رۋحانيات • 22 قاراشا، 2019

اقاڭنىڭ اماناتى

140 رەتكورسەتىلدى

ءبىر نارسە انىق. كۇندەلىك تە، حات تا ءبىر جانر. كىسى بالاسى باسقاسىن قايدام، بۇل باعىتتاعى جازبالارىندا جالعان سويلەي المايدى. ول ويدان شىعارۋ، قوسۋ، الۋ ەمەس، ناقتى وي، دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن كىسىلىك كەلبەتىنىڭ كورىنىسى، جۇرەك ءلۇپىلى، جۇرەك ءسوزى. بۇل جازبالار ۇستىندە وعان شىندىقپەن بەتپە-بەت بولۋعا تۋرا كەلەدى. سوندىقتان ارىنىڭ الدىندا اق. كىسىنىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ باعاسىن ءبىلۋى، قۇرمەتتەۋى دە ونىڭ ونە بويىندا شۇپىلدەپ تۇرادى. ءتىپتى مازمۇنى، كوركەمدىگى تۇرعىسىنان اڭگىمەگە بەرگىسىز حاتتار دا بولعان. وعان مىسال كەلتىرسەك، الىستاپ كەتەمىز.

ويىمىزعا بۇدان ءارى تەرەڭ ماعى­نا، مازمۇن بەرە تۇسسەك، ۇلتتىڭ ءتول­تۋ­ما بولمىسى، اسا ماڭىزدى تاريحي دەرەك، دايەك زاماننىڭ ءار تۇسىندا جا­زىلعان حاتتار، اسىرەسە بەلگىلى تۇلعا­لاردىڭ ءبىر-بىرىنە جازىسقان حات­تارى، ءتىپتى اۋىزەكى اڭگىمەسى ارقى­لى دا ساقتالىپ وتىرعان. مۇنداي حاتتاردىڭ مازمۇنى سان-سالالى، كوپ ماعىنالى، ءتىپتى كوتەرگەن ماسەلەلەرى ءالى كۇنگە وتكىر، وزەكتى كۇيىندە قالۋى اب­دەن مۇمكىن.

ايتپاعىم، جەكە ارحيۆىمدە بەل­گى­لى تۇلعالاردىڭ جازعان حاتتارى، وي-تولعا­نىستارى دا ساقتالعان. ارنايى ءبىر كىتاپقا ارقاۋ بولارلىق، پارقى التىن­نان دا قىمبات ول دۇنيەلەر جونىن­دە جازۋ كەلەسى كۇننىڭ ەنشىسىنە قالسىن. سونىڭ ءبىرى ۇستازىمىز، اياۋلى اقاڭ – اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ جازعان بىرنەشە حاتى. ەندى سونىڭ ءبىرىن وقي وتى­رىپ، قالعان تۇسىنىكتەمەنى سوسىن جالعاستىرايىق.

«قادىرلى قالي! امانشىلىق پا؟

ۋادە بويىنشا داۋلى كۇيلەردىڭ كۇي­­تاباقتارداعى (پلاستينكا) كورى­­نىسى تۋرالى دەرەك بەرمەكشىمىن. كۇي­تاباقتاردىڭ ءبارى دە م.ت.تاش­مۇ­حامەدوۆ اتىنداعى تاشكەنت زاۆودىنان شىققان.

  1. «زار قوسباسار» («قوسباسار» دەپ تە اتالادى) كۇيى سەكەن تۇرىس­بە­كوۆتىڭ تارتۋىندا تاتتىمبەتتىڭ كۇيى دەپ شىقتى. گوست. 5289-8. س-32. 26277.002.1988 ج.

«زار قوسباسار» كۇيى «قوسباسار» دەگەن اتپەن تولەگەن مومبەكوۆتىڭ تار­تۋىندا تاتتىمبەتتىڭ كۇيى دەپ شىقتى. گوست. 5289-73. د-21789.

«زار قوسباسار» كۇيى «قوسباسار» دەگەن اتپەن جاپباس قالامباەۆتىڭ تارتۋىندا تاتتىمبەتتىڭ كۇيى دەپ شىقتى. گوست. 5289-61. د-18571.

