قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ 2018 جىلعى 5 قازاندا جاساعان «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى حالىققا جولداۋىندا 2019 جىلدى «جاستار جىلى» دەپ جاريالاۋدى ۇسىندى. وسىلايشا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە العاش رەت جاستار جىلى اتالىپ ءوتىپ, جاس بۋىننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە ءمان بەرىلدى. وسى جىلعا ارناپ ۇكىمەت ارنايى جول كارتاسىن ازىرلەدى. جوسپار بويىنشا جاستارعا قولجەتىمدى باسپانا ۇسىنۋ, ءبىلىم بەرۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ بويىنشا بىرقاتار ءىس-شارالار قامتىلدى.
جالپى, ەلىمىزدە وسىعان دەيىن دە جاستار ساياساتى مەن ولاردىڭ ءبىلىم الۋى, كاسىبي مامان رەتىندە قالىپتاسۋى ماسەلەلەرىنە ۇلكەن ءمان بەرىلىپ كەلدى. ەلباسى ءاردايىم «جاستار – ەلىمىزدىڭ بولاشاعى» دەپ, ولارعا ايرىقشا كوڭىل ءبولدى. وعان دالەل رەتىندە تالاي قازاق بالاسىنا شەتەلدىڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرگەن «بولاشاق», سونداي-اق «سەرپىن», «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعى, «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «جاسىل ەل», «جايدارمان», 10 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقان «جاستار كادرلىق رەزەرۆى» سەكىلدى بىرنەشە باعدارلامانى كەلتىرۋگە بولادى. جىل سوڭىندا بيىل قولعا الىنعان جوبالاردىڭ ءبىرازى قورىتىندىلانىپ, ناتيجەسى سارالانۋدا.
جاستار جىلىنا وراي ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا وراي «پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆى» ۇزدىك جاس مامانداردى ىرىكتەۋدى باستاپ كەتتى. مەملەكەت باسشىسى رەزەرۆتىڭ جاستار ءۇشىن ءتيىمدى الەۋمەتتىك باسپالداققا اينالۋى ءتيىس ەكەندىگىن العا تارتتى. جوبا جەدەل شەشىم قابىلداۋعا قابىلەتتى, قۇبىلمالى جۇمىس جاعدايلارىنا جىلدام يكەمدەلە الاتىن, مەملەكەتتىڭ جوعارى باسقارۋشىلىق قىزمەتتەرىنە الەۋەتتى ۇمىتكەرلەردى بىرىكتىرەدى. بۇل ۇزدىك جاس مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا ەش كەدەرگىسىز لايىقتى باسشىلىق لاۋازىمدارعا تاعايىندالۋلارىنا جول اشپاق.
ەلىمىزدە بۇگىنگى تاڭدا 3,9 ملن جاس بار, ولاردىڭ ىشىندە 2,2 ملن جاس ازامات قالالىق, ال 1,6 ملن جاس اۋىلدىق جەرلەردە ءومىر سۇرەدى. 600 مىڭعا جۋىق جاس ورەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا, ال 480 مىڭنان استامى كوللەدجدەردە ءبىلىم الادى. مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەر مەن اتا-انالارى ءۇشىن جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ مەن مەملەكەتتىك گرانت يەگەرى اتانۋ ماسەلەسى جىلدا وزەكتى بولىپ وتىر. بيىل ەلىمىزدە 53 785 گرانت سانى بولىنگەن. 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى ۇندەۋىنەن كەيىن گرانتتار سانى 20 مىڭعا كوبەيگەن. وسىعان دەيىن ءبىلىم گرانتتارىنا 30-35 مىڭ تۇلەك قول جەتكىزسە, بيىلدان باستاپ بۇل كورسەتكىش ەداۋىر وسكەن. جالپى كونكۋرسقا قاتىسقان 64 452 تۇلەكتىڭ 80 پايىزدان كوبى ءبىلىم گرانتىنىڭ يەگەرى اتاندى. ودان وزگە جەرگىلىكتى وبلىس جانە قالا اكىمدەرىنىڭ گرانتتارى بار ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. كوپبالالى نەمەسە از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان بالالارعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن 5 مىڭ الەۋمەتتىك ءبىلىم گرانتى تاعى بولىنگەن ەدى. اتالعان گرانتتاردىڭ ءبىرىن يەلەنگەن ەلوردالىق داۋلەت وتباسىندا بەس بالانىڭ ءتورتىنشىسى. ۇبت-دان 78 بالل جيناپ مەملەكەتتىك گرانتقا ىلىكپەگەن. كوپ بالالى وتباسىلارعا بەرىلەتىن ارنايى گرانتتى ەستىپ, باعىن سىناپ كورگەن. قازىر ول نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىندە ءبىلىم الىپ ءجۇر.
