100 • 22 قاراشا، 2019

اعالاردىڭ جاس شاعى

68 رەتكورسەتىلدى

«ەگەمەننىڭ» ەكى ارداگەرى دەپ ءسوز باستاۋعا، ءبىرىنىڭ جيىرما بەستە جالىنداپ، ەكىنشىسىنىڭ وتىزىندا وردا بۇزعان شاقتاعى بەينەلەرى قالامىڭدى ەرىكسىز كىدىرتەدى. تۋعاندارىنا بيىل 102 جانە 110 جىل تولعاندارى ويعا ورالادى. سوندىقتان ايتار سىردى اعالاردىڭ جاس شاعى دەپ باستايسىڭ.

ءومىرباياندارى ۇقساس جاندار. ەكەۋى دە اتا-اناسىز قالىپ، كەڭەستىڭ جەتىمدەرگە دەگەن قامقورلىعىن كورىپ وسكەن. بەيسەمباي 1920 جىلى تاشكەنتتەگى بالالار ۇيىنە قابىلدانىپ، باستاۋىش مەكتەپتە وقىپ، حات تاني باستادى. كەڭەس-پارتيا مەكتەبىندە، ماسكەۋدەگى كۇنشىعىس ەڭبەكشىلەرىنىڭ كوممۋنيستىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىدى. ۋنيۆەرسيتەتتى 1925 جىلى ءبىتىرىپ، سىرتتاي ءتىلشىسى بولىپ جۇرەتىن «ەڭبەكشى قازاققا» ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ كەلدى.

قاسىم 1924-1929 جىلدارى قىزىلوردا قالاسىن­دا­عى بالالار ۇيىندە تاربيەلەندى. وسىندا ساۋاتىن اشىپ، التى جىل وقىپ ءبىلىم الادى. «ەڭبەكشى قازاق» – ينتەرناتتان كەيىنگى ەكىنشى ءۇيىم ءتارىزدى ەدى» دەيتىنى سول كەزدە. ورىنبورداعى حالىق اعارتۋ ينس­تيتۋتىنىڭ دايىندىق ءبولىمىن، مەملەكەتتىك كينە­ماتوگرافيا ينستيتۋتى جانىنداعى رابفاكتى بىتىرگەننەن كەيىن ادەبيەت فاكۋلتەتىنە قابىل­داندى. «1930-1933 جىلدارى «سوتسيالدى قازاق­ستاننىڭ» ماسكەۋدەگى ارناۋلى ءتىلشىسى جانە جاز كەزدەرىندە شىمكەنت قورعاسىن زاۋىتىنداعى كوشپەلى باسىلىمىنىڭ رەداكتورى بولعان ەدىم» دەگەن ەستەلىگىندە.

بەيسەمباي مەن قاسىم. «Egemen Qazaqstan»-نىڭ تاريحىندا ەلەۋلى ءىز قالدىرعان تۇلعالار. ەكەۋى دە گازەتكە كەزىندە ءۇش مارتە كەلگەن.

بەيسەمباي كەنجەباەۆ «ەڭبەكشى قازاق» پەن «سوتسيالدى قازاقستاندا» قىزمەت ىستەپ، ءىلياس پەن بەيىمبەتتىڭ، عابباس توعجانوۆتىڭ، تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ ۇلگىسىن كوردى. گازەتتىڭ قارا جۇمىسىن ورگە سۇيرەي ءجۇرىپ، ادەبيەت تاريحىن شىڭعا كوتەردى. ارىستاردى ۇلاعاتتادى. ادالدىعىنا بارشا باس ءيدى.

باتىرلاردىڭ باتىرى باۋىرجاننىڭ ءوزى: «مەنى جۇرت باتىر دەيدى، ال مەن ادەبيەت مايدانىنىڭ ءبىر باتىرىن بىلەمىن – ول پروفەسسور بەيسەمباي كەنجەباەۆ» دەپتى.                          

اقىنداردىڭ اقىنى قۋاندىق شاڭعىتباەۆ:

مەن سەنەن العاش باتا الدىم،

وڭازا جانعا وت الدىم.

اقىنسىپ، كەردەڭ جۇرگەنمەن،

مەن سەنىڭ ءالى بوتاڭمىن – دەپ ساعىنادى ەكەن.

قاسىم ءشارىپوۆ 1930-1933 جىلدارى بۇكىلوداق­تىق كينو ينستيتۋتىندا وقىپ ءجۇرىپ، «ەڭبەكشى قازاق» پەن «سوتسيالدى قازاقستاننىڭ» ماسكەۋدەگى ارناۋلى تىلشىلىگىن قاتار اتقارعان. جازعى دەمالىستارىن رەداكتسياداعى قىزمەتپەن وتكىزگەن. ال 1949 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستانعا» رەداكتور بولىپ كەلدى.

