ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن قارالدى. الدىمەن دەپۋتاتتارعا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىن تانىستىردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, 19 باپتان تۇراتىن زاڭ جوباسى 4 باعىتتى قامتيدى. قۇجاتتا ءبىرىنشى – ۇستازداردىڭ قۇقىقتارىن كەڭەيتۋ جانە وزىنە ءتان ەمەس جۇمىستان بوساتۋ, جۇكتەمەسىن ازايتۋ; ەكىنشى – مۇعالىم قىزمەتىنە قوياتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ; ءۇشىنشى – ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرى جانە ءتورتىنشى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان.
– ءبىرىنشى باعىتتا زاڭ جوباسىندا پەداگوگتەردىڭ قۇقىقتارى بويىنشا 10 جاڭا پوزيتسيا قاراستىرىلعان. ولاردىڭ بارلىعى مۇعالىمنىڭ جەكە دامۋىنا جانە وقۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇعالىمدەردى ارتىق جۇمىسقا, ءوزىنىڭ فۋنكتسياسىنا كىرمەيتىن جۇمىسقا تارتۋعا, شامادان تىس ەسەپ بەرۋگە, قاعازباستىلىققا, نەگىزسىز تەكسەرۋلەرگە تىيىم سالۋ ارقىلى جۇكتەمەنى ازايتۋ بويىنشا جەكە نورمالار دا كوزدەلگەن. بۇل – شىنىندا دا بۇگىنگى تاڭدا وتە وزەكتى پروبلەما. جۋىرداعى حالىقارالىق TALIS زەرتتەۋلەرىنىڭ كورسەتكىشتەرىن كورىپ وتىرمىز. سول زەرتتەۋلەرگە بايلانىستى جالپى تمد, ەقىۇ مەملەكەتتەرىمەن سالىستىرعاندا ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىزدىڭ جۇكتەمەسى وتە كوپ. مىسالى, ەقىۇ مەملەكەتتەرىندە 38 ساعات بولسا, بىزدە – 48,8 ساعات. سوندىقتان بۇل نورما وتە ماڭىزدى بولىپ تۇر, – دەدى مينيستر.
سونداي-اق زاڭ جوباسىندا پەداگوگ مارتەبەسىن ارتتىرۋ, ونىڭ قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ دە كوزدەلگەن. سوندىقتان قۇجاتقا سايكەس, 2022 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ مۇعالىم رەتىندە كاسىبي قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا العاش رەت كىرىسەتىن تۇلعالار پەداگوگ بىلىكتىلىگىنىڭ سايكەستىگىن راستاۋى ءتيىس. مۇعالىمدەردىڭ ەتيكا ماسەلەلەرىنە دە كوڭىل اۋدارىلۋدا. پەداگوگيكالىق قىزمەتكە جىبەرىلمەيتىن سەبەپتەر دە كەڭەيتىلىپ وتىر. ءار ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىندە ادەپ بويىنشا كەڭەستەر ينستيتۋتى ەنگىزىلمەك.
ءۇشىنشى – ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرى. وسى باعىت بويىنشا مۇعالىمدەردىڭ بالالارىنا بالاباقشالاردا ءبىرىنشى كەزەكتە ورىن بەرۋ نورماسى قاراستىرىلۋدا. بۇعان قوسا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» مەملەكەتتىك ماراپاتىنىڭ جاڭا ءتۇرى سياقتى بىرقاتار ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋ دا ەنگىزىلەدى. اسكەري قىزمەتتى كەيىنگە قالدىرۋ, اۋىلدىق جەردە جۇمىس ىستەيتىن مۇعالىمدەرگە ۇستەمە جالاقى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ۇزدىك پەداگوگ, جوو-نىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى سياقتى بارلىق الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر دە وسى زاڭدا ساقتالدى.
ال ءتورتىنشىسى – ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ ماسەلەلەرى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تامىز كونفەرەنتسياسىنداعى تاپسىرماسىنا سايكەس الداعى ءتورت جىل ىشىندە مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى ەكى ەسەگە ارتادى. بۇل كەلەسى جىلدان باستاپ ەڭبەكاقى 25%-عا كوبەيەتىنىن بىلدىرەدى. ارينە وسى ماسەلە بويىنشا پەداگوگتەردىڭ ىشىندە ءبىراز كۇدىك تە بار. «جالاقىنى كوتەرگەندە بازالىق لاۋازىمدىق جالاقىنى الىپ, سونى عانا كوتەرە سالادى ەكەن» دەگەن سياقتى ويلار ايتىلۋدا. سوندىقتان بۇل ماسەلە پرەزيدەنتتىڭ بىزگە بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ اياسىندا جالپى مۇعالىمنىڭ جالاقىسىنا قاتىستى بولادى دەپ ايتقىم كەلەدى جانە قاڭتار ايىنان باستاپ بۇل جۇمىس جۇرگىزىلەدى, – دەدى اسحات ايماعامبەتوۆ.
بۇعان قوسا مينيستر زاڭ جوباسىندا سىنىپ جەتەكشىلىگى مەن داپتەر تەكسەرگەنى ءۇشىن پەداگوگتەرگە 2 ەسە مولشەردە قوسىمشا اقى تولەۋ كوزدەلگەنىن ايتتى. بۇل نورما ەلىمىز بويىنشا 182 مىڭ سىنىپ جەتەكشىسىنە جانە داپتەر تەكسەرگەنى ءۇشىن ۇستەماقى الاتىن 165 مىڭ مۇعالىمگە قاتىستى. سونداي-اق بارلىق پەداگوگ ءۇشىن دەمالىس كەزەڭىن 56 كۇنگە دەيىن ۇلعايتۋ قاراستىرىلادى. بۇل نورما بۇگىنگى تاڭدا 110 مىڭ مۇعالىمگە قاتىستى. ولار وسىعان دەيىن 42 كۇن دەمالىپ كەلگەن.
سونىمەن قاتار تالىمگەرلىك ءۇشىن پەداگوگتەرگە جىل بويى 17 مىڭ تەڭگە قوسىمشا اقى بەرۋ دە ۇسىنىلىپ وتىر ەكەن. ال ماگيستر اتاعى بار پەداگوگ مەكتەپكە كەلىپ جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ولارعا 10 اەك مولشەرىندە قوسىمشا اقى تولەۋ كوزدەلەدى.
– تاعى ءبىر ماڭىزدى باستاما, كوپتەن بەرى كوتەرىلىپ جۇرگەن پروبلەما – كوللەدج مۇعالىمدەرىنىڭ كاتەگوريالارىنا ۇستەماقى تولەۋ. ون جىل بويى كوللەدجدە ىستەيتىن مۇعالىمدەر وسى پروبلەمانى كوتەرىپ ءجۇر. ديرەكتورلار مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىنىڭ دا جالاقىسى تومەن. ولار وزدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىنە سايكەس بۇگىنگى تاڭدا ۇستەماقى الىپ وتىرعان جوق. سوندىقتان وسى زاڭ جوباسى اياسىندا اتالعان ماسەلەنى شەشۋدى دە قاراستىرىپ وتىرمىز. بىرىنشىدەن, وسى ارىپتەستەرىمىز ەڭبەكاقىسى ەكى ەسە كوتەرىلەتىن باسقا دا ۇستازدار ىشىنە كىرىپ وتىر. ەكىنشىدەن, وزدەرىنىڭ كاتەگورياسىنا سايكەس, 30-دان 50%-عا دەيىن ءتيىستى ۇستەماقىسىن الادى. پەداگوگتەردى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋلار قارجىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. جالپى, بەس جىلعا وسى نورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 5,3 ترلن تەڭگە بەرىلەدى. دەپۋتاتتار بۇل ماسەلەنى وزدەرى كوتەرىپ, قولداپ, «بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدا قاراستىرعان ەدى. زاڭ جوباسى اياسىندا مۇعالىم مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى عانا ەمەس, ءبىلىم سالاسىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماسەلەسى دە شەشىلەدى. بۇگىنگى وتىرىستى پايدالانا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق مۇعالىمدەرىنىڭ اتىنان جانە جەكە ءوز اتىمنان الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرىنە, جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرىنە ءبىزدىڭ زاڭ جوبالارىمىز بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستارىڭىز ءۇشىن العىس بىلدىرەمىز. ءبىز قاراستىرماعان نورمالار بويىنشا ۇسىنىستار ءتۇسىپ جاتىر جانە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ەڭ باستىسى بۇل – قۇقىقتىق نەگىز بولاتىن زاڭ. ءالى دە زاڭدى جەتىلدىرۋگە بولادى. مەملەكەتتىڭ دامۋىنا بايلانىستى مۇعالىمدەردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن بولاشاقتا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزەتىن كەز كەلەتىن شىعار دەپ ويلايمىن, – دەدى مينيستر.
بۇدان كەيىن زاڭ جوباسىنا قاتىستى دەپۋتاتتار ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆكە سۇراقتارىن قويىپ, سىن-ەسكەرتپەلەرىن جەتكىزدى. ەڭ الدىمەن, مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلارعا جۇكتەمەنى تومەندەتۋ ماسەلەلەرى قوزعالدى.
