22 قاراشا، 2019

«ەگەمەننىڭ» تويى – ەلدىڭ تويى

234 رەتكورسەتىلدى

الاش اماناتىن ابىرويمەن ارقالاپ بولاشاققا باعدار بۇرعان ۇلت ۇنپاراعى «Egemen Qazaqstan»-نىڭ عاسىر بيىگىندەگى عيبراتتى تويى – مۇقىم قازاققا ورتاق مەرەكە، ايتۋلى ءسات. «ۇشقىننان» وت الىپ، كەمەل كەلەشەككە باتىل قادام باسقان ەل گازەتىنىڭ رۋح مۇزارتىنان ۇزدىكسىز ءۇن قاتىپ كەلە جاتقانىنا – 100 جىل! تۇتاس عاسىر ۇلت شەجىرەسىن تاسقا قاشاعان قاراشاڭىراق باسىلىمنىڭ ءداۋىر تىنىسىن بەدەرلەۋدەگى تاريحى دا، تاعىلىمى دا تەڭدەسسىز. كۇنى كەشە سول تاريحتىڭ تاعىلىم بيىگىنەن ءۇن قاتقان ۇلاعاتى ۇلىقتالدى. كۇللى قازاق كوز تىككەن مەرەيلى ءسات ەلوردا تورىندە سالتاناتتى تۇردە اتالىپ ءوتتى.

عاسىرلىق مەجەگە كەلگەن ەل گازەتىنىڭ مەرەيتويىنا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قۇتتىقتاۋ حاتىن جولدادى. سالتاناتتى جيىندا بۇل جىلى لەبىزدەردى مەملەكەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆ جەتكىزدى. (قۇتتىقتاۋ حاتتارىنىڭ ءماتىنى بولەك بەرىلدى).

مەملەكەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆ بۇل مەرەيتوي ۇلتتىق رۋحانيات ءۇشىن تولاعاي بەلەس، تورقالى مەرەكە ەكەنىن، العاش رەت 1919 جىلى ورىنبور قالاسىندا جارىققا شىققان اتا باسىلىم بۇگىندە ەلىمىزدىڭ عاسىرلىق جىلناماسىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.

– باسىلىم بەتتەرىن پاراقتاعاندا ۇلتىمىزدىڭ عاسىر ىشىندە باستان كەشىرگەن كەزەڭدەرى كوز الدىڭىزعا كەلىپ، جيىرماسىنشى جىلدارداعى ۇجىمداستىرۋ، وتىزىنشى جىلدارداعى اشارشىلىق پەن رەپرەسسيالار، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارى، تىڭ يگەرۋ جانە باسقا دا تاعدىرلى ءارى تاريحي وقيعالارمەن ءورىلىپ، ازاتتىقتىڭ اق تاڭىنداعى اقجولتاي جاڭالىقتارمەن ارناسى جالعاسادى. زامانا ۇنىنە اينالعان باس گازەت ءار جىلدارى رەسپۋبليكامىزدىڭ استاناسى بولعان قىزىلوردا، الماتى قالالارىندا جۇمىسىن جالعاستىرىپ، ەل ومىرىندەگى وركەندى ىستەردى وقىر­مان­دارعا دەر كەزىندە جەتكىزىپ وتىردى. گازەت جۋرناليستەرى قاي كەزدە دە حالىقتىڭ قوعامدىق-ساياسي، الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق، مادەني-رۋحاني تاقىرىپتارداعى قاداۋ-قاداۋ پروب­لەمالارىن قاۋزاپ، يگىلىكتى ىسكە جاناشىرلىقپەن ءۇن قوستى. كەلەلى ماسە­لەلەردىڭ كەسىمدى شەشىم تابۋىنا كاسىبي شەبەرلىكپەن اتسالىستى. ەڭ باس­تىسى، «Egemen Qazaqstan» گازەتى قاي داۋىردە، قانداي فورماتسيا­دا قىزمەت ەتسە دە، ۇلت مۇددەسىنىڭ جوقتاۋشىسى، قازاق رۋحانياتىنىڭ ىزدەۋشىسى، ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ جاناشىرى بولىپ كەلەدى، – دەدى قىرىمبەك كوشەرباەۆ.

وسى رەتتە مەملەكەتتىك حاتشى مەرەيتويعا وراي پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ العىسىن «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالىگە، باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات قامەنگە، باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى تالعات باتىرحانعا، ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جولدىباي بازارعا جانە باسىلىمنىڭ اعا كوررەكتورى ءزاپيرا تولەشوۆاعا تابىستادى.

ساحنا تورىنە كوتەرىلگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ەگەمەندىكتەردىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ ءوتىپ، ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى.

