ەكونوميكا • 12 قاراشا، 2019

ارنايى ەكونوميكالىق ايماق

40 رەتكورسەتىلدى

ۇكىمەت قاۋلىسىمەن «Qyzyljar» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى­نىڭ قۇرىلاتىنى جايلى جاڭالىقپەن بولىسكەن وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا: «بۇگىن – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ءۇشىن ەرەكشە كۇن. اەا شەڭبەرىندە زاماناۋي جانە ەكسپورتقا باعىتتالعان وندىرىستەر پايدا بولىپ، 3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.

العاشقى كەزەڭدە 160 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلماق. ايماق 25 جىل جۇمىس ىستەيدى، وسى ۋاقىتتا 1،5 تريلليون تەڭگە­نىڭ ءونىمى شىعارىلاتىن بولادى» دەپ جازدى. جانە بۇل «اۋىلى ارا­لاس، قويى قورالاس» رەسەي مەن قازاق­ستاننىڭ شەكارالاس ا­يماق­تارىندا بوي كوتەرەتىن ال­عاش­قى ەكونوميكالىق ايماق بول­عان­دىقتان تيىمدىلىگى وتە زور. ويتكەنى ەكى ەل ەجەلدەن ستراتەگيالىق سەرىك­­تەس، سەنىمدى ارىپتەس سانالادى. ارالارىنداعى شەكارانىڭ ۇزىن­­دىعى 7591 شاقىرىمدى قۇ­راۋى­­نان-اق شەكارالىق اي­ماق­­تىڭ اۋقىمدىلىعىمەن قوسا ەكو­نو­­مي­كالىق زور الەۋەتىن دە اڭ­عا­رامىز. ونىڭ ءبىر بولىگى سول­­تۇس­­تىك قازاقستان ارقىلى جال­­عا­­س­ىپ، رەسەيدىڭ ومبى، قور­عان، تۇمەن وبلىستارىمەن تۇيى­سەدى. بۇگىن­دە ورتاق نارىق تالاپتارىنا سايكەس ەركىن ساۋدا اي­نا­لى­مى­نىڭ كوكجيەگى كەڭەيىپ، يم­پورت­­تىق، ەكسپورتتىق ءوزارا باي­لانىس كۇشەيىپ كەلەدى. مۇ­نىڭ ءبارى اەا بارىسىندا ۇي­لەسىمدى ساۋدا-ساتتىقتى قام­تاماسىز ەتۋدە، ىش­كى شەكاراسىز كە­ڭىس­تىكتى قالىپتاس­تىرۋدا جەتە ەس­كەرىلەدى. ازىق-ت ۇلىك ونىم­دەرىن، قۇرىلىس ماتەريالدارىن، جيھاز، ەلەكترونيكا، ماشينا جاساۋ، تاعى باسقا ونداعان قىزمەت تۇرلەرىن قامتۋمەن قوسا بيز­نەس­كە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەرى­­لەدى. ال مەملەكەت بارلىق ين­ف­را­­­قۇ­رىلىمدار بويىنشا كو­مەك­­­­تەسەدى. وسىلايشا قالتالى قار­­­­جى­­­­گەرلەردىڭ كوپتەپ كەلىپ، الاڭ­­­سىز جۇمىس ىستەۋىنە ايقارا جول اشى­لادى. ءوز كەزەگىندە ەكو­نو­­­مي­­­­كالىق ايماق وبلىستىڭ دامۋى­­­­­نا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى. سوڭ­­عى جىل­­دارى وڭىردە قايتا وڭ­دەۋ سالا­­سىنا باسىمدىق بەرى­لىپ، ونىڭ ۇلەسى 15-20 پايىزعا ارت­­­قا­­نى­­­مەن، بۇل ىلگەرىلەۋلەر نەگى­­زى­­نەن اگرو­ونەركاسىپ كەشەنىنە تيە­­­­سىلى ەكەنى جاسىرىن ەمەس. وسى سەبەپ­­­تى پرە­زيدەنت قاسىم-جو­مارت تو­قاەۆ حا­لىققا ارناعان جول­­داۋىن­دا اتاپ كورسەتكەندەي، ءوندى­رىس­­تىڭ بارلىق بۋىندارىندا باسە­كە­­لەس­تىك ورتا قالىپتاستىرۋ – باستى مىندەت.

