فورۋمداعى پلەنارلىق سەسسيالارداعى ماڭىزدى سپيكەرلەر قاتارىندا تۇركيانىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-پرەمەرى مەحمەت شيمشەك, 2013 جىلى Foreign Policy (فورەن پوليتسي) جۋرنالى الەمدەگى 500 بەدەلدى تۇلعانىڭ ءبىرى رەتىندە تانىعان لورد ليلي بار. ول ۇلىبريتانياداعى لورد پالاتاسىنىڭ مۇشەسى, بۇرىن الەۋمەتتىك قامتۋ ءمينيسترى قىزمەتىن دە اتقارعان. سونداي-اق كاتاردىڭ ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى موحاممەد بين تاۋار ال-كاۆاري ارنايى كەلدى.
فورۋمدا وتاندىق كاسىپكەرلەر وزگە ەلدىڭ قالتالى ازاماتتارىنا ءتيىمدى شارتتار ۇسىنىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋعا شاقىرادى. جالپى فورۋمنىڭ دا باستى ماقساتى – شاھاردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ. سەبەبى قازاقستاندا جاڭا كاسىپ باستاۋعا قولايلى جاعداي جاسالعان. وعان Doing بيزنەس كورسەتكىشىندەگى ناتيجە ايقىن دالەل. سونداي-اق, بيىل العاش رەت يننوۆاتسيالىق دامۋ ماسەلەسى دوڭگەلەك ۇستەل فورماتىندا تالقىلانىپ جاتىر. ايتا كەتەيىك, حالىقارالىق فورۋم بىرنەشە سالانى قامتىعاندىقتان, پىكىرتالاس جەتى پانەلدىك سەسسياعا بولىنگەن.
«فورۋمنىڭ ماقساتى – بيزنەستى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ, الماتىعا شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ.
سونداي-اق فورۋم باعدارلاماسى اياسىندا كوممەرتسيالىق كەلىسىمدەرگە قول قويۋ ءراسىمى جوسپارلانىپ وتىر. ماسەلەن, بىلتىر شارا اياسىندا قۇنى 1 ميلليارد دوللار بولاتىن 40 مەموراندۋمعا قول قويىلىپتى. ونىڭ ىشىندە 12 جوبا تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
فورۋمدى اشقان الماتى اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ الماتىنىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىگىنىڭ سان قىرى تۋرالى جينالعانداردىڭ قاپەرىنە سالىپ ءوتتى.
«الماتى بيزنەس - كليماتتىڭ, بيزنەس -كليمات الماتىنىڭ مۇمكىندىگىن تاعى ءبىر سىنايتىن كەز كەلدى سىزدەرمەن ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەردى تالقىلاۋعا جانە ىسكەرلىك بايلانىستاردى ورناتۋعا زور مۇمكىندىك بەرەتىن الماتىنىڭ باستى الاڭى – بۇگىنگى ينۆەستيتسيالىق فورۋمدا قاۋىشقانىما شىن جۇرەكتەن قۋانىشتىمىن. فورۋم جۇمىسىنىڭ جەمىستى بولارىنا كامىل سەنەمىن!» دەپ اتاپ ءوتتى باقىتجان ساعىنتاەۆ.
ءىس جۇزىندە بۇل فورۋم – الماتىدا الداعى 30 جىلعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسى قالىپتاسىپ جاتقان تاريحي ساتتە وتۋدە.
جاقىندا عانا الماتىنىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى ازىرلەنىپ, ول قالا تۇرعىندارىنىڭ كەڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنىلدى.
ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءومىر ساپاسى مەن بيزنەس مۇمكىندىكتەرى جوعارى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك 100 قالاسىنىڭ قاتارىنا ەنۋ.
ول ءۇشىن مىقتى ەكونوميكالىق نەگىز قاجەت. قالا ەكونوميكاسى جىلىنا كەمىندە 5% قارقىنمەن دامۋى ءتيىس.
«نەلىكتەن الەمدەگى كەيبىر قالالار قارىشتاپ العا جىلجىپ, تابىسقا جەتەدى دە, ال ەندىگى بىرەۋلەرى, كەرىسىنشە, كەدەيلەنەدى؟ مەنى سان-فرانتسيسكو, كاليفورنيا مىسالدارى قىزىقتىردى. حالقىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى سان-فرانتسيسكو تابىسى – ەڭ كەدەي امەريكاندىق قالالىق ايماققا قاراعاندا ءۇش ەسە جوعارى. سان-فرانتسيسكو تابىسىنىڭ سىرى نەدە؟
مۇنىڭ سىرى كەلەسى ءۇش ءتۇرلى سەبەپكە بايلانىستى.ء ومىر سۇرۋگە قولايلى تاماشا كليمات جاعدايلارى – اقش-تىڭ قولايلى كۇن بەلدەۋى, دامىعان ينفراقۇرىلىم جانە اقش-تاعى ەڭ ۇزدىك بيزنەس-كليمات.
