ەڭبەكشىقازاق اۋدانى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتار قورىنىڭ ديرەكتورى ب.ەلشىباەۆا فەرمەرلەر جەتكەن تابىس ۇجىمدىق جۇمىستىڭ ناتيجەسى دەپ اتاپ ءوتتى. اشىق توپىراقتا كوكونىس داقىلدارىن وڭدەۋگە ارنالعان اۋماق بۇگىندە ەكى جارىم ەسەگە ارتقان. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ەگىستىك كولەمى 17 گەكتار بولسا, بۇگىندە كوكونىستەر 42 گەكتاردا وسىرىلەدى. فەرمەرلەر جىلىجايدا كوكونىس ءوسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىنە دە كوز جەتكىزدى. زاماناۋي مۇمكىندىكتەر ونىمدەردى جىلدىڭ بارلىق مەزگىلىندە قولجەتىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بيىل فەرمەرلەر ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتىپ, كوكونىستەردى قابىلداۋ جانە سۇرىپتاۋ تىرەكتەرىنىڭ جۇمىسىن جۇيەلەدى. «شەلەك فەرمەرلەرى» اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى م.مانسۇروۆتىڭ ايتۋىنشا, وسىرىلگەن جانە سالقىنداتىلعان ونىمدەر ارنايى كولىكتەرمەن «ارزان» جانە «مەترو كەش ەند كەرري» سۋپەرماركەتتەرىنە جەتكىزىلىپ تۇرادى. بۇل قالا تۇرعىندارىن تابيعي ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, فەرمەرلەر كىرىسىن ورتاشا ەسەپپەن 30 پايىزعا ارتتىرىپ وتىر. كووپەراتيۆ مۇشەلەرى 2015 جىلى 89 توننا ءونىم وندىرسە, بيىل 32 ملن تەڭگەگە 227 توننا كوكونىس وتكىزىپ, ءار فەرمەر ماۋسىم بارىسىندا 500 مىڭنان 5 ملن تەڭگەگە دەيىن تابىس تاپقان. قازىرگى كەزدە شارۋاشىلىق ونىمدەرى كورشى ەلدەرگە دە ەكسپورتقا شىعارىلا باستادى. ال وسى بەس جىل ىشىندە 4 365 اۋىل تۇرعىنى اگروبيزنەس ورتالىعىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك السا, 120-دان استام وتباسى مۇشەلەرى كوكونىستەن پايدا تاۋىپ وتىر. ناۋقان كەزىندە كوكونىس القاپتارىندا 150-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى.
شەلەك فەرمەرلەرىنىڭ باس اگرونومى پ.كاپۋنوۆ اتاپ وتكەندەي, كوكونىس ساپاسى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا بايلانىستى جيىرمادان استام جوبالار مەن جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلگەن. اگروبيزنەس ورتالىعىنداعى جەر تەلىمدەرىندە بيوگاز قوندىرعىسى, كۇن پانەلدەرى, تاسپالى جىلىجايلار, تامشىلاتىپ سۋارۋ, كۇنمەن سۋدى قىزدىرۋعا ارنالعان سپليت-جۇيە سياقتى بەس بيوتەحنولوگيالىق جۇيە بار. ناتيجەسىندە, ونىمدىلىك جەكەلەگەن جاعدايلاردا 20-دان 100 پايىزعا جەتكەن. پ.كاپۋنوۆ سونىمەن بىرگە اۋداندا كوكونىستىڭ بارلىق تۇرلەرىن وندىرۋگە جاعداي بار ەكەندىگىن جەتكىزدى. دەگەنمەن, فەرمەرلەردىڭ ناقتى ءبىر باعىتتا جۇمىس ىستەۋى ءتيىمدى. بۇگىندە قىزاناق, بايالدى, بۇرىش, كادى سياقتى كوكونىستەرگە ماماندانعان شەلەك فەرمەرلەرى الداعى ۋاقىتتا دا تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە دايىن. بۇل جوبانىڭ جۇزەگە اسىپ, جاقسى ناتيجە بەرۋىنە «فيليپ مورريس قازاقستان» كومپانياسى قولداۋ كورسەتىپ وتىر. كومپانيانىڭ سىرتقى بايلانىستار بويىنشا جەتەكشىسى ر.زايتوۆ باعدارلاما جوسپارلاۋ, ءداندى سەبۋدەن باستاپ, فەرمەردىڭ كىرىس العانعا دەيىنگى شارۋاشىلىعىنا كاسىبي باعدار بەرىپ وتىرادى. ال ەلىمىزدە تومات, سالات ونىمدەرىمەن بەلگىلى «تسين-كاز» جشس ءبولىم باسشىسى م.ەرلان شەلەك وڭىرىندە وندىرىلگەن ونىمدەردىڭ تابيعي تازا كليماتتى وڭىرگە ءتان ءدامى, ەرەكشەلىگى بار ەكەنىن جەتكىزدى. كومپانيا تاراپىنان ستاندارتقا ساي ونىمدەردى شىعارۋعا فەرمەرلەر ۇنەمى كەڭەستەر الىپ وتىرادى. ايماقتاعى فەرمەرلەر جاڭا تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەردى مولىنان يگەرەتىن بولسا, وندا قازاقستانعا گوللانديا, امەريكا, قىتايدان تاسىمالداناتىن ونىمدەرىمەن باسەكەگە تۇسە الاتىن تابيعي وتاندىق كوكونىستەر نارىعى داميتىنى انىق.
الماتى