پرەمەر-مينيستر حاتىندا ءبىر عاسىردىڭ شەجىرەسى دەپ بىلەتىن «Egemen Qazaqstan» گازەتى ەل باسىنا كۇن تۋعان، ەر تاعدىرى سىنعا تۇسكەن ۋاقىتتىڭ وزىندە دە ۇلتتىڭ ءۇنىن جەتكىزۋگە، جاقسىلىقتىڭ جارشىسى بولۋعا ۇمتىلعانىن ايتقان.

«قازاق حالقىنىڭ كەڭەستىك كەزەڭدەگى تاعدىرلى تاريحى، جارقىن جەتىستىگى گازەتتىڭ سارعايعان پاراقتارىندا ساقتاۋلى. ۇلت زيالىلارىنىڭ ەلدىك ءۇشىن ەگەسكە، مەملەكەتتىلىك ءۇشىن كۇرەسكە تۇسكەن كەزدەگى ماقالالارى دا وسى باسىلىمدا جارىق كوردى. ازاتتىق ءۇشىن ارپالىسقان تۇلعالاردىڭ ەڭبەگىنىڭ وتەۋىندەي بولعان تاۋەلسىزدىكتىڭ قار­ساڭىندا «سوتسياليستىك قازاقستان­نىڭ» ەڭ ءبىرىنشى بولىپ «سوتسياليزم­مەن» ءبىرجولا قوش ايتىسىپ، «ەگەمەندى قازاق­ستان» اتانۋىنىڭ ءوزى ەلدىڭ ەڭسەسىن بيىكتەتتى. ازاتتىق الار كۇندى جا­قىن­داتىپ، حالىقتىڭ كوكى­رەگىنە سەنىم ۇيا­لاتتى، رۋحىن كوتەردى. وسىلايشا ەل­دىكتىڭ ۇرانىن اسقاقتاتقان گازەت بۇگىندە تاۋەلسىزدىك تۇعىرىن نىعايتۋ جولىندا قىزمەت ەتىپ كەلەدى»، دەپ اتاپ وتكەن اسقار مامين قۇتتىقتاۋ حاتىندا.

اقجارما تىلەكتەر اعىلعان مەرەي­­تويدا پارلامەنت سەناتى مەن ءماجى­لىسىنىڭ دەپۋتاتتارى دا «Egemen Qa­zaq­stan» گازەتىنىڭ ەڭسەسىن ءبىر كوتەرىپ تاس­تادى.

سەنات توراعاسى داريعا نازار­باە­ۆا­نىڭ ىزگى تىلەگىن سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ جەتكىزدى.

– باسىلىمنىڭ ءار سانى، ءار ماقالاسى حالقىمىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن ايقىن كورسەتىپ، مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن رەفورمالاردىڭ ماڭىزىن قالىڭ كوپشىلىككە دەر كەزىندە ءارى ساپالى جەتكىزۋگە اتسالىسىپ كەلەدى. عاسىرلىق شەجىرەسى بار گازەتتى ويى تۇشىمدى، قالامى قارىمدى، جازعانى جالىندى جۋر­ناليستەردىڭ ورداسى دەۋگە بولادى. سەبەبى سىزدەر بيلىك پەن بۇقارا ارا­سىنداعى التىن كوپىر بولىپ، تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا وقىرماننىڭ وڭ باعاسىن الىپ كەلەسىزدەر. بۇگىنگى ۇجىم­نىڭ تولايىم تابىستارى سول بەينەتتى ەڭبەك جولىنداعى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ باعامى دەپ بىلەمىن، – دەلىنگەن قۇتتىق­تاۋدا.

ال دەپۋتات قۋانىش سۇلتانوۆ ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعما­تۋليننىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى. وندا الاش زيالىلارى نەگىزىن قالاعان باسىلىم ءبىر عاسىرلىق تاريحىندا تالاي سىنداردان سۇرىنبەي ءوتىپ، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باس گازەتى اتانعانى، ەلىمىز ەگەمەندىك العان كۇننەن باستاپ، گازەت زامان اعىمىنا ساي ءوسىپ-وركەندەپ، تالعامى بيىك شىعارماشىلىق ۇجىم قالىپتاسىپ، مازمۇنى مەن شەبەرلىگى جاعىنان جاڭا سەرپىنگە يە بولعانى اتاپ كورسەتىلدى. سونداي-اق نۇرلان نىعماتۋلين «ەگەمەن» جۋرناليستەرى قانداي تاقىرىپقا قالام تەربەسە دە، وقىرماننىڭ جۇرەگىنەن جول تاۋىپ، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىن ۇزدىكسىز ناسيحاتتاپ، مەملەكەتىمىزدىڭ ابىرويىن اسىرىپ جۇرگەنىن ايتىپ، باس گازەت الداعى ۋاقىتتا دا حالقىمەن بىرگە جاساپ، تالاي بەلەستى باعىندىراتىنىنا زور سەنىم بىلدىرگەن.

سونداي-اق رەداكتسيامىزعا ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى قايرات ماميدەن دە قۇتتىقتاۋ حات تۇسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.

