پارلامەنت • 12 جەلتوقسان، 2019

جىمىسقى جولمەن كىرىستەردى جىلىستاتۋ قاتاڭ قاداعالانادى

18 رەتكورسەتىلدى

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر قارالىپ، دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىنا بانكتىك ەمەس تولەم جۇيەلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن نورمالاردى ەنگىزۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

 تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا جول بەرىلمەيدى

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.

بۇل قۇجاتتى دەپۋتاتتاردىڭ نازارىنا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا، زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ قاجەتتىگى 2021-2022 جىلدارى قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ەۋرازيالىق توپتىڭ ءبىزدىڭ ەلدى باعالاۋىنىڭ ەكىنشى راۋندىنا دايىندالۋعا بايلانىستى تۋىنداپ وتىر. مۇندا الدىمەن حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ جانە قارجى مونيتورينگى سالاسىندا ۇلتتىق جۇيەنى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ەسكەرىلگەن. وسىعان بايلانىستى كليەنتتى تيىسىنشە تەكسەرۋ، ىشكى باقىلاۋ جۇرگىزۋ جانە كۇماندى وپەراتسيا تۋرالى حابارلاما جىبەرۋ سياقتى قارجى مونيتورينگى راسىمدەرىنە وزگەرىستەر ۇسىنىلادى. قارجى مونيتورينگى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا رەتتەۋشى مەملەكەتتىك ورگانى جوق قارجى مونيتورينگى سۋبەكتىلەرىنە قاتىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتامالاردى تولتىرۋعا قۇزىرەت بەرىلەدى. بلانكەتتىك نورمالاردى جويۋ ماقساتىندا قارجى مونيتورينگى سۋبەكتىلەرىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار قۇرامى قايتا قارالدى، تاۋەكەلدەردى تالداۋ نەگىزىندە سانكتسيالار ازايتىلدى.

– قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندار ءۇشىن حالىقارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل راسىمدەرى، ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق اكتيۆتەردى ىزدەستىرۋ جانە قايتارۋ بويىنشا راسىمدەر رەگلامەنتتەلگەن. حالىقارالىق ستاندارتتاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسىنا كوممەرتسيالىق ەمەس سەكتوردى تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا پايدالانۋدان قورعاۋعا بايلانىستى نوۆەللالار ەنگىزىلدى. اقشانى جىلىستاتۋعا جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ، ۆەدومستۆوارالىق كەڭەس قۇرۋ ۇسىنىلادى، – دەدى مينيستر.

سونىمەن قاتار بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارلارىن ىسكە اسىرۋ تەتىگىن قۇرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر. ۇلتتىق زاڭناماعا تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا جانە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتۋدى قارجىلاندىرۋعا جاتاتىن نىسانالى قارجى سانكتسيالارىنىڭ مەحانيزمدەرى ەنگىزىلۋدە. بۇعان قوسا تەرروريستىك تۇرعىدان وسال نىسانداردىڭ تەرروريزمگە قارسى قورعالۋىن جەتىلدىرۋگە باسىمدىق بەرىلەدى.

زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ تولەمدەر مەن اقشا اۋدارىمدارىن رەتتەۋ تۋرالى ماسەلە كوتەردى. بۇل جەردە الدىمەن قايىرىمدىلىق قورلارى مەن ءدىني ۇيىمداردىڭ قىزمەتى جايىندا ءسوز قوزعالدى.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ بانكتىك ەمەس تولەمدەر سالاسىندا پارمەندى باقىلاۋدى جولعا قويۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ زاڭمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل رەتتە وسى نورمالاردىڭ بانكتىك ەمەس تولەم جۇيەلەرىنىڭ بەلسەندى دامۋىنا كەدەرگى جاساماۋىنا نازار اۋدارۋ وتە ماڭىزدى. كىرىستەردى جىلىستاتۋعا قارسى ءىس-قيمىلدى جالاۋلاتىپ ءجۇرىپ جالپى بيزنەس پەن ەكونوميكاعا زالال كەلتىرۋگە جول بەرمەۋ كەرەك. ياعني، باقىلاۋدى كۇشەيتۋمەن قاتار، ءبىز كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىسپىز، – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.

قانداستارعا قولايلى جاعداي جاساۋ جەتىلدىرىلەدى

جالپى وتىرىستا قارالعان ماسەلە­لەردىڭ تاعى ءبىرى كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋ تۋرالى بولدى. بۇل رەتتە دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىمەن تانىسىپ، ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، اتالعان زاڭ جوباسى كوشى-قون ساياساتىنىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا جانە ونى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس ازىرلەنگەن. زاڭ جوباسىنىڭ مىندەتتەرى كوشى-قون زاڭناماسىن ءتيىستى باعىتتار بويىنشا جەتىلدىرۋگە نەگىزدەلگەن. وندا قازاقستانعا كەلگەن ەتنوستىق رەپاتريانتتار مەن قونىس اۋدارۋشىلار ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ، ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قامتيتىن قولايلى ينۆەستيتسيالىق كليمات قۇرۋعا باعىتتالعان سىرتقى ەڭبەك كوشى-قونىنىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ، حالىقارالىق وزىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ، زاڭسىز كوشى-قوننىڭ الدىن الۋ، كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋ سالاسىنداعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى كەڭەيتۋ باعىتتارى ەسكەرىلگەن.

– قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس، ەتنوستىق قازاقتار ورالمان مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن قازاقستان تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن شەت مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا تۇرۋ فاكتىسىن راستاۋعا ءتيىس. ءىس جۇزىندە 1991 جىلدان كەيىن دۇنيەگە كەلگەن ەتنوستىق قازاقتار مۇنداي قۇجاتتاردى بەرە المايدى. وسىعان بايلانىستى ەتنوستىق قازاقتىڭ بۇرىن قازاقستان ازاماتى بولماعاندىعى باستى كريتەري بولادى. ەكىنشىدەن، قانداس باۋىرلارىمىزعا قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن وتكىزىلەتىن قۇجاتتاردىڭ تىزبەسى قايتالانۋىنا بايلانىستى ورالمانداردىڭ تۇراقتى تۇردە تۇرۋعا رۇقسات الۋعا جانە قازاقستان ازاماتتىعىن الۋعا قۇجاتتاردى ءبىر مەزگىلدە بەرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى. قونىس اۋدارۋشىلاردى ورنالاستىرۋ، جۇمىسپەن قامتۋ جانە بەيىمدەۋ جونىندەگى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كەشەنىن ۇسىنۋ ماقساتىندا قانداستارعا عانا ەمەس، قونىس اۋدارۋشىلارعا دا بەيىمدەۋ جانە ىقپالداستىرۋ قىزمەتتەرىن كورسەتۋ جونىندەگى ورتالىقتاردىڭ فۋنكتسيالارى كەڭەيتىلەدى، – دەدى مينيستر.

سونداي-اق ب.نۇرىمبەتوۆ سىرتقى ەڭ­بەك كوشى-قون سالاسىنا قاتىستى وزگە­رىس­تەرگە توقتالدى. بىرىنشىدەن، شەتەل­دىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ ءراسىمىن جەتىل­دىرۋ ماقساتىندا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا رۇقساتتىڭ ارەكەتىن باسقا اكىمشى­لىك اۋماقتىق بىرلىكتەرگە تاراتۋ كوزدە­لەدى. ەكىنشىدەن، شەتەلدىك جۇمىس تارتۋعا كۆوتانى ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرىنە بولمەي، قىزمەتكەرلەر ساناتى كاتەگوريا­لار بولىنىسىندە بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى. بۇعان قوسا اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ بويىنشا بەرەشەگى بار ادامداردىڭ كەتۋىنە شەكتەۋلەر كوزدەلگەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ، شەتەلدىكتەرگە تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات بەرۋ ءۇشىن 4 اەك مولشەرىندە مەملەكەتتىك باجدى ەنگىزۋ ەسكەرىلگەن.

وسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بەيىمدەۋ جانە ىقپالداستىرۋ ورتالىقتارىنىڭ كەيبىر فۋنكتسيالارىنا ءمان بەردى. ولار كەيبىر وڭىرلەردەگى مۇنداي ورتالىقتاردىڭ قىزمەتىن قونىس اۋدارۋشىلار قاجەتسىنبەيتىنىن، ال بۇل ءۇشىن قوسىمشا شىعىندار تالاپ ەتىلەتىنىن ءسوز ەتتى. بۇل ويدى قۇپتاعان نۇرلان نىعماتۋلين راسىندا كوشىپ كەلگەندەر بەيىمدەۋ جانە ىقپالداستىرۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىنە اسا مۇقتاج ەمەس ەكەنىن، ولاردىڭ جاڭا مەكەنجايعا جايعاسۋى ءۇشىن مەملەكەت بارلىق جاعدايدى جاساعانىن ايتتى. وسىدان كەلىپ اتالعان مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ جۇمىسىن قازىرگى زامان تالابىنا سايكەس قايتادان رەتتەۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

شقو-دا قار كوشكىنى ءجۇردى

ايماقتار • بۇگىن، 17:25

بالالىق شاقتىڭ كورمەسى

قوعام • بۇگىن، 15:56

قىلقالامنىڭ ۇشىنداعى بۋراباي

ايماقتار • بۇگىن، 15:25

اقمولادا براكونەرلەر قۇرىقتالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:18

ۇلى حاكىم ۇلاعاتى ۇرپاققا ۇلگى

رۋحانيات • بۇگىن، 15:09

قازاقتىڭ تۇڭعىش ابايتانۋشىسى

رۋحانيات • بۇگىن، 14:24

انا ءتىلى – ارىم دەيتىن جاستار كوپ

قازاقستان • بۇگىن، 09:21

«اقىلعا ساۋلە قونباسا...»

قوعام • بۇگىن، 08:03

قاتىگەزدىك قايدان شىعادى؟!

قوعام • بۇگىن، 07:46

ۇقساس جاڭالىقتار