پارلامەنت • 06 جەلتوقسان، 2019

بيزنەستى جانداندىراتىن باستامالار

28 رەتكورسەتىلدى

پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆانىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسىندا نەگىزىنەن وڭالتۋ جانە بانكروتتىق راسىمدەردى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلاندى.

وڭالتۋ جانە بانكروتتىق راسىمدەردى جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتەدى

بىلتىر قىركۇيەكتە مەملەكەت باس­شىسى پارلامەنتتىڭ التىنشى شاقىرى­لىمىنىڭ ءۇشىنشى سەسسيا­سىنىڭ اشىلۋىندا وڭالتۋ جانە بان­كروتتىق راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ قاجەت­تىگىن اتاپ وتكەن ەدى. وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­لەرىنە وڭالتۋ جانە بانكروتتىق راسىم­دەرىن، بيۋدجەتتىك، سالىق زاڭنا­ماسىن جانە تەمىر جول كولىگى تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بو­يىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەندى. بۇل قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ تانىستىردى.

ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا، بۇگىنگى تاڭدا بانكروتتىق راسىمىنەن 4 مىڭعا جۋىق بيزنەس سۋبەكتىسى وتۋدە جانە 400 كاسىپورىن وڭالتۋ ساتىسىندا ەكەن. ءىس جۇزىندە، كۇردەلى قارجىلىق جاع­دايداعى بيزنەس سۋبەكتىلەرى ايتار­لىقتاي كوپ. قولدانىستاعى زاڭ كا­سىپكەرگە ءساتسىز بيزنەستى تەز جابۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ءاربىر ءتورتىنشى جاعدايدا سوت بانكروت دەپ تانۋدان باس تارتادى. سوتقا سۋبەكتىنىڭ قارجىلىق جاعدايىنا وبەكتيۆتى باعا بەرۋ قيىن. سوت بولار-بولماس اكتيۆتىڭ بولۋىن قارىزدار بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋ مۇمكىندىگى رەتىندە باعالايدى. وسىنداي جاعداي وڭالتۋ اياسىندا دا بايقالادى. بورىشكەردىڭ تولەم قابىلەتى بار نەمەسە تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن رەسۋرستاردىڭ بار ەكەنىن دالەلدەي المادى دەگەن سەبەپپەن سوت كوپ جاعدايدا وڭالتۋ ءراسىمىن قولدانۋدان باس تارتادى. وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسى وڭالتۋ جانە بانكروتتىق راسىمدەرىن قولدانۋ ءۇشىن جاعدايلاردى قيىنداتپاۋعا، سونداي-اق راسىمدەردى جۇرگىزۋ مەرزىمدەرىن قىسقارتۋعا جانە ارەكەتسىز بورىشكەرلەردى جابۋدى جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان.

اتالعان قۇجاتتا بانكروتتىق ءراسىمىن وتكىزۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ دا كوزدەلگەن. كرەديتورلارعا پروتسەستىڭ ناتيجەسىنە تىكەلەي قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن تۇلعالار بولعاندىقتان، راسىمدەردە باستاۋشى ءرول بەرىلەدى. كرەديتورلار جينالىسى ۋاقىت پەن قارجى جاعىنان شىعىندى جانە بارلىق كرەديتورلاردىڭ قاتىسۋىن تالاپ ەتەدى. ءوز كەزەگىندە كرەديتورلار كوميتەتى جينالىستىڭ وكىلدىك ورگانى رەتىندە سانالادى. سول سەبەپتى كرەديتورلار جينالىسىنىڭ بىرقاتار وكىلەتتىگىن تەز ارەكەت جاسايتىن كرەديتورلار كوميتەتىنە بەرۋ ۇسىنىلادى.

سونداي-اق زاڭ جوباسىمەن كەپىلدى كرەديتور مەن الەۋمەتتىك باعىتتاعى كرەديتورلار مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمىن قامتا­ماسىز ەتەتىن تۇزەتۋلەردىڭ ەنگىزىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. قازىر كەپىلدى كرەديتورلار ەڭبەكاقىنى قوسا، باسقا كرەديتورلاردىڭ بارلىعىنىڭ الدىندا باسىم قۇقىققا يە. زاڭ جوباسىندا كەپىلدى كرەديتور ءبىر جۇمىسكەرگە ءۇش ەڭ تومەنگى جالاقىدان اسپايتىن كولەمدە ەڭبەكاقى بويىنشا تالاپتاردى وتەگەننەن كەيىن عانا كەپىل مۇلكىن ءوز تالاپتارىن قاناعاتتاندىرۋ ەسەبىنە الا الادى دەپ بەلگىلەنگەن.