سونداي-اق ءۇشىنشى جانە باستىسى دەپ ەسەپتەيمىن. نەگىزگى درايۆەرلەرى جاڭا يندۋستريالار سانالاتىن قالالىق ەكونوميكانىڭ الدىڭعى قاتارلى قۇرىلىمى. سان-فرانتسيسكو سياقتى قالالاردىڭ جولى بىزگە وتە قىزىقتى. قالالىق ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمدىق مانەۆرىنىڭ يدەياسى وسىدان شىعادى» دەپ اتاپ ءوتتى الماتى اكىمى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ۇلتىشىلىك رەيتينگىسىندە الماتى بيزنەستى جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى بويىنشا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرى اراسىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇر. تاعى ءبىر ايرىقشا وقيعا – وسى جىلدىڭ قىركۇيەگىندە Fitch اگەنتتىگى ءبىزدىڭ قالاعا ۆۆۆ نەسيەلىك رەيتينگىن – قازاقستاننىڭ دەربەس رەيتينگ دەڭگەيىن بەردى, بۇل ينۆەستيتسيا ءۇشىن تاۋەكەلدىڭ تومەنگى دەڭگەيىن بىلدىرەدى. ءىس جۇزىندە, قازاقستانداعى ەڭ ۇزدىك بيزنەس-كليمات – الماتىدا. سونىمەن قاتار ورتالىق ازياداعى وزگە بىردە-ءبىر مەگاپوليس مۇنداي حالىقارالىق نەسيەلىك رەيتينگكە يە ەمەس.
قالا ەكونوميكاسىنىڭ كولەمى – 12,1 ترلن تەڭگەنى نەمەسە 35 ملرد دوللاردى قۇرايدى. بۇل – جالپى ىشكى ءونىمنىڭ بەسىنشى جانە سالىقتاردىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى. الماتى – جالپى وڭىرلىك ءونىمى جان باسىنا شاققاندا 19 مىڭ دوللارعا جۋىقتايتىن, ورتالىق ازياداعى ەڭ تابىستى مەگاپوليس.
ۇشىنشىدەن, ءومىر ءسۇرۋ مەن بيزنەستىڭ قولايلى جاعدايلارىنىڭ ارقاسىندا الماتى – ادام كاپيتالىنىڭ كونتسەنتراتورى. ءبىزدىڭ قالادا ەلدەگى جانە وڭىردەگى ەڭ كرەاتيۆتى, ەڭ باتىل ءارى ءبىلىمدى ادامدار شوعىرلانعان.
«مەگاپوليستە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن جايلىلىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن ءبىز قىسقا مەرزىمدى جانە ورتا مەرزىمدى دامۋ جوسپارلارىنىڭ ارنايى پاكەتىن قابىلدادىق. ولار ءبىرىنشى كەزەكتە «جاڭا الماتىعا» - ياعني مەگاپوليستىڭ شەتكى اۋداندارىنا, سونداي-اق الماتى اگلومەراتسياسىنا قاتىستى» دەپ اتاپ ءوتتى ب. ساعىنتاەۆ.
الماتى «اقىلدى قالا» ۇستانىمىنا باسىمدىق بەرە باستادى. قالا اكىمى وسى رەتتە جوسپارلاۋ مەن قۇرىلىس سالۋدا, تۇرعىن ۇيمەن جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋدە, قاۋىپسىزدىك, كولىكپەن تاسىمالداۋ, ءبىلىم بەرۋ, قوعامدىق دەنساۋلىق, قالانى تۇرعىندارمەن بىرلەسىپ باسقارۋدا ۇزدىك الەمدىك سمارت-تاجىريبەلەردى قولداناتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ ءوتتى. قالا ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا يندۋسترياسىنا جانە تسيفرلاندىرۋعا – ونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى كوممەرتسيا مەن تولەمدەر, بلوك-چەين, ينتەرنەت-زاتتار, اۋقىمدى دەرەكتەر جانە ت.ب. سول سەكىلدى پەرسپەكتيۆالى سالالاردى دامىتۋ ءۇشىن پلاتفورمالار قۇرۋعا ەلەۋلى باسىمدىق جاسالادى.
«عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ەكونوميكانى دامىتۋعا, جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا, جوعارى تەحنولوگيالىق تاۋارلار ءوندىرىسىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىن بولادى. الماتى ايتارلىقتاي عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتكە يە. مۇندا ەلىمىزدەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمداردىڭ 35%-ى ورنالاسقان. عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى ورىندايتىن بارلىق قىزمەتكەرلەردىڭ 42%-ى جۇمىسپەن قامتىلعان.الداعى ۋاقىتتا جوعارى تەحنولوگيالاردىڭ حالىقارالىق نارىعىنا شىعۋ ءۇشىن ينۆەستورلاردى الماتىنىڭ ءتيىمدى يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەسىن جەدەل قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋعا شاقىرامىن.ەكوجۇيەگە – جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جانىنداعى ترانسفەرت جانە تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ ورتالىقتارى, تەحنولوگيالىق بيزنەس-ينكۋباتورلار مەن تەحنوپاركتەر, يننوۆاتسيالىق جانە IT-كۆارتالدار ەنەتىن بولادى» دەدى الماتى اكىمى ب. ساعىنتاەۆ.