«Egemen Qazaqstan» ءبىر عاسىر قازاق ەلىنىڭ رۋحاني، اقپاراتتىق، عىلىمي اعارتۋشىلىق سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتىپ كەلە جاتقان ۇلتتىڭ ۇستازى، جەتىستىگىنىڭ جارشىسى، الەۋمەتتىك ءومىرىنىڭ ايناسى.

 اقيقات پەن ادىلدىك، شىندىق پەن زاڭدىلىق ەگىز ۇعىمدار، ونى ءتۇسىنۋ،  قاۋىمعا جەتكىزۋ اردىڭ ءىسى، جوعارى مادەنيەت پەن يماندىلىق پارىزى، ەگەمەننىڭ ۇشقىنىنان ەڭبەكشى قازاق جاڭاردى، الەۋمەت تاۋەلسىز بولىپ جاڭعىردى.

مەملەكەت قۇرىلىمىنىڭ ەڭ ماڭىز­دى تەتىگى كونستيتۋتسيانىڭ قۋاتتى­لىعى، قۇقىق قورعاۋ، قولدانۋ ينستي­تۋت­تارىنىڭ وڭتايلى جۇمىس ىستەۋى، بار­شانى قۇ­قىق­تىق ساۋاتتىلىققا جەت­كىزۋ، زاڭعا سەنىمىن ۇيالاتۋ، وتان­سۇي­گىشتىك قاسيەتتەردى بوي­عا ءسىڭىرۋ بولسا، ونى جۇزەگە اسىراتىن دا، قاۋىم­عا جەتكىزەتىن دە نەگىزىنەن ءباس­پا­سوز قۇرالدارى، ونىڭ باسىندا تۇر­عان ۇلت­تىڭ ار ۇجدانى «Egemen Qazaqstan». گازەت ۇجىمىنىڭ ءجۇز جىل­دىق مەر­زىمدە اتقارعان قىزمەتى تاريح ءۇشىن قايتا­لانبايتىن ەرلىك»، دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.

جاستار جىلى جانە «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعى اياسىندا ء«ۇمىت» جاس جۋرناليستەر كونكۋرسى وتكىزىلگەن ەدى. وسى سالتاناتتى جيىندا كونكۋرس جەڭىمپازدارىن اق­پارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ ماراپاتتادى.

مينيستر الدىمەن بيىل تاريحى تەرەڭ، مارتەبەسى زور «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ عاسىرلىق بەلەسى تويلانىپ جاتقانىن، قازاقتىڭ ءبىرتۋار تۇلعالارى قىزمەت ەتكەن بۇل باسىلىم قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى ەكەنىن ايتىپ، الداعى ۋاقىتتا دا قارا­شاڭىراقتىڭ قادىر-قاسيەتى تۇسپەي، قاراپايىم جۋرناليستەردىڭ ەلدىڭ ءسوزىن سويلەيتىن تۇلعا بولىپ قالىپ­تاسۋلارىنا تىلەكتەستىك ءبىلدىردى.

سونىمەن ء«باسپاسوزدىڭ ىقپالدى ءارى بەدەلدى بولۋى ءۇشىن نە ىستەمەك كەرەك؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ، وتان­دىق جۋرناليستيكانىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنىن ساراپتاپ، كەلەشەگىنە كوز جۇگىرت­كەن قاراعاندىلىق جاس جۋرناليست دۋلات امانجول «وتاندىق باق-تى دامىتۋعا قاتىستى جەتى وي» ساراپتا­مالىق ماقالاسى ءۇشىن 3-ورىنعا لايىق دەپ تانىلدى.

«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ تاري­حىنا ءۇڭىلىپ، وندا قىزمەت ەتكەن بەل­گىلى قالامگەر قالماقان ابدىقادى­روۆتىڭ قالاي جۇمىسقا تۇرعانى، قىزىلورداداعى ءىلياستىڭ ءىزى، ۇزاق باعاەۆ­تىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى تۋرالى قى­زىقتى دەرەكتەرگە قۇرىلعان «وتكەن­نىڭ ونەگەسى وشپەيدى» اتتى ماقالاسىمەن قىزىلوردالىق جۋرناليست ەراسىل شارىبەك 2-ورىن الدى.

ال 1-ورىندى پەتروپاۆل قالاسىنان كەلگەن ارايلىم بەيسەنباەۆا «قالا­مى مۇقالماس قايراتكەر» اتتى ماقالا­سىمەن يەلەندى. بۇل ماقالا بەلگىلى جۋر­­ناليست-پۋبليتسيست، «Egemen Qazaq­stan» گازەتىنىڭ سولتۇستىك قازاق­ستان وبلى­سىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى قىز­مەتىن اتقارعان، ەلدىك مۇددە، ۇلتتىق ماسەلە­لەردە «ەگەمەننىڭ» تۋىن بيىك ۇستاعان مارقۇم مالىك مۇقانوۆ تۋرالى جازىلدى.