مايداندا اسكەري گازەت رەداكتورى بولعان. سول گازەتتىڭ تۇپنۇسقاسىنان الدىق، سوعىستا ءجۇرىپ ولەڭ دە جازىپتى:

بلينداج – باسپاحانا، ءۇيىم دە ەدى،

كۇتەرلىك كومانديردى كۇيىم بە ەدى؟

ۇلگەردىم «سميرنو» دەپ قاپەلىمدە،

«ۆولنو» دەپ پولكوۆنيك ك ۇلىمدەدى.

بايمولدين ابىلقايىر، – دەدى اتىم،

ۇناتتىم، تاربيەسىن، يناباتىن...

ابىلقايىردى ءالى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانباعان كەزىندە العاش كورگەندەگى اسەرىن وسىلاي جەتكىزگەن.

1951 جىلعى 29 قىركۇيەكتە «قازاقستان كومپار­تياسى وك: «...ە.بەكماحانوۆتىڭ كىتابى تۋرالى ماقالاسىندا قاتەلىكتەرگە جول بەرگەنى ءۇشىن ق.ءشا­رىپوۆ جولداس «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى رەداكتورى قىزمەتىنەن بوساتىلسىن» دەگەن قاۋلى الدى. ءتورت جىل وتكەندە گازەت باسشىلىعىنا قايتا ورالدى.

ال قازاقستان كپ وك بيۋروسىنىڭ 1960 جىلعى قاۋلىسى مىناداي: «...رەسپۋبليكا پارتيا ۇيىمىنىڭ يدەولوگيالىق جۇمىسىنا ۇلكەن نۇقسان كەلتىرەتىن «تۇرار رىسقۇلوۆ» ماقالاسىن جاريالاۋعا بايلانىستى ق.ءشارىپوۆ جولداس «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى رەداكتورى جانە كوللەگيا مۇشەسى قىزمەتىنەن بوساتىلسىن».

بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن زەردەلەسەك، ق.ءشارىپوۆتىڭ بۇل ەكى ارەكەتى دە قاتەلىگى ەمەس، باتىلدىققا بارابار كورەگەندىك.

ەندى 1939 جىلعى سۋرەتكە كوز سالايىق. بەينەلەرى بەينە بۇگىن تۇسكەندەي ايقىن-انىق. بەيسەكەڭنىڭ ماسكەۋدە «جوعارعى كەڭەس حابارشىسىندا» قىزمەتتەگى كەزى دەپ بولجايمىز. ماسكەۋ بۇلار ءۇشىن ءبىر ءۇيى سياقتى بولعان جىلدار ەمەس پە؟ ءبىز قوس ارداگەردى اقساقال كەزىندە كوردىك. مىنا سۋرەت قالىڭ مۇراعاتتا (قرومم، ر-1739-قور، 1-تىزبە، 195-ءىس) جاتا بەرە مە؟ اعالاردىڭ جاس شاعىنان، «Egemen Qazaqstan»-نىڭ ەسەيۋ جىلدارىنان ەستەلىك رەتىندە ۇسىنايىق.

 

تىلەكقابىل بورانعالي ۇلى،

جۋرناليست

 

سۋرەتتە: قاسىم ءشارىپوۆ پەن بەيسەمباي كەنجەباەۆ. 1939 جىل، ماسكەۋ (سۋرەت تۇڭعىش رەت جاريالانىپ وتىر)

 

سوڭعى جاڭالىقتار

التىن وردانىڭ اق تاڭى

رۋحانيات • بۇگىن، 15:06

قوبىز بىزگە قاي داۋىردەن جەتكەن؟

رۋحانيات • بۇگىن، 11:09

الماتىدا كىتاپ كورمەسى اشىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 10:56

كۇلكى كەرۋەنى № 23

رۋحانيات • بۇگىن، 09:32

جاڭعىرعان جامبىل ءوڭىرى

ايماقتار • بۇگىن، 06:58

باعا QR كودتار ارقىلى بەرىلەدى

مەديتسينا • بۇگىن، 06:53

رۋحاني راۋىشتەگى تارتۋ

ايماقتار • بۇگىن، 06:52

تۇرار تاعدىرىنىڭ تاعىلىمى مول

رۋحانيات • بۇگىن، 06:32

ورىنبور جانە قازاق زيالىلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:30

ەل ەرتەڭى – جالىندى جاستار

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:16

ۇقساس جاڭالىقتار