كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, ازەربايجان, بولگاريا, قىرعىز, موڭعوليا, سەربيا, تاتارستان, تۇركيا ەلدەرىنىڭ پارلامەنت وكىلدەرى قاتىستى. بۇعان قوسا فورۋمعا بۇۇ دب, ەقىۇ, تۇركپا, ۇقشۇ سياقتى حالىقارالىق ۇيىمدار مۇشەلەرى مەن اقش, شۆەتسيا جانە باسقا دا شەتەلدەردەن ساراپشىلار كەلدى.
باسقوسۋدا ءسوز تىزگىنىن ۇستاعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين جىل سايىن تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا وتكىزىلىپ كەلە جاتقان بۇل كونفەرەنتسيا بۇگىندە قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى تۋرالى حالىقارالىق دەڭگەيدە ديالوگ قۇراتىن ەرەكشە فورۋمعا اينالعانىن ايتتى.
– بيىلعى كونفەرەنتسيانىڭ ماڭىزى دا زور, ورنى دا بولەك. سەبەبى الداعى جىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلعانىنا تۋرا 30 جىل تولادى. بۇل – ءبىزدىڭ ەگەمەن ەلىمىز ءۇشىن ايتۋلى بەلەس جانە تاريحي كەزەڭ. وسى 30 جىلدا بارلىق رەفورمالار جوعارى دەڭگەيدە ورىندالىپ, ءبىزدىڭ قازاقستانىمىز از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تابىستى مەملەكەتكە اينالدى. بۇل تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋشى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ, باتىل قادامىنىڭ جانە بىرلىگى جاراسقان حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسى ەكەنى ءسوزسىز. بۇگىندە ەلباسىنىڭ باستامالارىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جالعاستىرىپ, ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىن ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋدا, – دەدى ن.نىعماتۋلين.
ءماجىلىس سپيكەرى 30 جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسۋى, ادىلەتتى الەۋمەتتىك ساياسات, قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ ناتيجەسىندە بارلىق سالادا تولىق اۋقىمدى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى شاحرات نۇرىشەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇندىلىقتارى اشىقتىق پەن تەڭ قۇقىلى ءوزارا قارىم-قاتىناس قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەنىن, تۇڭعىش پرەزيدەنت جۇرگىزگەن سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ بەت-بەدەلى قالىپتاسقانىن ايتتى.
– ەلباسى قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى قازىرگى كەيپىن ايقىنداپ بەردى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان وڭىرلىك جانە جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتى كوپۆەكتورلى, پراگماتيكالىق جانە تەڭدەستەرىلگەن سىرتقى ساياساتتىڭ اۆتورى رەتىندە بىلەمىز. مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا كەپىل بولعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ قوعامنىڭ ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قاۋىپسىز ءارى تۇراقتى دامۋىنىڭ نەگىزىن قالادى. ەلباسى قازاقستاننىڭ بەدەلدى حالىقارالىق قۇرىلىمدارعا كىرۋىن قامتاماسىز ەتىپ, مەملەكەتىمىز 182 ەلمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتتى, – دەدى ول.
كەلەلى كەڭەستە توردەن ورىن العان شەتەلدىك قۇرمەتتى قوناقتار دا وزدەرىنىڭ جىلى لەبىزدەرىن جەتكىزىپ, قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى ءسوز قوزعادى. سونىڭ ءبىرى تاتارستان مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى فاريد مۇحامەتشين وسىناۋ ءىس-شاراعا شاقىرتۋ العانى ءۇشىن العىس ايتىپ, قازاقتارمەن ءتۇبى دە, ءتىلى دە ءبىر ەكەنىن, قاشاندا قۇشاق جايا قارسى الاتىن حالقىمىزبەن ءتارجىماسىز تۇسىنىسە الاتىنىن ايتتى.
– دەموكراتيالىق مەملەكەت قالىپتاستىرۋدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن تاۋەلسىزدىك العان ەلدەردىڭ كوبى بىردەن اياقتارىنان نىق تۇرىپ كەتە المادى. بىراق شامالى ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدە ءوز اتىن قالىپتاستىرىپ, قارقىندى دامۋ جولىنا ءتۇستى. مۇنىڭ ءبارى, ارينە كورەگەن كوشباسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسى. مەن وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن, ياعني 2007 جىلى قازاقستاننىڭ استاناسىنا ات باسىن بۇردىم. سول كەزدە قازىرگى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆپەن بىرگە ەكى ەل اراسىنداعى پارلامەنتارالىق كەلىسىمگە قول قويدىق. سول ۋاقىتتاعى ەلوردامەن سالىستىرىپ قاراعاندا بۇگىنگى نۇر-سۇلتان قالاسىن تانىماي قالدىق. وسى ەلدىڭ ايناسى سانالاتىن استاناعا قاراپ, قازاقستاننىڭ دامۋ دەڭگەيىن اڭعارۋعا بولادى. بۇگىندە تاتارستاندا 170-تەن اسا ۇلت وكىلدەرى ءومىر سۇرەدى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق اسسامبلەياسىن قۇردىق, – دەدى فاريد مۇحامەتشين.