سونىمەن قاتار مەرەيتوي اياسىن­دا «ەڭ قىسقا اڭگىمە» بايقاۋى جاريا­لانعان ەدى. بۇل بايقاۋعا كەلىپ تۇسكەن 300-دەن اسا شىعارمانىڭ ىشىنەن «قوستاناي تاڭى» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى، جاس اقىن جاندوس جۇسىپبەكتىڭ اڭگىمەسى توپ جاردى. جەڭىمپازعا اقشالاي جۇلدە مەن ارنايى ديپلومدى تالاي جىل «Egemen Qazaqstan» گازەتىن باسقارعان، بۇگىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ تابىس ەتتى.

ماراپاتتاۋ سوڭىنان ءسوز سويلەگەن قالامگەر «ەگەمەن قازاقتان» تەك قازاق تىلىندە شىعاتىن كوپ گازەتتىڭ ءبىرى ەمەس، «ەگەمەن» شىن مانىندەگى قازاقى، رۋحتى گازەت» دەپ جوعارى باعالاپ، بار­شا ۇجىمدى، جالپى قازاق حالقىن بابا باسىلىمنىڭ عاسىر تويىمەن قۇتتىقتادى.

سالتاناتتى ءىس-شارادا ەلوردا­لىق ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادە­ميا­لىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى ارتىستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن دايىن­دالعان ء«جۇز جىل جانە جالعىز ءسات» تەاترلاندىرىلعان قويىلىمى كورەر­مەن نازارىنا ۇسىنىلدى. ساحناعا كەزەگىمەن كوتەرىلگەن ۇلت ءۇنجاريا­سىن ءار جىلدارى باسقارعان الاش ارىس­تارىنىڭ اياۋلى بەينەسى ءھام ۇرپاققا ايتقان امانات-ارىزى تاعىلىم، تاعزىم تويىنا جينالعان كورەرمەننىڭ كوڭىلىنە بەرىك بەكىپ، باس باسىلىمنىڭ ءجۇز جىلدىق جىلناما شەجىرەسىن تۇتاس كورىپ شىققانداي ايرىقشا اسەرلەندى. بەرنياز كۇلەەۆ (جاسۇلان ەربولات)، احمەت بايتۇرسىن ۇلى (مەيرام قاي­سانوۆ)، جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ (اسىلبەك قاپاەۆ)، بەيىمبەت مايلين (ولجاس جاقىپبەك)، ساكەن سەيفۋللين (كەڭەس نۇرلانوۆ) باستاعان ارىستار اماناتى عابيت مۇسىرەپوۆ (بولات ىبىراەۆ)، شەرحان مۇرتازا (جانقالدىبەك تولەنباەۆ)، ءابىش كەكىلباەۆ (بورانباي مولداباەۆ) تاعىلىمىنا ۇلاستى. ساحنالىق كورىنىس سوڭى ءداستۇرلى ءانشى قانات ءجۇنىسوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى مۇراتحان ەگىنباەۆتىڭ ء«ۇش ارىس» ءانى مەن اللاجار قايباردىڭ ورىنداۋىن­داعى اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ «سارىارقا» انىنە جالعانىپ، ۇلتتىق رۋحىمىز ءبىر سىلكىنىپ العانداي عالامات كۇي كەشتىك.

تەرەڭنەن ءسوز مارجانىن تەردىم بۇگىن،

رۋحانيات كوشىن باستاپ جەلدىم بۇگىن.

قازاق ءباسپاسوزىنىڭ توبە ءبيى،

ەكى سوزبەن شەشەتىن ەردىڭ قۇنىن.

كومەكەيى قازىنالى بابا گازەت،

مايقى بيدەي تولعايدى ەلدىڭ مۇڭىن، – دەپ تولعانعان بەلگىلى ايتىسكەر اقىن امانجول التاەۆتىڭ «ەگەمەنگە» ارناۋى دا تاعىلىمدى كەشتىڭ كورىگىن قىزدىرىپ، ارقالى كورەرمەنىن ءبىر سىلكىنتىپ العانى ءسوزسىز.

تاعىلىمدى كەش سوڭىن گازەت باسشىسى دارحان قىدىرالى قورى­تىن­دىلادى.