  1. «جولاۋشىنىڭ جولدى قو­ڭى­رى» كۇيى سەگىز كۇيتاباقتان تۇرا­تىن «قازاقتىڭ اسپاپتى مۋزى­كا­سى­نىڭ انتولوگياسى» جينا­عى­نىڭ 1-تاباعىنا حالىق كۇيى دەپ بەرىلدى. تار­تۋشى تولەگەن مومبەكوۆ. گوست. 5289-80. د-025563.

«جولاۋشىنىڭ جولدى قوڭىرى» كۇيى­نىڭ ەكى ۆاريانتى تولەگەن موم­بە­كوۆتىڭ تارتۋىندا حالىق كۇيى دەپ شىقتى. گوست.5789-73. د-21789.

«جولاۋشىنىڭ جولدى قوڭىرى» گەنەرال اسقاروۆتىڭ تارتۋىندا سۇگىردىڭ كۇيى دەپ شىقتى. گوست.5289-73. م-31. 37012.

  1. «قاراتاۋدىڭ شەرتپەسى» سەگىز كۇيتا­باقتان تۇراتىن «قازاقتىڭ اسپاپتى مۋزىكاسىنىڭ انتولوگياسى» جيناعىنىڭ 1-تاباعىنا حالىق كۇيى دەپ بەرىلدى. تارتۋشى تولەگەن مومبەكوۆ. گوست.5289-80. د-025563.

«قاراتاۋدىڭ شەرتپەسى» تولەگەن مومبەكوۆتىڭ تارتۋىندا شىققان كۇيتاباقتا حالىق كۇيى دەپ بەرىلدى. گوست.5289-73. د-21789.

  1. «بوزىنگەننىڭ بۇلكىلى» («بوزىن­گەن» دەپ تە اتالادى) سەگىز كۇي­تا­باقتان تۇراتىن «قازاقتىڭ اسپاپ­تى مۋزىكاسىنىڭ انتولوگياسى» جينا­عىنىڭ 1-تاباعىنا حالىق كۇيى دەپ بەرىلدى. تارتۋشى تولەگەن مومبەكوۆ. گوست.5289-80. د-025563.

«بوزىنگەننىڭ بۇلكىلى» تولەگەن مومبە­كوۆتىڭ تارتۋىندا شىققان كۇيتا­باقتا حالىق كۇيى دەپ بەرىلدى. گوست.5289-7.، د-21789.

«بوزىنگەننىڭ بۇلكىلى» كۇيى گەنەرال اسقاروۆتىڭ تارتۋىندا سۇگىردىڭ كۇيى دەپ شىقتى. گوست.5289-73. م-31. 37012.

بۇلاردان باسقا كەيىنگى جىلداردا شىققان كۇيتاباقتار مەن كىتاپتاردىڭ بارىندە دەرلىك اتالعان ءتورت كۇي دە تولەگەن مومبەكوۆكە تەلىنىپ ءجۇر. بۇل مەيلىنشە جاڭساق، قيانات تىرلىك.

مەن كۇي ونەرىنە الدەكىمدەر سياق­تى جول-جونەكەي عانا دەن قويىپ جۇرگەن ادام ەمەسپىن. كۇي شىر­كىن­گە ءومىرىمدى ارناعان اداممىن. ءبارىن بىلاي قويعاندا، تولەگەننىڭ ارۋا­عىن سىيلاپ، و دۇنيەلىك بولعان ادامعا جالا جاپپاۋ كەرەك. بۇل ءتورت كۇيدى دە تولەگەن ءوز كۇيىم دەپ تارتپاعاندا، ول كۇيلەردى ولگەن ادامعا زورلاپ تەلىپ، قولدان «پلاگيات» جاساۋ ارۋاققا قيانات بولادى.

تولەگەن مارقۇم مەيلىنشە شىنشىل، يمانى كومەيىنەن توگىلگەن ادام بولاتىن. 1979 جىلى 23 اقپان كۇنى «مادەنيەت جانە تۇرمىس» (قازىرگى «پاراسات») جۋرنالىنىڭ رەداكتسيا­سىندا تولەگەن مومبەكوۆپەن كەزدەسۋ بولدى. سوندا توكەڭ تارتقان كۇيلەرىنىڭ تاريحىن ايتا وتىرىپ، «زار قوسباساردى» تاتتىمبەتتىڭ كۇيى دەپ، ال «قاراتاۋدىڭ شەرتپەسى»، «بوزىنگەننىڭ بۇلكىلى»، «جولاۋشىنىڭ جولدى قوڭىرى» كۇيلەرىن حالىق كۇيلەرى دەپ تارتتى. بۇل كەزدەسۋدىڭ جازبالارى مەندە ساقتاۋلى.