ادەيى جانە جالعان بانكروتتىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى بەلگىلەيتىن زاڭ جوباسىنىڭ قاعيدالارىن بولەك اتاپ ءوتۋ كەرەك. زاڭ جوباسىندا «جالعان بانكروتتىق» قۇرامىن الىپ تاستاۋ جانە «ادەيى بانكروتتىق» قۇرامىن ناقتىلاۋ ۇسىنىلادى. مۇندا كرەديتورلار الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدان جالتارۋ ماقساتىندا مۇلكىن يەلىكتەن شىعارعاندارعا باسا نازار اۋدارىلادى.

اتالعان قۇجاتتاعى تاعى ءبىر وزگەرىس – ۇزاق ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەمەيتىن بورىشكەرلەردى بانكروتتىق ءراسىمىن قوزعاماي، جەڭىلدەتىلگەن تۇردە تاراتۋ. جۇمىس ىستەمەيتىن شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىن تاراتۋ ءۇشىن زاڭ جوباسى اكىمشىلەردى تارتپاي، بورىشكەرلەرگە جەڭىلدەتىلگەن بانكروتتىق ءراسىمىن قولدانۋدى ۇسىنادى.

تالقىلاۋ بارىسىندا اتالعان زاڭ جوباسى قابىلداندى.

قازاقستان-تۇركيا اسكەري ىنتىماقتاستىعى دامي تۇسەدى

سونىمەن قاتار پارلامەنت سەنا­تىنىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان ۇكىمەتى مەن تۇركيا ۇكىمەتى اراسىن­داعى اسكەري ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلى­سىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ قا­بىل­داندى. بۇل زاڭ جوباسى جونىندە قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر داندىباەۆ ايتىپ بەردى.

– بۇل كەلىسىمگە 2018 جىلعى 13 قىركۇيەكتە انكارادا قول قويىلدى. تۇركيا – قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ءارى نەگىز­گى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەكى مەملەكەت ارا­­سىنداعى اسكەري سالاداعى ىنتى­ماق­تاستىق 1993 جىلعى 8 تامىزداعى اسكەري ءبىلىم سالاسىنداعى، سونداي-اق 1994 جىلعى 23 اقپانداعى اسكەري عىلىم، تەح­نيكا جانە ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماق­تاس­تىق تۋرالى كەلىسىمدەر نەگىزىندە جۇ­زەگە اسىرىلىپ كەلەدى. جوعارىدا اتالعان حالىق­ارالىق شارتتاردىڭ كەيبىر ەرەجە­لەرى ەكى مەملەكەتتىڭ قولدانىس­تاعى زاڭ­ناماسىنا سايكەس كەلمەيدى جانە اس­كەري سالاداعى ءىس-شارالار­دى وتكىزۋ بويىنشا قارجىلىق شىعىستار­مەن قامتاماسىز ەتۋ ءتارتىبى كوزدەلمە­گەن. وسىعان بايلانىستى اسكەري ىنتى­ماق­تاس­تىق سالاسىندا جاڭا كەلىسىم جاساۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان ەدى. قا­راس­تىرىلىپ وتىرعان كەلىسىمنىڭ ماقساتى – تاراپتار اراسىن­داعى تەڭ قۇ­­قىق­تىق پەن ءوزارا تيىمدىلىك قاعيدات­تارى نەگىزىندە اسكەري ىنتى­ماق­تاستىق­تى دامىتۋ. كەلىسىم اسكەري دايار­لىق پەن وقىتۋدى قوسا العاندا، بۇدان بۇرىن قامتىلماعان بىرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋ­لاردى وتكىزۋ، كارتو­گرافيا، گيدروگرافيا، توپوگەودەزيا­لىق قامتاماسىز ەتۋ، اۋە كەڭىستىگى ار­قىلى اسكەري م ۇلىكتىڭ ءتران­زيتى، مەديتسي­نالىق كومەك كورسەتۋ، زاڭ قۇزىرەتتىلىگى ماسەلەلەرىن كوزدەيدى، – دەدى ت.داندىباەۆ.

جيىندا بيىلدان باستاپ تۇر­كيا­نىڭ 16 اسكەري قىزمەتشىسى قازاق­ستانداعى ۇلت­تىق قورعانىس ۋنيۆەرسي­تەتىندە ار­نايى باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتقانى ءسوز بولدى. بۇعان دەيىن تۇر­كيادا قازاقستاننىڭ 34 اسكەري قىز­مەت­شىسى وقىپ جاتقانى حابارلانعان ەدى.