– اەا ايماقتىق جانە ەكونو­مي­­كا­لىق جاعىنان ءبىرتۇتاس ورگانيزم سەكىلدى. ونداعى ءوندىرىس ورىن­دارى ەڭبەك، ەكونوميكا­لىق-گەوگرافيالىق ورنالاسۋى جاعى­نان جىكتەلىپ، نەگىزگى سالالار جەدەلدەتىلە دامىتىلادى. قازىر ەلىمىزدە وننان استام اەا جۇ­مىس ىستەيدى. ءبىزدىڭ ايماق­تىڭ ين­دۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­­لىق دامۋ باعىتى بويىنشا ين­ۆەس­تيتسيالىق الەۋەتى وتە زور. تۇپكى ماقساتى – ءوندىرىس وشاق­تارىنا سوڭعى ۇلگىدەگى جوعارى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ، ەكس­پورتقا باعدارلانعان ونىمدەر مەن تاۋار­لاردىڭ باسەكەلەس­تىك­كە قا­رىمىن ارتتىرۋ، شارۋا­شى­­لىقتى باسقارۋدىڭ ومىرشەڭ ءادىس-تاسىل­دەرىن قولدانا وتىرىپ، الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ­گە دە بەلسەنە اتسالىسۋ. «Qyzyljar» ارنايى ەكو­نو­ميكالىق ايما­عى تاماق ونىم­دەرىن ءوندىرۋ، قالدىق­سىز وڭدەۋ، قۇ­رىلىس، جەڭىل ونەر­كاسىپ، ەلەك­ترونيكا جانە ەلەكتر، اۋىر ما­شينا ونەركاسىبى جابدىق­تارىن شىعارۋ، كوپبەيىندى اۋرۋحانا قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ سياق­تى قىزمەت تۇرلەرىمەن اينالىسا­دى، – دەيدى وبلىستىق يندۋستريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقار­ماسىنىڭ ماماندارى.

جاسىراتىنى جوق، وڭىردە قۇ­رى­لىس يندۋسترياسىنىڭ جە­كە­لەگەن تۇرلەرى كەنجەلەپ قال­عان. سونىڭ سالدارىنان كىرپىش، تسەمەنت سەكىلدى قۇرىلىس ماتەريال­دارى سىرتتان تاسىمال­دا­ناتىندىقتان، وزىندىك قۇنى قىم­بات. سەرگەي تيموفەەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن «وس­نو­ۆانيە» جشس-ءى كوپ جىلدان بەرى كوپقاباتتى ۇي­لەر، عي­ما­رات­تار سالۋمەن شۇعىل­دانا­دى. «قۇ­رى­لىس ماتەريالدارى جەر­گىلىك­تى جەردە وندىرىلسە، تاسىمال شى­عىنى ازايار ەدى. مىنە، 18 قابات­تى تۇرعىن ءۇي سالىپ جاتىر­مىز. سوندا اي سايىن ەكى قابات­تان كوتەرۋ مۇمكىندىگىنە قول جەت­كىزەر ەدىك»، دەگەن تاجىريبەلى باس­شى شاعىن تسەمەنت زاۋىتىن سالۋ قاجەت دەگەن ۇسىنىستى ۇنەمى كوتەرىپ كەلەدى. كاسىپتىك-تەح­ني­كا­لىق ءبىلىم بەرەتىن كوللەدج­دەر­دىڭ تۇلەك­تەرى اراسىندا جۇ­مىس­­سىز جۇر­گەن­دەرى از ەمەس. ەندى وسى ماسەلە­لەر ءوز شەشىمىن تابادى دەگەن ءۇمىت مول.

