «فاۋست» (1980) اتتى فيلوسوفيالىق دراماسىنا ارنالعان جەكە دارا شىعارما. كىتابىن بەزەندىرۋگە ارنالعان اتالمىش ەڭبەگىندە گەتەنى بەينەلەۋدەن باستاپ، كەيىنگى بولىكتەردە وقيعا جەلىسى بويىنشا ءار وبرازدى وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن سومداعان، – دەيدى ونەرتانۋشى سامال مامىتوۆا.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار