قوعام • 09 جەلتوقسان، 2019

پارلامەنت ماجىلىسىندە ااك رەفورمالاۋ پەرسپەكتيۆالارى تالقىلاندى

20 رەتكورسەتىلدى

پارلامەنت ماجىلىسىندە «اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگى» تاقىرىبىندا ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. جيىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ دەپۋتاتتار مەن باق وكىلدەرىنە ااك بەرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. بۇل تۋرالى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.

ءوز سوزىندە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك مودەلىن قالىپتاستىرۋدىڭ ءۇش كەزەڭىن ەسكە سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، الەۋمەتتىك باعدارلانعان نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە (1991 – 1999ج.ج.) ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ ناشارلاۋ قارقىنىن تومەندەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. ءبىرىنشى بولىپ وتباسى كىرىستەرىنە قاراماستان بالالارعا (1991 ج.) تولەنەتىن وتباسىلىق جەڭىلدىكتەر ەنگىزىلدى، ولاردىڭ ماقساتى ازىق-ت ۇلىك، بالالار كيىمى باعاسىنىڭ ءوسۋىن وتەۋ بولدى. تابىسى از حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ماقساتىندا 1999 جىلى «ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى.

ەكىنشى كەزەڭدە قازاقستاندا كەدەيلىكپەن كۇرەس جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما ىسكە اسىرىلدى (2000-2001 جىلدار). ونىڭ نەگىزگى ماقساتى الەۋمەتتىك قولداۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋدى كەڭەيتۋ ارقىلى كەدەيلىكتى قىسقارتۋ بولدى.

2002 جىلى «مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەندى. 2003 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بالا تۋىنا بايلانىستى بىرجولعى جاردەماقى ەنگىزىلدى. ال 2006 جىلى «بالالى وتباسىلارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقىلار تۋرالى» زاڭ قابىلداندى، بالانىڭ تۋىلۋىنا بايلانىستى بەرىلەتىن جاردەماقىمەن قاتار، ءبىر جاسقا تولعاننان كەيىن بالانى كۇتۋگە ارنالعان جاردەماقى (جۇمىس ىستەمەيتىن انالارعا ارنالعان وتباسىنىڭ كىرىسىنە قاراماستان)، سونىمەن قاتار تابىسى ازىق-ت ۇلىك سەبەتىنىڭ قۇنىنان تومەن تابىسى تومەن وتباسىلارداعى 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا تولەنەتىن جاردەماقى.

ء«ۇشىنشى كەزەڭدە دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن ىنتىماقتاستىق اياسىندا ااك رەفورمالارىنا دايىندىق باستالدى. وسىلايشا، 2014 جىلدان باستاپ 2017 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە ەلىمىزدە «ورلەۋ» پيلوتتىق جوباسى ىسكە اسىرىلدى، ناتيجەسىندە الۋشىلار ءۇشىن الەۋمەتتىك كەلىسىم شارتتار جۇيەسى، كومەك الۋدىڭ شارتتىلىعى، الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا ەرىپ ءجۇرۋ تاجىريبەسى ەنگىزىلدى. بۇل ماقساتقا بيۋدجەتتەن 14،8 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ رەفورماسىن جالعاستىرا وتىرىپ، 2018 جىلى العاش رەت ءبىز كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 40-تان 50%-عا دەيىن (بۇدان ءارى – كد) كوتەرە وتىرىپ، ااك تاعايىنداۋ قۇقىعىن ايقىنداۋ ءۇشىن كىرىستەر دەڭگەيىنە بەلگىلەنگەن ولشەمدى وزگەرتتىك. ناتيجەسىندە، ااك الۋشىلار سانى 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 20 ەسەگە ءوستى»، – دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.

مينيستر سونداي-اق، بيىلعى جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVIII سەزىندە بەرگەن تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىنداۋ تەتىگى وزگەرتىلگەندىگىن اتاپ ءوتتى. 2019 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ ااك تاعايىنداۋ ءۇشىن شەكتى دەڭگەي 50%-دان 70%-عا دەيىن ۇلعايتىلدى، تابىسى از وتباسىنىڭ ءاربىر بالاسىنا ااك مولشەرى 20 789 تەڭگە نەمەسە كد-ءنىڭ 70% سوماسىندا بەلگىلەنگەن. سونىمەن قاتار شارتسىز اقشالاي كومەك كورسەتۋ مەرزىمى 3 ايدان 6 ايعا دەيىن، شارتتى اقشالاي كومەك 6 ايدان 12 ايعا دەيىن ۇزارتىلدى.

«ناتيجەسىندە، اعىمداعى جىلعى قاراشانىڭ باسىندا 456،5 مىڭعا جۋىق وتباسى نەمەسە 2،1 ملن ادام مەملەكەت تاراپىنان ناقتى قولداۋ الدى، ونىڭ 53% – كوپبالالى وتباسىلار. بۇل الۋشىلار بويىنشا اعىمداعى جىلدىڭ 1-توقسانىنداعى ۇقساس كورسەتكىشتەرگە قاراعاندا 7،7 ەسەگە ارتتىرىلدى. بەلگىلەنگەن ااك ورتاشا مولشەرى 1،8 ەسەگە ءوستى. العاش رەت بيۋدجەتكە ااك تولەۋگە 245 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن»، دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.

اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك جۇيەسىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىنا توقتالعان ەڭبەكمينىنىڭ باسشىسى 2 قىركۇيەكتەگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ۇكىمەتكە ااك ءبولۋ تەتىكتەرىن، ونىڭ اشىقتىعىن، ادىلەتتىلىگىن جانە جۇمىسقا ىنتالاندىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ، سونداي-اق تابىسى از وتباسىلاردىڭ بالالارىنا كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتامانى ەنگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنىن ەسكە سالدى.

«پارلامەنت ءماجىلىسى ااك ۇسىنۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن وزگەرتەتىن زاڭ جوباسىن قابىلدادى، ونىڭ نەگىزگى باعىتى – ەڭبەككە ىنتالاندىرۋ، تابىسى از ازاماتتاردىڭ كىرىستەرى مەن مەملەكەتتىك قولداۋ كولەمىن ەسەپكە الۋدىڭ اشىقتىعى مەن ادىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. ۇسىنىلعان شارالار كەشەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلادى، مەملەكەتتىك كومەك: كوپبالالى وتباسىلاردى قولداۋ، جاڭارتىلعان اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك، الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارداعى بالالارعا كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتاما كىرەدى»، دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.

وسىلايشا، 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ زاڭ جوباسىندا كامەلەتكە تولماعان بالالارىنىڭ 4 جانە ودان دا كوپ بالالارى بار وتباسىلارعا نەمەسە 23 جاسقا دەيىنگى كۇندىزگى وقۋ بولىمىنە اقى تولەۋ كوزدەلگەن. بۇل جاردەماقى وتباسىنىڭ تابىسىنا قاراماستان سارالانعان مولشەردە: 4 بالامەن - 42 496 تەڭگە; 5 بالامەن - 53127 تەڭگە; 6 بالامەن - 63 757 تەڭگە; 7 جانە ودان كوپ بالامەن - 74 388 تەڭگە كولەمىندە تاعايىندالادى.

ااك ۇسىنۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىنە مىنالار كىرەدى: ءار توقسان سايىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىنداۋ; ااك تاعايىنداۋدىڭ قازىرگى شەكتى ولشەمىن ساقتاۋ – وتباسىنىڭ ءار مۇشەسىنە شاققانداعى ورتاشا كىرىس كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 70% -ىنان كەم بولۋى كەرەك; وتباسىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى ءۇشىن ااك مولشەرىن جان باسىنا شاققانداعى كىرىستەر مەن كەدەيلىك شەگىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق رەتىندە انىقتاۋ; ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتارعا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ، ەگەر ولار جۇمىس ىستەۋدەن باس تارتسا، ااك تولەۋ بۇكىل وتباسى ءۇشىن توقتاتىلادى; ۋچاسكەلىك كوميسسيالاردىڭ وسى پروتسەسستەگى ءرولىنىڭ ارتۋىمەن وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىنا زەرتتەۋ جۇرگىزۋ مەرزىمىن 3 كۇننە 7 كۇنگە دەيىن ۇلعايتۋ.

كەپىلدىدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتامانى ۇسىنۋ شەڭبەرىندە 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى تابىسى از وتباسىلارىنىڭ بالالارىن ازىق-ت ۇلىك جيىنتىعىمەن جانە گيگيەنالىق قۇرالدارمەن، 6 جاستان 18 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەكتەپتەردە ىستىق تاماقپەن، وقۋ قۇرالدارىمەن جانە مەكتەپ كيىممەن قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلادى، سونداي-اق ولارعا مەكتەپكە دەيىنگى جول ءجۇرۋ شىعىندارى وتەلەدى. مەديتسينالىق، ونىڭ ىشىندە ستوماتولوگيالىق كومەك 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ شەڭبەرىندە كورسەتىلەتىن بولادى.

سونىمەن قاتار، مينيستر جاڭا ااك تەتىگى ەكى تارماققا جاڭا باعىت بەرەتىن E-Halyk اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.

بىرىنشىدەن، بۇل  ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋمەن بايلانىستى جاڭا قاتىناستار. ەندى تابىسى از ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە ولاردى باسقا دا جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىمەن قامتۋ ءۇشىن مىندەتتى شارت جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنان بوس ورىندار ىزدەۋدە جاڭا بەلسەندىلىكتى جانە جۇمىس بەرۋشىلەرمەن جانە تابىسى از ازاماتتارمەن ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلدى تالاپ ەتەدى.

ەكىنشىدەن، قازىردىڭ وزىندە «ە-حالىقتا» جاڭا «ەلەكتروندىق الەۋمەتتىك كارتا» ءمودۋلى ەنگىزىلدى. بۇل جۇيەدە 7 ميلليونعا جۋىق قازاقستاندىق وتباسىنىڭ (18،5 ميلليون ادام) الەۋمەتتىك كارتاسى جاسالدى، بۇل ولاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ دەڭگەيىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«بولاشاقتا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ «ەلەكتروندىق الەۋمەتتىك كارتا» جوباسىن ىسكە اسىرۋى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتادى، ولاردى پرواكتيۆتى فورماتقا اينالدىرادى، ياعني قىزمەتتەر قيىن ومىرلىك جاعداي انىقتالعان كەزدە ءوتىنىش بەرۋشىنى كۇتپەي-اق كورسەتىلەتىن بولادى. بۇل جۇمىستا الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ولاردىڭ سيگنالى حالىقتىڭ وسال توپتارىنا جەرگىلىكتى جەردە بارلىق الەۋمەتتىك قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتەتىن ۆەدومستۆوارالىق وڭىرلىك توپتاردىڭ بەلسەندى ۇيلەستىرىلگەن ءىس-قيمىلدارىنىڭ نەگىزگى بەلگىسى بولادى»، دەپ تۇيىندەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

بالالىق شاقتىڭ كورمەسى

قوعام • بۇگىن، 15:56

قىلقالامنىڭ ۇشىنداعى بۋراباي

ايماقتار • بۇگىن، 15:25

اقمولادا براكونەرلەر قۇرىقتالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:18

ۇلى حاكىم ۇلاعاتى ۇرپاققا ۇلگى

رۋحانيات • بۇگىن، 15:09

انا ءتىلى – ارىم دەيتىن جاستار كوپ

قازاقستان • بۇگىن، 09:21

«اقىلعا ساۋلە قونباسا...»

قوعام • بۇگىن، 08:03

قاتىگەزدىك قايدان شىعادى؟!

قوعام • بۇگىن، 07:46

حيرۋرگ، عالىم، قالامگەر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالدى

قوعام • بۇگىن، 07:34

تالاپتى جەتەر مۇراتقا

سۇحبات • بۇگىن، 07:27

ليۆيا ءتۇيىنى شەشىلە مە؟

الەم • بۇگىن، 07:17

تەلقوڭىر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:12

بالالار وينايتىن الاڭقاي جوق

ايماقتار • بۇگىن، 07:11

اقباس سيىردان ارتىعى جوق

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:03

جول مۇراتى – ەل قۋاتى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:00

ۇقساس جاڭالىقتار