بۇدان دا قىزىق دەرەك ايتايىن. جوعارىداعى ءتورت كۇيدى دە كەزىندە قاراعاندى وبلىسىنىڭ بەلگىلى كۇيشى-دومبىراشىلارى بەگىمسال، سەيتەن، تايجان دەگەن كىسىلەر تارتاتىن. بۇل كىسىلەر تولەگەننىڭ اكەسى قۇرالپى ادامدار ەدى.

بۇدان دا عاجاپ دەرەك ايتايىن. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىنا دەيىن قاراعاندىنىڭ وبلىستىق راديوسىنىڭ قورىندا جوعارىداعى ءتورت كۇيدىڭ تورتەۋى دە ساقتاۋلى بولاتىن. وندا «زار قوسباسار» تاتتىم­بەتتىكى، ال «قاراتاۋدىڭ شەرتپەسى»، «بوزىنگەننىڭ بۇلكىلى»، «جولاۋشىنىڭ جولدى قوڭىرى» كۇيلەرى حالىق كۇيلەرى دەپ جازىلعان.

وسى ورايدا، ياپىر-اۋ، بۇل كۇيلەر­دىڭ ارقا ارحيۆىندە ساقتالۋى قالاي، سوزاق توڭىرەگىندە تارتىلۋى قالاي دەگەن زاڭدى سۇراق تۋى مۇمكىن. ەل تاريحىن بىلەتىن ادام ءۇشىن ونىڭ ەش قۇپياسى جوق.

قاراعاندى وبلىسىنىڭ جاڭاارقا اۋدانى 1926-1927 جىلعا دەيىن اسان­قاي­عى اۋدانى اتالىپ، جەر كولەمى وڭتۇستىگىندە سوزاققا دەيىنگى الاپتى قامتىعان. ول كەزدە كوشپەلى ءومىر سالت، جاڭاارقا جۇرتى قىسقا قاراي بەتپاقدالانى قيىپ ءوتىپ، شۋ بويىن، سوزاق ءوڭىرىن قىستاپ قايتاتىن بولعان. جاڭاارقادا تۋىپ-وسكەن ىقىلاس دۇكەن ۇلىنىڭ سۇيەگىنىڭ شۋ بويىندا جاتۋى، سول كوشپەلىلىك كەزىندە قىستا دۇنيە سالعان. جامبىل وبلىسىنىڭ سارىسۋ اۋدانىنىڭ اتاۋى دا جاڭاارقاداعى سارىسۋ وزەنىنىڭ اتاۋىنا بايلانىستى قويىلعان. ياعني، كامپەسكە تاركىلەۋ، 1932 جىلعى اشتىق، 1938 جىلعى رەپرەسسيا جىلدارىندا جاڭاارقا جۇرتى قاراتاۋ، تالاس، شۋ، سوزاق توڭىرەگىنە اۋا كوشكەن. كەرەك دەسەڭىز، سۇگىردىڭ دە تۋىپ-وسكەن جەرى جاڭاارقا اۋدانىنىڭ جەڭىس دەگەن ەلدى مەكەنى. كۇنى بۇگىن­گە دەيىن بۇل اۋىل دا سۇگىردىڭ ەتجاقىن اعايىندارى تۇرادى.

مۇنىڭ ءبارىن ايتىپ وتىرعانىم، «اۋىل – اۋىس، ىرىس – جۇعىس» دەگەن، اۋعان ەلمەن بىرگە رۋحاني مادەنيەت­تىڭ دە بىرگە جەتەتىنىنە كۇمان جوق.