– ەل گازەتى «ەگەمەننىڭ» مەرەيلى مەجەسى – عاسىر تويىن قورىتىندىلاپ جاتىرمىز. ءبىز بيىل جىل باسىندا اباي­دىڭ جەرىندە، جيدەبايدا باستا­عان گازەتتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن جەر-جەردە، الاشتىڭ ۇلىلا­رىنىڭ – ساكەن سەيفۋللين، بەيىمبەت مايلين، ءىلياس جانسۇگىروۆ، تۇرار رىسقۇلوۆ، سۇلتانبەك قوجانوۆ سىندى بابالارىمىزدىڭ 125 جىلدىق مەرەي­توي­لارىمەن ساباقتاستىرىپ، ۇندەس­تىرىپ اتاپ وتۋگە تىرىستىق. سەبەبى «ەگەمەننىڭ» ءجۇرىپ وتكەن جولى تاعى­لىم مەن تاعزىمعا تولى. قازاققا قازاق اتاۋىن قايتارۋعا ايرىقشا ۇلەس قوس­قان، ەلدىك رۋحتى ەڭسەلى ەتۋگە ەڭبەك ەتكەن ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭىندا قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدى سۇيىنشى­لەگەن «Egemen Qazaqstan»-نىڭ تويى – بار­شا­مىزدىڭ تويىمىز، كۇللى قازاق ءباسپا­سوزىنىڭ تويى، – دەدى باسىلىم باسشىسى.

مەرەكەلىك جيىننىڭ تاعى ءبىر ايتۋلى تۇسى – سالتاناتتى شارا وت­كەن «قازمەديا» كونتسەرت زالىنىڭ فويە­سىن تۇتاس الا قويىلعان «Egemen Qazaqstan»-نىڭ 100 جىلدىق شەجىرە­سىنەن سىر شەرتكەن كورمە بولدى. باس باسى­لىمنىڭ ءار كەزدەگى ايتۋلى ساتتەرى تاسپالانعان تاماشا سۋرەتتەر تاريح تولقىنىنداعى ءداۋىر ءۇنىن تاماشا بەدەرلەپتى. الاش ارىستارىنىڭ ارحيۆ سورەلەرىندە ساقتالعان كونە فوتولارى مەن قوعام، رەداكتسيا ءومىرىنىڭ ءتۇرلى تاريحي وقيعالارى، قىزىقتى مەزەتتەرى مەن جۇمىس بارىسىنداعى سان الۋان جاعدايلارى جان-جاقتى بەينەلەنگەن سۋرەتتەر دە گازەتتىڭ عيبراتتى جولى مەن زامانا اتموسفەراسىن شىنايى جەتكىزەدى. سونداي-اق كورمە تورىنە قويىلعان «Egemen Qazaqstan» گازەتى ارحيۆىنەن الىنعان عاسىر سىرىن ءونبويىنا سىيدىرعان سارعايعان گازەت تىگىندىلەرى، ۇجىمنىڭ ءار جىلداردا پايدالانىلعان تەرىم ماشينكالارى، تىلشىلەردىڭ ەسكى ديكتوفوندارى مەن ءتۇرلى ۇلگىدەگى فوتواپپاراتتارى، گازەتتى باسقارعان تۇلعالارعا تيەسىلى زاتتار، اتاپ ايتساق، شەرحان مۇرتازانىڭ كوزىلدىرىگى مەن ءابىش كەكىلباەۆتىڭ سياقالامى، قولجازبا كۇيىندەگى تاماشا تۋىندىلارى – بارلىعى دا كورۋشىسىن ءبىر ساتكە تاريح قويناۋىنا سۇڭگىتىپ جىبەرگەندەي تولقىتقانى انىق. بۇدان بولەك، گازەتتىڭ عاسىر تويى قارساڭىندا جارىققا شىققان «جۇزجىلدىق جىلناما» بەستومدىعى، «Egemen Qazaqstan». ەلباسى» فوتو البومى دا تاريحي كەزەڭنىڭ جاۋاپتى دا ساۋلەلى ساتتەرىنەن مازمۇنعا تولى تەرەڭ سىر تارقاتادى.

ءجۇز جاساعان باسىلىمنىڭ مەرە­يىن تاسىتقان سالتاناتتى ءىس-شارا­نىڭ سوڭىندا اقىن، سازگەر ەلەنا ابدى­حالىقوۆا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە ءان ارنادى. العاۋسىز وي، اعەدىل كوڭىلدەن تۋعان بۇل انگە «ەگەمەندە» قىزمەت ەتكەن ارىستار مەن الىپتاردىڭ جولىن بەرسىن دەگەن نيەتپەن ورتاعا شىققان ءبىر توپ جاس جۋرناليست قوسىلعاندا، باس باسىلىمنىڭ گيمنىندەي شىرقالدى.

 

بەرىك ءۋالي،

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى:

– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ «Egemen Qazaqstan» گازەتىن ۇنەمى نازارىندا ۇستايدى، كۇندەلىكتى وقىپ وتىرادى. ءبىرىنشى «Egemen Qazaqstan»-نان باستايدى دەسەم قاتەلەسپەيمىن. گازەت بەتىندە كوتەرىلگەن كەيبىر وزەكتى ماسەلەلەرگە كوڭىل ءبولىپ، شەشۋ ءۇشىن ناقتى تاپسىرمالار دا بەردى. «Egemen Qazaqstan» – ەلىمىزدىڭ جىلناماسىن تاسقا باسىپ ءتۇسىرىپ وتىرعان باستى باسىلىم. ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىنىڭ مەرەيتويى – بارشا قازاقتىڭ مەرەيتويى. «Egemen Qazaqstan» – ەلدىڭ مۇڭىن مۇقتاپ، جوعىن جوقتايتىن، ەلدىڭ ەلدىگىن كوتەرەتىن باسىلىم. سول سەبەپتى بۇل – «ەگەمەننىڭ» عانا تويى دەسەك قاتەلەسەمىز. بۇل – بارشا الاش جۇرتىنىڭ تويى. ويتكەنى تاريحتان جاقسى بىلەتىندەي، بۇل باسىلىمنىڭ باسىندا الاش ارداقتىلارى تۇردى. بۇگىندە «Egemen Qazaqstan» ەلىمىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن حالىققا كۇندەلىكتى جەتكىزىپ وتىرعان گازەت. سول سەبەپتى، احاڭ ايتقانداي، حالىقتىڭ كوزى، قۇلاعى ءھام ءتىلى بولىپ وتىرعان باسىلىم. «ەگەمەندىكتەردى»، بارشا جۇرتتى مەرەيتويىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. 

 

كەنجەعالي مىرجىقباي،

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى:

– 1996 جىلدارى «ەگەمەننىڭ» رەداكتسياسىنا ءجيى بارىپ تۇراتىنمىن. ونداعى زيالى قاۋىممەن ءتۇرلى تاقىرىپتا اڭگىمە قوزعاپ، جاقسى ارالاساتىن ەدىك. ودان كەيىن گازەت رەداكتسياسى ەلوردامىزعا كوشىپ كەلدى، كوشەنىڭ اتى بەرىلدى. وسىلايشا، ەكى استانانىڭ ورتاسىندا كوپىر پايدا بولدى. «ەگەمەننىڭ» ءجۋرناليسى قاراشاش توقسانباي مەنەن ءجيى سۇحبات الاتىن. مەن تۋرالى جازعان ماقالالارىنان كىتاپ باسۋعا جاراپ قالدى-اۋ. سونىمەن بىرگە گازەتتىڭ فوتوتىلشىلەرىن دە اتاپ وتكىم كەلىپ تۇر. ءار ماقالانىڭ ءسانى – سۋرەت. ادامنىڭ ەموتسياسىن قالت جىبەرمەي، ەڭ ساتتىلەرىن تاڭداپ بەرەتىن ورىنباي، ەرلان باۋىرلارىمدى دا مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتايمىن.

وسىناۋ ۇلكەن تويعا رەسپۋبلي­­-
كا­مىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن قا­لام­گەرلەر، گازەتتىڭ ارداگەرلەرى جينالىپ وتىر. باسىلىم باسشىلىعى دا ولاردى مەرەي­تويلىق مەدالدارمەن ماراپاتتاپ، ەڭبەكتەرىن ەلەپ جاتىر. ءبارى باس قوسىپ، ارقا-جارقا بولىپ قالدى. الىستان كەلگەندەر ءبىر-بىرىمەن تابىسىپ جاتىر. مەن دە كوپتەن كورىسپەگەن جۋرناليستەرمەن قاۋىشىپ ءوزىم ءبىر جاساپ قالدىم. توي قۇتتى بولسىن!

 

نەسىپ جۇنىسباي ۇلى،

جۋرناليست، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:

– شىن مانىندە، بۇگىنگى مەرەكە – قازاق ءباسپاسوزىنىڭ تويى. «ەگەمەن» قاشاندا كوش باسىندا بولاتىن. بۇل گازەتپەن بايلانىستى وقيعالار دا، ەستەلىكتەر دە كوپ. «سوتسياليستىك قازاقستان» كەزىندە ماقالا جازىپ، كوپ وقىدىق. ساپار بايجانوۆ اعامىز مەنىڭ جازعاندارىمدى جاقسى كورىپ، گازەتكە ۇسىنىپ تۇراتىن. شەراعاڭدار باسىمىزدان سيپاپ، اقىلىن ايتىپ وتىراتىن. اقسەلەۋ سەيدىمبەك، قويشىعارا سالعارا، كەڭەس يۋسۋپوۆ اعالارىمىزبەن دە تۇراقتى بايلانىستا ەدىك. بۇل جيىنعا تولعانىسپەن كەلىپ، ۇلكەن اسەردە كەتىپ بارا جاتقان جايىم بار. نەگە دەسەڭىز، بۇگىن كورسەتىلگەن فيلمدە ەلىمىزدى، حالقىمىزدى الەمدىك دەڭگەيگە شىعارعان ۇلىلاردىڭ بەينەسىن كوردىك. ەندىگى كەزەكتە سولاردى سوڭىمىزدان ەرگەن جاس ارىپتەستەرىمىزگە جەتكىزۋىمىز پارىز. «Egemen Qazaqstan» – ۇلكەن مەكتەپ. قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىنان تالاي مىقتى قوعام قايراتكەرلەرى شىقتى. بۇگىنگى جاستاردىڭ اراسىنان دا قازاق ءباسپاسوزىن كوركەيتەتىن جاقسى جۋرناليستەر شىعادى دەپ سەنەمىز. ەل گازەتىنىڭ 100 جىلدىعى قۇتتى بولسىن! قازاق گازەتتەرىنىڭ بارلىعىنا جۇعىستى بولعاي! 