ۇكىمەتتىڭ بيىل قازان ايىندا قابىلداعان №758 قاۋلىسىنا وراي 2044 جىلعا دەيىن اەا-عا 192،3 گەكتار جەر تەلىمىن ءبولۋ كوز­­دەلسە، العاشقى ۇيىمداس­تىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتكەن. بۇگىندە تۇرعىندار كوپ قو­نىس­تانعان «بەرەكە» شاعىناۋ­دانىندا شيرەك عاسىرعا جۋىق يەسىز تۇرعان كەشەندى نىسان اۋما­عىندا العاشقى قاداسى قا­عىل­دى. 1،5 گەكتار جەرگە دايىن ونىمدەرگە ارنالعان قويمالار، اشىق الاڭدار، جاسىل جەلەكتى ەكو-ايماق ورنالاستىرىلادى. وب­لىس ورتالىعىنداعى قۇرىلىس اۋما­عىن كەڭەيتۋ مۇمكىندىكتەرى دە جان-جاقتى ەسكەرىلگەن. بيىل وڭىر­دەگى باستى شاhاردا 1240 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلسە، كەلەسى جىل­عى مەجە بۇدان دا بيىك. «جاس ور­كەن» شاعىناۋدانىندا 18 قابات­تى تۇرعىن ۇيلەر سالىنادى. ۇزدىكسىز ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن جابىق ۇلگىدەگى ستانسا سالىنۋدا. قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيا مولشەرى 2020 جىلى 31 ميلليارد تەڭگە بولسا، 2024 جىلى 175 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. وسى كەزدە ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ق­ۇرا­مىندا 15 كومپانيا تىعىز بىر­لىكتە ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەيدى.

يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­­لىق دامۋ باسقارماسى باس­شى­لى­­عى­­نىڭ ايتۋىنشا، يندۋست­ريا­لاندى­رۋ­دىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا 27،9 ميلليارد تەڭگەنىڭ 33 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ، ءبىر مىڭداي جۇ­مىس ورنى قۇرىلعان. بيىل جىل اياعىنا دەيىن 17 ميلليارد تەڭگەنىڭ 5 جوباسىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىندا بيدايدى تەرەڭدەتىپ وڭ­دەيتىن زاۋىت تۇرعىزۋعا 3،3 ميل­ليارد تەڭگە جۇمسالدى. جىل­دىق قۋاتى – 360 مىڭ توننا. «ريمكازاگرو» كاسىپورنى سۇيىق سابىن ءوندىرىسىن جولعا قويدى. وسىن­داي يگى ىستەردىڭ ناتيجەسىندە قاي­تا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جىل­­­دىق كورسەتكىشى 23 پايىزدان 43 پايىزعا دەيىن ارتتى. كە­لەسى جىلى گەرمانيالىق «CLAAS» كوم­پانياسى كومباين قۇراستى­را­دى. ايىرتاۋ اۋدا­نىندا ەلىمىز­دەگى جالعىز قالا­يى كەن ورنى يگە­رى­لە باستادى. ينۆەس­تيتسيا كولە­مى – 100 ميلليارد تەڭگە. تاۋ-كەن كوم­بيناتى ىسكە قوسىلسا، 500 ادام جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلمەك.

ءۇشىنشى بەسجىلدىق بويىنشا وڭىردەگى قايتا وڭدەۋ سالا­سىنا تارتىلاتىن ينۆەستي­تسيا مولشەرىن 1،5 ەڭبەك ونىمدى­لىگىن 1،8، ال ەكسپورتتالاتىن ءونىم كولە­مىن 2،1 ەسەگە ءوسىرۋ قاراستى­رىل­­عان. بۇعان «Qyzyljar» ارنايى ەكونو­مي­كالىق ايماعى ءوزىنىڭ سۇبەلى ۇلەسىن قوسادى دەگەن سەنىم زور.

 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار