دەپارتامەنت باسشىسى سەل قاۋپىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ اۆتوماتتى جۇيەسى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى كەشەندى جۇمىستارمەن كەڭىنەن تانىستىرىپ ءوتتى. س.اۋباكىروۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلكەن جانە كىشى الماتى وزەندەرىندە ءبىرىنشى كەزەڭ اياقتالىپ, ەكى كول ستانساسى, ەكى وشاقتىق, ءۇش ارنالىق جانە ءۇش دامبالىق ستانسالار ورناتىلعان. كەلەر جىل ەكىنشى كەزەڭدە 21 ستانسا سالىنادى دەپ جوسپارلانعان. بۇگىندە ۇلكەن الماتى وزەنى باسسەينىندەگى ايۋساي شاتقالى ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. سوڭعى جيىرما جىل ىشىندە بۇل ماڭدا كوپتەگەن نىساندار بوي كوتەرگەن. سونداي-اق اقساي وزەنىنىڭ باسسەينىندە سەلدەن قورعايتىن نىساندار جوقتىڭ قاسى. الدا-جالدا توتەنشە جاعدايلار ورىن الا قالسا, شاتقالدار ماڭىنداعى 300-گە جۋىق نىسان مەن وتىز مىڭنان استام تۇرعىن زارداپ شەگۋى ىقتيمال. سوندىقتان دا قالا قاۋىپسىزدىگىن نازارعا الا وتىرىپ, اقساي, ايۋساي شاتقالدارىنا بوگەتتەر سالۋ دا قولعا الىنادى. قازىرگى كەزدە وتاندىق جەتەكشى «قازگيدرو» جوبالاۋ ۇيىمى ازىرلەگەن جوبالار مەملەكەتتىك ساراپتاماعا جىبەرىلدى. وڭ ناتيجەگە قول جەتكەن سوڭ جوبالار زاڭناماعا سايكەس قۇرىلىس جۇرگىزۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە بەرىلەدى, دەدى ءوز سوزىندە دەپارتامەنت باسشىسى.
«سەيسمولوگيا ينستيتۋتى» عىلىمي-تەحنيكالىق جانە حالىقارالىق جوبالار باسقارماسى سەكتورىنىڭ باسشىسى داۋلەت سارسەنباەۆ كۇشتى جەر سىلكىنىسىنىڭ الدىن الۋدا تۇرعىنداردى دەر كەزىندە حابارلاۋعا بايلانىستى اۆتوماتتى تسيفرلى جۇيە (حاتسج) قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. د.سارسەنباەۆ اتاپ وتكەنىندەي, الدىن الا قۇلاقتاندىرۋدىڭ اۆتوماتتى تسيفرلىق جۇيەسىن قۇرۋ 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى سەيسميكالىق قاۋپى بار اۋدانداردى كەشەندى زەرتتەۋ جانە كۇشتى جەر سىلكىنىسى تۋرالى ەرتە حابارلاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزدەرىن ازىرلەۋ» جونىندەگى باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسۋدا. قازىرگى كەزدە سەيسموتەكتونيكالىق ەرەكشەلىكتەر مەن جەر سىلكىنىسى تۋرالى ەرتە حابارلايتىن حاتسج قوندىرعىلارى ورناتىلاتىن جەرلەردى انىقتاۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابۋدا. وسىعان وراي شۆەيتساريانىڭ GeoSig فيرماسىنىڭ قوندىرعىلارىن ساتىپ الىپ, 6 تىرەككە ورناتىلعان. بۇل قوندىرعىلار ەرتە حابارلاۋ جۇيەسىنىڭ جاپوندىق مەتەورولوگيالىق اگەنتتىگىنىڭ (JMA) الگوريتمى نەگىزىندە جاسالعان.
جۇيە ورناتىلعان مەدەۋ, تالعار, تيان-شان, شەلەك, جاركەنت جانە قاپشاعاي سياقتى ءار تىرەكتەن ناقتى ۋاقىت كەستەسى بويىنشا مالىمەتتەر بەرىلىپ وتىرادى. ورتالىقتا مالىمەتتەردى جيناۋ جانە وڭدەۋ قىزمەتكەردىڭ قاتىسۋىنسىز اۆتوماتتى جۇزەگە اسادى جانە قاۋىپتى سەيسميكالىق تولقىن انىقتالعان جاعدايدا بىردەن حابارلاما بەرىلەدى. ال قاۋىپتى سەيسميكالىق تولقىننىڭ جاقىنداعانى تۋرالى بەلگى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنە ءتۇسىپ, Darmen ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى تارايدى.
سەيسمولوگيا ينستيتۋتى الداعى جىلى وسىنداي ءۇش قوندىرعىنى ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال ينستيتۋت تاراپىنان جاسالعان ەسكەرتۋ قوندىرعىسى 9 ستانسانى قامتيتىن بولادى. «الماتى قالاسىنىڭ قۇتقارۋ قىزمەتى» مكك ديرەكتورى دميتري چۋحونتسەۆتىڭ مالىمەتى بويىنشا, بيىل ون ءبىر ايدا بىرىڭعاي كەزەكشىلىك-ديسپەتچەرلىك قىزمەتىنە «109» تەلەفونى ارقىلى قالا تۇرعىندارىنان 100 834 قوڭىراۋ كەلىپ تۇسكەن.
بۇدان بۇرىن ءمالىم بولعانىنداي, جۇرتشىلىقتى جىلدام اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا قالانىڭ تسيفرلاندىرۋ باسقارماسى, توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى, «ياندەكس» حالىقارالىق ىزدەۋ قىزمەتى مەن Darmen موبيلدىك قوسىمشاسىن جاساۋشىلار ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جاساعان بولاتىن. ىنتىماقتاستىق شارتتارى توتەنشە جاعدايلار كەزىندە حابارلامانىڭ جىلدام ءارى جەدەل تارالۋىن قاراستىرادى.
Smart Almaty تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا الماتى قالاسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى, الماتى قالاسىنىڭ دامۋ ورتالىعى جانە «I2NIK» كومپانياسىمەن جۇزەگە اسقان Darmen جوباسىن ازىرلەۋدە ماماندار جاپونيا جانە اقش-تىڭ ۇيالى قوسىمشالار جۇيەسىندەگى تاجىريبەلەرگە سۇيەنگەن. ءموبيلدى قوسىمشانى وس Android جانە IOS بازاسىندا سمارتفون, پلانشەت پايدالانۋشىلارى مەملەكەتتىك, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە جۇكتەي الادى. بۇگىندە قوسىمشانى ەكى مىڭنان استام جەلى پايدالانۋشىلارى جۇكتەگەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعىتتاعى حابارلاندىرۋلار جىلدامدىعى جاعىنان ءتيىمدى. قالادا بيىلعى جىلدىڭ 15 ساۋىرىنەن باستاپ SMS جانە Darmen قوسىمشاسى ارقىلى توتەنشە جاعدايلار تۋرالى حابارلاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى.