جاڭاارقا توڭىرەگىندە رەپرەس­سيا جىلدارىندا تەك قانا كۇي تارت­­قانى ءۇشىن ءتورت بىردەي كۇيشى اتىلدى. ابىكەن حاسەنوۆ كۇي تارت­قانى ءۇشىن سوتتالدى. ساكەن سەي­فۋل­لين اتىلدى. دەمەك، بۇل ءوڭىر كۇيشىلەرى حرۋششەۆتىڭ جىلىمىعىنا دەيىن دومبىرا ۇستاۋعا قورىقتى. ودان كەيىن «تىڭ تارلاندارى» حالىقتى ءداستۇرلى مادەنيەتىنەن جاڭىل­دىردى. بۇل كەزدە سوزاق ءوڭىرىنىڭ جۇرتى قازاقى قالىپتارىن ساقتاي وتىرىپ، ەس جيىپ، ەتەك جاپقان تۇستا كۇيگە دەن قويۋعا مۇمكىن­دىك­تەرى بولدى. 1950-1960 جىلدارى سوزاق وڭىرىنەن كۇيدىڭ شالقي كوتە­رىل­ۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا ەدى.

ءتۇيىن ءسوزىم، «زار قوسباسار» تاتتىم­بەتتىڭ كۇيى، ال «قاراتاۋدىڭ شەرت­پەسى»، «بوزىنگەننىڭ بۇلكىلى»، «جو­لاۋشىنىڭ جولدى قوڭىرى» كۇيلەرى ەش كۇمانسىز حالىق كۇيلەرى دەپ بىلەمىن. ءبارىن بىلاي قويعاندا، بۇل كۇيلەردىڭ ءوز بولمىسى حالىق كۇيلەرى ەكەنىن، بايىرعى سارىن ەكەنىن ايگىلەپ تۇر. بۇل كۇيلەردىڭ ءبىتىم-قۇرىلىسى، ساز-سارىنى، اۋەن-ىرعا­عى سۇگىرگە دە، تولەگەنگە دە مۇلدە كەل­مەيدى.

مەنىڭ جاعام جايلاۋ بولىپ، شۇكىر­لىك ەتەتىنىم، ەڭ باستىسى كۇي بار عوي. كۇي ولگەن جوق قوي. ال حالىقتىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن ءونىمسىز داۋ-داماي ەمەس، ولمەس ونەر بولسا كەرەك.

ازىرشە وسى.

امانشىلىق بولعاي.

زور قۇرمەتپەن، اقسەلەۋ.

19.02.2003 ج.».

عۇلامانىڭ بۇل حاتىنا نە الىپ، نە قوسۋعا بولادى؟ ەشتەڭە دە. ەندى وسى حاتتىڭ جازىلۋ جايىنا قىس­قا­شا توقتالىپ وتەيىن. ەكى مى­ڭىن­شى جىلداردىڭ باسىندا «جاس الاشتا» بولمىس-ءبىتىمى ەرەكشە، قايتا تۋمايتىن سۇگىر كۇيشىنىڭ شىعار­ما­شى­لى­عى توڭىرەگىندە داۋ-داماي باستالىپ كەتتى. قازاقتىڭ ايتىسى بىتە مە، وسى ماسەلە شيىرلانىپ بارا جات­قان تۇستا ءبىر كۇنى اقسەلەۋ اعا تەلە­فون شالدى. ء«اي، قاليجان-اۋ، مىنا شالدى شارشاتتىڭدار عوي تۇگە. بۇل گاپ قاشان توقتايدى ءوزى» دەدى. ء«سىز ءبىر ۇلكەن ءسوز ايتپاساڭىز ءال-ءازىر توقتامايدى-اۋ دەيمىن» دەگە­نىم سول ەدى، «وندا مەن سەنىڭ اتى­ڭا حات جازايىن، بىراق ونى ارقا جاق­تان، باسقا ادامنىڭ اتىنان بەر» دەدى. وسىعان كەلىستىك. بۇل حات ون­­بەيتىن داۋ-دامايدىڭ سايا­بىرسۋىنا ءبىرتالاي سەبەپكەر بولدى. «دەموكراتيا اۋىزدىقتالسا عانا دەموكراتيا، ال ءبىزدىڭ دەموكراتيامىز تۇمىلدىرىعى الىنعان قاباعان يت سياقتى» دەپ ءوزى ايتپاقشى، ول تۇستا دەموكراتيالىق ويلاۋ دەڭگەيى بۇگىنگىدەي دارەجەگە جەتە قويماعان (قازىر دە جەتىسىپ تۇرعانى شامالى). حاتتى ءوز اتىنان بەرمەگەن سەبەبى، الگى داۋ ايتۋشىلاردىڭ ىشىندە سىيلاس ارىپتەس اعالارى دا بار ەدى. ءسىرا، سولاردىڭ دا كوڭىلىنە قاراعان بولۋى كەرەك. حات باسقا ادامنىڭ اتىنان شىققانىمەن، ودان ءبارىبىر اقاڭنىڭ قولتاڭباسى ايقىن سەزىلىپ تۇر ەدى. ايتپاعىم، اقاڭنىڭ اماناتى تۋرالى. وسى ءبىر حاتتىڭ ءون بويىنداعى دەرەك، دايەكپەن قوسا، كۇيدىڭ بولمىسى، ەلدىڭ تاريحى جونىندەگى جاعداياتتار دا ايرىقشا دەن قويعىزادى. اقاڭ قان­داي ماسەلەگە دەن قويماسىن، جان-جاقتى قامتىپ، قوپارىپ جازاتىن ەدى عوي. بۇل جولى دا سول داع­دى­­سىنان جاڭىلماي، از دەرەككە كوپ ما­عىنا سىيعىزىپ، ەشكىمگە بۇي­رە­­گى بۇرماستان تۋرا ءسوزىن ايتتى. بۇدان بۇرىنىراقتا اقاڭ جونىندە جا­زىلعان بىرنەشە جاريالانىمدا بۇل حات جونىندە شەت سۋىرتپاقتاپ ايت­قانىممەن تولىق ءماتىنىن پاي­دا­لانعان جوق ەدىم. بۇل جولى امانات­قا قيانات بولماسىن دەپ تولىق نۇس­قا­سىن جاريالاپ، از-كەم تۇسىنىك­تە­مە جازۋدى ماقۇل كوردىم.