– نورماتيۆتىك وقۋ جۇكتەمەسىنىڭ ماسەلەسى – وتە وتكىر جانە كۇردەلى. تومەن جۇكتەمە – بۇل مۇعالىم ءۇشىن از جالاقى, ال جوعارى جۇكتەمە شامادان تىس جاۋاپكەرشىلىك جانە وقىتۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگىنە ىقپال ەتەدى. سوندىقتان دا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇعالىمدەردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋدى مىندەتتەدى. زاڭ جوباسىنىڭ ۇكىمەتتىك نۇسقاسىندا بۇل نورما قاراستىرىلماعان. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ اياسىندا ءبىز پەداگوگتەر قاۋىمىمەن كەزدەستىك. مۇعالىمدەر وقۋ جۇكتەمەسى ولار ءۇشىن دە, وقۋشىلار ءۇشىن دە شامادان تىس جوعارى ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان بۇل جاعدايدى تۇزەتۋ ءۇشىن دەپۋتاتتار نورماتيۆتىك وقۋ جۇكتەمەسىن اپتاسىنا 18 ساعاتتان 16 ساعاتقا دەيىن تومەندەتۋدى ۇسىنادى. بۇل رەتتە ولار قازىر 18 ساعات ءۇشىن قانشا الىپ جۇرسە, 16 ساعات ءۇشىن دە سونشا الۋى كەرەك. بۇل – وتە ماڭىزدى, – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
ءماجىلىس سپيكەرى مۇعالىمدەرگە جۇكتەمەنى قىسقارتۋ مىندەتىنە قوسا, وقۋشىلارعا دا اپتالىق جۇكتەمەنى ازايتۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
ال دەپۋتاتتار پەداگوگتىڭ ار-نامىسىن قورعاۋ مەن قادىر-قاسيەتىنە جەتۋ جاعىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. ايتالىق ماجىلىسمەن بەكبولات تىلەۋحان زاڭ جوباسىنداعى ءبىر-بىرىنە قايشى كەلەتىن تارماقتاردى سىنعا الدى.
– بۇل – قوعامعا قاجەتتى تاماشا زاڭ جوباسى. Nur Otan پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى ۋادەسىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرىپ تە وتىرعان زاڭ جوباسى. بىراق مىنا جەردە مىناداي قىزىق بولىپ تۇر. 6-باپتىڭ 2-تارماعى 1-تارماقشاسىندا «پەداگوگتى ونىڭ كاسىپتىك قىزمەتتەرىنە بايلانىستى ەمەس جۇمىس تۇرلەرىنە تارتۋعا جول بەرىلمەيدى» دەپ جازىلعان. ال زاڭ جوباسىنىڭ 15-بابى 7-تارماقشاسىندا «قوعامنىڭ الەۋمەتتىك, مادەني جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا جاردەمدەسۋگە مىندەتتى» دەيدى. قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا جاردەمدەسۋ مەنىڭشە مۇعالىمنىڭ قىزمەتىنە كىرمەيدى. تۇلكى بۇلاڭ بولىپ كەتكەن جوق پا؟ – دەپ سۇرادى دەپۋتات مينيستردەن.
وسى تۇستا سوزگە ارالاسقان نۇرلان نىعماتۋلين «اۋرۋ قالسا دا, ادەت قالمايتىندىعىن», ەكى نورمانىڭ ءبىر-بىرىنە ۇيلەسپەيتىنىن, مۇندايدى پارلامەنتكە اكەلمەي تۇرىپ تۇزەتۋ قاجەتتىگىن قاتاڭ ەسكەرتتى.
– شىن مانىندە بۇعان ءبىز كەلىسەمىز. وسىنداي رەداكتسيادا بەرگەننەن كەيىن شىن مانىندە باسقاشا تۇسىنەدى. ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىزدى جۇمىسقا قايتادان تارتۋعا وسى نورما مۇمكىندىك بەرۋى ىقتيمال. بۇل كەمشىلىكتى مويىندايمىز. جۇمىس تارتىبىندە بۇل ماسەلە جۇمىس توبىندا دا قاراستىرىلدى. 2-وقىلىمعا دەيىن ءسىزدىڭ ۇسىنىسىڭىزدى قابىلدايمىز, – دەدى اسحات ايماعامبەتوۆ.
سونىمەن قاتار بۇل وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ» تۋرالى زاڭ جوباسى قارالدى.
بۇعان قوسا جالپى وتىرىسقا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ كەلىپ, وسىعان دەيىن دەپۋتاتتاردىڭ جولداعان ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