سەنات دەپۋتاتتارى باياندامادان سوڭ اتالعان زاڭ جوباسى توڭىرە­گىن­دەگى سۇ­راق­تارىن قويىپ، كەيبىر ۇسىنىستى ناق­تىلادى. ءسويتىپ اسكەري الەۋەتىمىزگە ىقپال ەتەتىن قۇجاتقا ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىردى.

 رەفورمالاردىڭ سانى ەمەس، ساپاسى ماڭىزدى

وتىرىس سوڭىندا ءبىلىم جانە عى­لىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ بيىل 8 قاراشادا جاريالانعان سەنا­تور­لاردىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىنا اۋىز­شا جاۋاپ بەردى.

دەپۋتاتتاردىڭ مينيستر­گە باعىتتالعان ول ساۋالىندا ۇكى­مەت قاۋلىسىمەن تاراز جانە قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سي­تەتتەرىنىڭ بىرىگۋ جولى ارقىلى اي­ماقتىق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە قوسىلعانى سىنالدى. بۇل شەشىم مۇعالىمدەر كۇنىنەن ءبىر اپتادان كەيىن جانە پارلامەنتتە «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تانىستىرىلىمى قارساڭىندا قابىلداندى.

ءبىر توپ دەپۋتات وسى قاۋلىنى جويۋدى، ونىڭ باستاماشىلارىن جازالاۋدى، وسىعان الاڭداعان پەداگوگتاردان كەشىرىم سۇراۋدى، مەكتەپكە دەيىنگى، ورتا جانە ارنايى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن قۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋدى قاراستىرۋدى تالاپ ەتتى. سونداي-اق ولار ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ پلاگياتىنا قاتىستى ماسەلەنى كوتەردى.

بۇل سىن-ەسكەرتپەلەرگە جاۋاپ قات­قان مينيستر پەداگوگتاردى دايىنداۋ ماسەلەسى باستى نازاردا ەكەنىن، بۇگىندە 85 ۋنيۆەرسيتەت پەداگوگتاردى دايىن­دايتىنىن، سوندا 149 مىڭ ستۋدەنت ءبىلىم الىپ، بيىل 44 مىڭ پەداگوگ وقۋىن بىتىرگەنىن ايتتى. جالپى، ەلىمىزدە جىل سايىن 10-12 مىڭ مۇعالىم جەتىسپەيدى ەكەن. بۇل رەتتە پەداگوگتاردىڭ سانىنا ەمەس، ساپاسىنا دا باسا ءمان بەرىلەدى.

سونداي-اق اسحات ايماعامبەتوۆ جوعارىدا اتالعان ەكى ۋنيۆەرسيتەتتى بىرىك­تىرۋ جونىندەگى شەشىمگە توقتال­دى. ونىڭ ايتۋىنشا، 2013 جىلى ەكى ۋني­ۆەر­سيتەت بىرىكتىرىلگەن ەدى. ولار – اقتوبەدەگى جانە سەمەيدەگى پەداگو­گي­كا­لىق ۋنيۆەرسيتەتتەر. قازىر مي­نيسترلىك وسى شەشىمنىڭ تيىم­دىلىگىن قاراستىرىپ جاتىر ەكەن. مى­سالى، اقتوبەدەگى وقۋ ورنىندا عىلىمي اتاعى بارلاردىڭ ۇلەسى 45%-دان 55%-عا دەيىن كوتەرىلىپ، اي­لىق جالا­قىلارى باسقا پەداگوگيكالىق ۋني­ۆەر­سيتەتتەرمەن سالىستىرعاندا، الدە­­قايدا جوعارىلاپتى. بۇعان قوسا شەتەل­دەگى تاجىريبەلەردى دە العا تارت­قان مينيستر تاراز جانە قوستاناي مەملەكەتتىك پە­داگو­گي­كالىق ۋني­ۆەرسيتەتتەرىنە قاتىستى باستامانىڭ دا وڭ ناتيجە كورسەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

وسى تۇستا سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەكتاس بەكنازاروۆ ءبىلىم سالا­سىنا شەتەل تاجىريبەسىن ەنگىزۋدە اسى­عىستىق تانىتپاۋ كەرەكتىگىن ايتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلباسى تۇركيا حالقىنا كوڭىل ايتتى

قازاقستان • بۇگىن، 14:17

قىزىلوردا: قازالىداعى قونىس توي

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

ۇقساس جاڭالىقتار