 

كوپەن امىربەك،

بەلگىلى ساتيريك:

– «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە باس رەداكتور شەرحان مۇرتازا تۇسىندا ءۇش جىل قالام تەربەدىم. «ەگەمەننىڭ» مەكتەبى ءبىر بولەك، شەرحان مۇرتازا اعامىزدىڭ مەكتەبى ءتىپتى ەرەكشە. نەگە؟ دانىشپاندار ايتادى. «دۇنيەگە نۇرىن توگەتىن ەكى نارسە بار. ءبىرى – كۇن، ءبىرى – جۋرناليستەر» دەيدى. كۇننەن شۋاق توگىلسە، جۋرناليستەردەن قۋات توگىلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، «Egemen Qazaqstan» گازەتى – شۋاقتى دا، قۋاتتى دا حالقىنا ارناپ جۇرگەن باس گازەت. ەرتەرەكتە وسى «ەگەمەندە» ەڭبەك ەتكەن ءازىلحان نۇرشايىقوۆ اعامىزدىڭ ايتقانى بار ەدى: «توزعان جۋرناليست توت باسقان بولت سياقتى، نە الىنبايدى، نە سالىنبايدى». ءبىز سول كەزدە نەگە ولاي ايتتى دەپ ويلايتىنبىز. سويتسەك، كەشەگى كەڭەس وكىمەتى، پارتيانىڭ كەزىندە كەمەلىنە كەلگەننەن كەيىن، سول قالامگەرلەر قارتايعانداي قالىپ تانىتىپ، سول توت باسقان بولتقا ۇقساعان سوڭ ايتقان-اۋ دەيمىن. ال قازىر «ەگەمەن» قىزۋى قايناعان جاستاردىڭ قولىندا. قاي جۋرناليست، قاي قالامگەردى الساڭ دا، ارقايسىسى ءبىر-ءبىر بولشەك، ءبىر-ءبىر ماشينا، ءبىر-ءبىر تەحنيكا، ءبارى دە سۋ جاڭا. ولاردىڭ ويلارى – ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن بيىككە كوتەرۋ. «Egemen Qazaqstan» گازەتى جۇردەك پويىز سياقتى. ونىڭ ۆوكزالى، شىعاتىن ۋاقىتى، توقتايتىن ۇلكەن-ۇلكەن شاھارداعى بەكەتتەرى بار. ول كەشىكپەي، ۋاقىتىندا جۇرەدى. ويتكەنى سول جۇردەك پويىزعا حالىق سەنەدى. وسىنداي ۋاقىتتا كەلەدى، وسىنداي ۋاقىتتا مىنەمىز، وسىنداي كەزدە جۇرەمىز دەيدى. «Egemen Qazaqstan» گازەتى ەلدىڭ سەنىمىن ۇيالاتقان وسى جۇردەك پويىز سەكىلدى.

 

ءشامشيدين پاتتەەۆ،

«قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى:

«ەگەمەننىڭ» تويى – قازاق ءباسپا­سوزىنىڭ تويى. مەملەكەت بولىپ العاش قۇرىلعاندا قازاقتىڭ، ەلدىڭ، ۇلتتىڭ ءسوزىن سويلەگەن «ۇشقىن» گازەتى بولدى. ودان بەرى ءجۇز جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ جوعىن جوقتاپ، مەملەكەتتىڭ ءسوزىن سويلەپ، ەلدىڭ ماسەلەسىن ايتىپ كەلە جاتقان بىردەن-ءبىر گازەتكە اينالدى. ارينە وعان دەيىن دە تالاي گازەتتەر شىقتى، بىراق ونىڭ بارلىعى جالعاسىن تاپپاي، ءبىراز شىعىپ، توقتاپ قالدى. ءجۇز جىل بويى ۇلكەن تارالىممەن بۇكىل ءبىر ۇلتتىڭ جوعىن جوقتاعان گازەتتىڭ بىرەگەيى «ەگەمەن» ەكەنى داۋ­سىز. ارىپتەستەرىمدى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاپ، تابىس تىلەيمىن. بولاشاقتا دا گازەت ەلدىڭ ءسوزىن سويلەيدى دەگەن ءۇمىتىمىز بار.

 

اسقار وماروۆ،

«قازاقپارات» حاا باس ديرەكتورى:

– قازاقستان جانە قازاق جۋرناليستيكاسى تاريحىندا «Egemen Qazaqstan»-نىڭ ورنى بولەك. بۇگىن دە، وسىعان دەيىن دە ەستىگەن قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى دەگەن تەڭەۋ باس باسىلىمعا قاتىستى بەكەر ايتىلماسا كەرەك. سەبەبى ەلىمىزدەگى كوپتەگەن جۋرناليست «ەگەمەننىڭ» كاسىبي مەكتەبىنەن ءوتتى. گازەت بەتتەرىندە قازاق ەلىنىڭ 1919 جىلدان بەرگى تاريحى كورىنىس تاپقان دەسەك، ارتىق ەمەس. گازەتتىڭ ءاربىر سانى – تۇنىپ تۇرعان شەجىرە. قازاق ەلىنىڭ سوڭعى ءجۇز جىلداعى تاريحىنا ۇڭىلگىسى كەلەتىن كەز كەلگەن ادام وسى گازەتتىڭ بەتتەرىن مۇراعاتتان پاراقتاپ شىقسا بولعانى. بۇل پاراقتاردا جۋرناليستيكا تاريحى دا بار، تۇلعالاردىڭ تاعدىرى دا بار. گازەتتىڭ 200، 300، 1000 جىلدىعىن تويلاۋعا جازسىن.   

 

ولجاس بەركىنباەۆ،

«Saryarqa aqparat» جشس ديرەكتورى:

– بۇگىنگى تويعا قاراعاندى وبلىسىنان ارنايى كەلىپ وتىرمىز. «ەگەمەننىڭ» جۇزجىلدىعى – قازاق باسپاسوزىندەگى ايتۋلى وقيعا. تاريح تۇعىرىنان قارايتىن بولساق، «ەگەمەن» – رەۆوليۋتسيانى، اشارشىلىق كەزەڭىن، ۇلى وتان سوعىسىن وتكەرگەن، حالىقتىڭ تۇرمىسىمەن بىتە قايناسقان باسىلىم. گازەت تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحىن زەرتتەيمىن دەگەندەرگە تاپتىرماس قۇرال. تىڭ اقپاراتتار تاۋىپ، سول كەزدەگى حالىق ومىرىنەن حابار الۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرمەك. تەك تاريح ەمەس، حالىقتىڭ مادەنيەتى، تۇرمىسى دا گازەتتە كورىنىس تابادى. سوندىقتان گازەت حالىق ءومىرىنىڭ ايناسى ىسپەتتەس.

سوڭعى جىلدارى ەگەمەننىڭ ترانسفورماتسياسىن ەسكەرمەۋ مۇمكىن ەمەس. گازەت فورماتىنىڭ وزگەرۋىنەن باستاپ، گازەت ۇجىمىنا جاستاردىڭ تارتىلۋى قۋانتارلىق جايت. جاستار بار جەردە جاڭا يدەيالار بولادى.

 

جاندوس جۇسىپبەك،

«قوستاناي تاڭى» وبلىستىق گازەتىنىڭ ءتىلشىسى:

بۇگىن ەل گازەتى ەگەمەننىڭ عاسىر تويىندا جۇلدەلى بولىپ وتىرمىن. وسىنداي قۋانىشتى سەبەپپەن تويعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك تۋعانى دا باقىت. ەس جيعاننان وقىپ كەلە جاتقان گازەتىمىز بولعان سوڭ، ءار جاڭالىعىنان، ءار وزگەرىسىنەن حاباردارمىز. «Egemen Qazaqstan»-نىڭ مەرەيتويى قۇتتى بولسىن! ۇلتپەن تاعدىرلاس گازەت ءالى تالاي ۇرپاقتىڭ قۇرداسى، مۇڭداسى، سىرلاسى بولادى دەگەن سەنىم مول. گازەت ۇجىمىنا شىعارماشىلىق تابىس پەن ەڭبەگىنە جەمىس تىلەيمىن. ارىپتەستەرىمىزدىڭ قالامدارى ۇشتى، جازارلارى كۇشتى بولسىن!

 

ورىنبەك وتەمۇرات،

نازەركە جۇماباي،

سۆەتلانا عالىمجانقىزى،

مەرۋەرت بۇركىتباي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

قوبىز بىزگە قاي داۋىردەن جەتكەن؟

رۋحانيات • بۇگىن، 11:09

الماتىدا كىتاپ كورمەسى اشىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 10:56

كۇلكى كەرۋەنى № 23

رۋحانيات • بۇگىن، 09:32

جاڭعىرعان جامبىل ءوڭىرى

ايماقتار • بۇگىن، 06:58

باعا QR كودتار ارقىلى بەرىلەدى

مەديتسينا • بۇگىن، 06:53

رۋحاني راۋىشتەگى تارتۋ

ايماقتار • بۇگىن، 06:52

تۇرار تاعدىرىنىڭ تاعىلىمى مول

رۋحانيات • بۇگىن، 06:32

ورىنبور جانە قازاق زيالىلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:30

ەل ەرتەڭى – جالىندى جاستار

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:16

ۇقساس جاڭالىقتار