ارينە، «جاڭىلمايتىن جاق، سۇرىنبەيتىن تۇياق جوق»، اقاڭنان دا اعاتتىقتار كەتۋى ابدەن مۇمكىن عوي. سون­دىقتان بۇل دا توقتام پىكىر ەمەس، ار­كىمنىڭ ءوز ۇستانىمى، كوزقاراسى، دەرەك-دايەگى، قيسىنى بولادى. ونى دا ەسكەرۋ كەرەك شىعار. سۇگىر كۇيشى قاي كەزدە دە ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءوز سارىنىمەن ءوزىن اقتاپ الارى ءسوزسىز. بۇل ساراپتاما ونىڭ ءبىرتۋار بولمىسىنا كولەڭكە تۇسىرە المايدى. كەزىندە ابىكەننىڭ «قوڭىرىن» دا ساكەننىڭ كۇيى دەپ ايتقاندار بولعان. سوندىقتان بۇل دا ۇدايى وزگەرىستەرگە ءتۇسىپ وتىراتىن پىكىر بولۋى مۇمكىن.

ەندى ءبىر جازباسىندا اقاڭ بىلاي دەپتى:

«نۇرتورە!

قالي!

«قارىننىڭ اشقانىنان ەمەس، قادىردىڭ قاشقانىنان جازىلدى. بالاقتاعى بيت باسقا ورلەدى. باسسىز ءۇيدىڭ ءيتى وسىراق بولدى.

ماقالانى قۇپ كورسەڭدەر، كەشىكتىرمەي باسۋ كەرەك.

ورايى كەلمەسە وكپە جوق.

س.اقسەلەۋ.

23.06.99.».

اقاڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى تۇ­­سىندا حالقىمىزدىڭ رۋحاني بولمىس-ءبىتىمى تۋراسىندا كوپ تول­عانىستارعا بارىپ، ءوز پىكىرىن عا­جا­يىپ دەرەك-دايەكتەرمەن تالداپ، ءبىرتۇتاس ماقالالار شوعىرىن جا­ريالادى. سونىڭ ءبىر ساعاسى رە­تىن­دە ۇلتتىق ارنالاردىڭ، جالپى قازاقستانعا تارايتىن رەسەيلىك، سو­نى­مەن قاتار باسقا ەلدەردىڭ ار­نا­­لا­رىنداعى جۇگەنسىزدىك تۋرالى كۇن-ءتۇن وتىرىپ زەرتتەگەن انا­لي­تيكا­لىق ماقالالاردى ايتۋعا بولادى. قايسىبىر جىلى «الماتى اقشا­مى­نىڭ» 25 جىلدىعىنا استانادان ارنايى كەلىپ، باس رەداكتورلار جينال­عان سول جيىندا وسى ماسەلە توڭى­رەگىندە ايرىقشا تەبىرەنىپ سوي­لە­گەنى دە ەستە. سونشالىقتى با­يىبىنا جەتىپ، تەرەڭ زەرتتەلگەن تەلە­­ارناداعى جاعا ۇستاتار سۇم­دىق­تار، كوپتەگەن كەلەڭسىزدىكتەر جو­­نىن­دەگى ونىڭ وزىق پىكىرلەرى سول تۇس­تا بىزگە رۋحاني باعدارلاما، با­عىت-باعدار بولعانى انىق ەدى. ەگەر جا­ڭىل­ماسام، اقاڭ جازباسىنداعى ءوتىنىش وسى تاقىرىپتاعى ماقالانىڭ جايى بولسا كەرەك. دەيتۇرعانمەن دە، بۇل ما­سەلەنىڭ دە بۇگىندە شەشىمىن تاۋىپ كەت­كەنى شامالى. ماسەلە ءبارىبىر قالدى.

جالپى، اقاڭ دەڭگەيىندەگى تۇلعا­لار ومىرىنە دەندەپ ەنگەن سايىن ونىڭ وزگە قىرىنان جارقىراپ اشى­لا بەرەرى ءسوزسىز. ۇستاز جونىندە جا­زىل­عان ءار كەز­دەگى وي-تولعان­ىس­­تا­رى­مىزدا ونىڭ اي­رىقشا ءبىتى­مىن بەدەر­لەۋگە، تانۋعا ءبىرشاما قادام دا جاسالدى. ولار – قازىنا. ارشىپ ال دا ەلدىڭ يگىلىگىنە پايدا­لان. سەبەبى ولاردىڭ وي-تول­عا­نىس­تارى، كوتەرگەن ماسەلەلەرى قاي كەزدە دە ماڭىزدى، مازمۇندى. حال­قى­­مىزدىڭ رۋحاني-مادەني تەگىن، ءتولتۋما بولمىسىن تاريح تەرەڭىنەن ارشىپ الىپ، شىنايى زەردەلەپ، قولىمىزعا ۇستاتىپ كەتكەن مۇنداي كەمەڭگەرلەردىڭ كەڭەسىنە ءاردايىم قۇلاق ءتۇرىپ، ونى باسشىلىققا الىپ وتىرۋ پارىز، مىندەت. ءبىزدىڭ «الما­تى اقشامىنىڭ» «تۇلعاتانۋ» ايدا­رى­نىڭ دا ءاۋ باستاعى قاسيەتتى مىندەتى وسى جانە ونى ۇزدىكسىز جالعاستىرا بەرەدى.

قازاققا ءۇش اقاڭدى – احمەت (باي­تۇرسىن ۇلى)، احمەت (جۇبانوۆ)، اقسەلەۋدى (سەيدىمبەكتى) بەرگەن حح عاسىرعا مىڭ تاعزىم! بۇگىنگى ەسسىز­دەۋ، كەسىرلى قوعامنىڭ كوزىمەن قاراساق، وسىلار بولماعاندا ءبىز رۋحا­ني مۇساپىرلىكتىڭ قۇرساۋىندا قالعا­نى­مىز قالعان ەكەن.

 

قالي سارسەنباي

سوڭعى جاڭالىقتار

التىن وردانىڭ اق تاڭى

رۋحانيات • بۇگىن، 15:06

قوبىز بىزگە قاي داۋىردەن جەتكەن؟

رۋحانيات • بۇگىن، 11:09

الماتىدا كىتاپ كورمەسى اشىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 10:56

كۇلكى كەرۋەنى № 23

رۋحانيات • بۇگىن، 09:32

جاڭعىرعان جامبىل ءوڭىرى

ايماقتار • بۇگىن، 06:58

باعا QR كودتار ارقىلى بەرىلەدى

مەديتسينا • بۇگىن، 06:53

رۋحاني راۋىشتەگى تارتۋ

ايماقتار • بۇگىن، 06:52

تۇرار تاعدىرىنىڭ تاعىلىمى مول

رۋحانيات • بۇگىن، 06:32

ورىنبور جانە قازاق زيالىلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:30

ەل ەرتەڭى – جالىندى جاستار

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:16

ۇقساس جاڭالىقتار