كرەاتيۆتى يندۋستريالار – جاقىن بولاشاقتاعى ەكونوميكانىڭ, اسىرەسە ۇلكەن قالالارداعى, ەڭ پەرسپەكتيۆتى باعىتى فورۋمدا تالقىلاناتىن باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. وسىدان ونشاقتى جىلدار بۇرىن عانا ستيۆ دجوبستىڭ بۇگىنگى الەمدە يدەيالار ەڭ قۇندى تاۋارعا اينالادى دەگەنگە سەنۋ قيىن ەدى. «بۇگىنگى تاڭدا الماتىنى ورتالىق ازيانىڭ ەڭ كرەاتيۆتى قالاسى دەپ ايتۋعا بولادى. ەلىمىزدىڭ كرەاتيۆتى سەكتورىنىڭ 45% ءبىزدىڭ قالامىزدا شوعىرلانعان. الماتى – ءىت قالىپتاستىرىلعان دامىعان عىلىمى مەن كرەاتيۆتى ينفروقۇرىلىمى بار, جارقىن ستۋدەنتتىك جاستار قالاسى. ءبىزدىڭ قالامىزدا جىل سايىن ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىن دايىندايتىن ەڭ ۇزدىك شىعارماشىلىق كادرلار شوعىرلانعان» دەپ اتاپ ءوتتى ب. ساعىنتاەۆ.
الماتى كينو ءوندىرىسى ءۇشىن قولايلى قالا بولىپ تابىلادى. قالادا ورتا ەسەپپەن جىلدىڭ 220 كۇنىندە اۋا رايى جىلى. بەس كليماتتىق ايماق, كەرەمەت پەيزاجدار مەن دامىعان ينفراقۇرىلىم كەز كەلگەن جانرداعى, ايتالىق, تاريحيدان فەنتەزيگە دەيىنگى فيلمدەردى تۇسىرۋگە زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى.
قازىردىڭ وزىندە الماتى مەن الماتى وبلىسىن الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنەن كەلىپ بەينەباياندار, جارناما مەن دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرۋ ءۇشىن ستۋديالار كەلۋدە.
«بارلىق قاجەتتى جاعداي تۋعىزۋ ءۇشىن قالا اكىمدىگى جانىنان ارنايى ورگان – Almaty Film Commission قۇرىلادى. بۇل قۇرىلىم ءبىر تەرەزە قاعيداتى بويىنشا, الماتىدا جانە وسى ايماقتا دا تۇسىرىلىمدەردى ۇيىمداستىرۋدا شەتەلدىك جانە وتاندىق كينوكومپانيالارعا قولداۋ كورسەتەتىن بولادى.
كينوبيزنەس, ءبىلىم مەن مەملەكەت وكىلدەرىنىڭ تىعىز بايلانىسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز وتاندىق كينەماتوگرافتى دامىتىپ, الماتىنى الەمدىك كينونىڭ ءتۇسىرۋ الاڭى جاسايمىز. بۇل تەك قالامىزدىڭ عانا بەدەلىن كوتەرىپ قويمايدى, سونىمەن قاتار تۋريزم مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
«قازىر انيماتسيا ستۋديالارى جوق ەسەبى, بۇل دا ينۆەستيتسيالار ءۇشىن قوسىمشا ۇلكەن رەزەرۆ. بىزدەگى انيماتورلار الەۋەتىنىڭ زور ەكەندىگىنە سەنىمىم مول, ەندى سولاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. الماتى – «مۋزىكا» باعىتى بويىنشا يۋنەسكو-نىڭ كرەاتيۆتى قالالار جەلىسىنە كىرەتىن ورتالىق ازياداعى جالعىز قالا.
ءبىزدىڭ ورىنداۋشىلارىمىز ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا سۇرانىسقا يە تۋىندىلار جاساي الاتىنىن سان مارتە دالەلدەدى.
يندۋستريا, مەملەكەت, بيزنەس جانە ءبىلىم بەرۋ وكىلدەرىنىڭ بىرلەسۋىمەن الماتىلىق مۋزىكانتتاردى قولداۋ ءۇشىن ارنايى پلاتفورمالار قۇرىلاتىن بولادى. «بۇل الەمدىك بيزنەس ءۇشىن يگەرىلمەگەن مۇمكىندىك. سوندىقتان, كاسىپكەر مىرزالار, الماتى سىزدەر ءۇشىن بيزنەس الەمىندەگى تابىستىلىق فورمۋلاسىنا اينالادى. ءبىز سىزدەردىڭ مۇمكىندىكتەرىڭىزگە جانە دۇرىس تاڭداۋ جاسايتىندارىڭىزعا سەنەمىن» دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.
الماتى