جيىندا بولگاريا حالىق جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆەسەلين مارەشكي ەكى ەل اراسىندا ورناعان دوستىق قارىم-قاتىناستار تۋرالى ءسوز سويلەدى.
– تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان وسىناۋ كونفەرەنتسيانىڭ باسىنان تابىلۋ – مەن ءۇشىن زور مارتەبە. بولگاريا قازاقستانمەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ تۇراقتى ءارى دوستىق سيپاتىن جوعارى باعالايدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. بولگاريا مەن قازاقستان دوستىعى ەكى حالىقتىڭ اراسىنداعى ىزگى نيەتتەر, نارىقتىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ باعىتىندا قابىلدانعان رەفورمالار, ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار, كوپتەگەن سالا بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە نىعايا ءتۇستى. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قوسقان ۇلەسىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. بولگاريا پرەزيدەنتى رۋمەن رادەۆتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆپەن كەزدەسۋلەرى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىققا سەرپىن بەردى. پارلامەنتارالىق ديالوگ ەكى ەلدىڭ سوڭعى جىلدارداعى ساياسي بايلانىسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى رەتىندە سانالادى, – دەدى ۆەسەلين مارەشكي.
ال قىرعىزستان جوگوركۋ كەنەشى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدا كاسىماليەۆا بۇل ءداستۇرلى كونفەرەنتسيانىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىرعىزستانعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنىن, قازاقستاندىق دەلەگاتسيانى ءوز ەلدەرىندە قۋانا قارسى الۋعا قاشاندا دايىن ەكەندەرىن جەتكىزدى.
– وسى ءىس-شارادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى ۇلىقتالىپ جاتقانىنا قۋانىشتىمىن. بۇل رەتتە جوگوركۋ كەنەشتىڭ جانە بۇكىل قىرعىز ەلىنىڭ اتىنان باۋىرلاس قازاقستاندىقتاردى الداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتايمىن. قىرعىزستان الدىنا دەموكراتيالىق ەل قۇرۋ مىندەتىن قويدى. تولىققاندى پارلامەنتتىك مەملەكەتكە اينالۋ ءۇشىن كوپتەگەن جۇمىس اتقارۋ كەرەك. وسى تۇستا ءبىز قاتىسىپ وتىرعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ تاقىرىبى وتە وزەكتى بولماق. قازاقستان كەڭەس وداعى قۇرامىندا بولعان ەلدەردىڭ اراسىندا ءوزىنىڭ داڭعىل دامۋ جولىمەن, تۇراقتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. قىرعىزستان باۋىرلاس ەلدىڭ ءار جەتىستىگىنە ءسۇيىنىپ وتىرادى. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ىلكىمدى رەفورمالار باۋىرلاس ەلدىڭ ىلگەرىلەۋىنە داڭعىل جول اشتى, – دەدى ول.
سونىمەن قاتار تۇركيا ۇلى ۇلتتىق جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى لەۆەنت گەك باۋىرلاس قازاقتاردىڭ تۇرىك حالقىنا دەگەن ءىلتيپاتى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ول قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاندا تۇركيا بۇل اقجولتاي حاباردى ۇلكەن قۋانىشپەن قابىلداپ, العاش بولىپ ەگەمەن ەل رەتىندە مويىنداعانىن, ءبىزدىڭ ەلدەردىڭ دوستىعىن, ءتۇرلى سالاداعى ىنتىماقتاستىعىن بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ جەتىستىگى دەپ قارايتىنىن ايتتى.
ەكى پانەلدىك سەسسيا بويىنشا وتكەن كونفەرەنتسيا جۇمىسىندا «ەلباسى جانە قازاقستاندىق پارلامەنتاريزمنىڭ دامۋى» جانە «اقوردا: كوپۆەكتورلى باعىت» اتتى تاقىرىپتار توڭىرەگىندە كەڭىنەن اڭگىمە ءوربىدى.