«العاشىندا گرانتقا تۇسپەگەنىمدى بىلگەندە, اقىلى بولىمدە وقىپ وتباسىما اۋىرتپاشىلىق تۇسىرەتىن بولدىم عوي دەپ قاتتى ۋايىمدادىم. قوسىمشا جۇمىسقا ورنالاسۋ تۋرالى ويلانا باستادىم. الايدا الەۋمەتتىك گرانت الىپ, قالاعان وقۋ ورنىما ءتۇستىم. وزىمە بەرىلگەن ەكىنشى مۇمكىندىكتى, ونىمەن قوسا جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەمىن. ساباقتى جاقسى وقىپ, بوس ۋاقىتىمدا ۋنيۆەرسيتەت ومىرىنە بەلسەندى قاتىسۋعا تىرىسامىن», دەيدى داۋلەت سىزدىقوۆ.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل يگەرىلمەگەن 3 مىڭعا جۋىق ءبىلىم گرانتى 25 قازاننان باستاپ قايتا ۇلەستىرىلە باستاعان. سوندىقتان گرانتقا ىلىكپەي, اقىلى نەگىزدە وقىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ گرانتقا ءتۇسىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن.
ساپالى ءبىلىم الۋدان كەيىن جاستاردى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردىڭ تاعى ءبىرى – جاتاقحانانىڭ جەتىسپەۋى. شىندىعىندا اقىلى بولىمگە وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەرمەن قاتار, ۇزدىك ۇلگەرىمىمەن مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولعان جاستاردىڭ وزىنە جاتاقحانا جەتپەي جاتاتىنى بەلگىلى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا» جوعارى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ, ستۋدەنت جاستاردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ستۋدەنتتەرگە ارناپ كەمىندە 75 مىڭ ورىندىق جاڭا جاتاقحانا سالۋدى تاپسىرعان ەدى. بۇل باستاماعا سايكەس ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى جوعارى وقۋ ورىندارى قارقىندى جۇمىستى باستاپ كەتتى. جالپى ەلىمىزدە 91 مىڭ ستۋدەنت جاتاقحاناعا مۇقتاج. ولاردىڭ ىشىندە جوو-لار بويىنشا – 68 مىڭ, كوللەدجدەر بويىنشا – 23 مىڭ. ەڭ جوعارى قاجەتتىلىك – الماتى قالاسىندا – 31 مىڭ ورىنعا, نۇر-سۇلتان قالاسىندا – 17 مىڭ ورىنعا, شىمكەنت قالاسىندا – 8,4 مىڭ ورىنعا.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, بيىل جىل سوڭىنا دەيىن 9 196 ورىنعا ارنالعان 29 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلۋى ءتيىس. وسىعان دەيىن ءار جىلدا بەرىلىپ كەلگەن 2-2,5 مىڭ ورىنمەن سالىستىرعاندا, بۇل – قازاقستان تاريحىندا بولماعان كورسەتكىش. بۇل جۇمىسقا مەملەكەتتىك جوعارى ءبىلىم وردالارىمەن قاتار, جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارى دا بەلسەندى اتسالىسۋدا. ۇكىمەت وتىرىستارىنىڭ بىرىندە پرەمەر-مينيستر اتالعان پروبلەما بويىنشا ناقتى جۇمىس اتقارىلۋى كەرەك ەكەنىن العا تارتتى.
«اكىمدەر رەكتورلارمەن جانە وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارىمەن بىرلەسىپ, ستۋدەنتتەر جاتاقحانالارىن سالۋ جۇمىسىن جانداندىرىپ, جوسپارلانعان نىسانداردى ۋاقىتىندا تاپسىرۋدى قامتاماسىز ەتسىن», دەپ تاپسىردى اسقار مامين. ناتيجەسىندە, وڭىرلەردە جاتاقحانا سالۋ ماسەلەسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك پەن وقۋ ورىندارىنىڭ كۇن تارتىبىندە العا شىقتى. وسىلايشا اقمولا وبلىسىندا بارلىعى 2870 ورىندى قامتيتىن 11 جاتاقحانانىڭ, قوستاناي پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءۇش قاباتتى 4 جاتاقحانانىڭ, سولتۇستىك قازاقستاندا 1700 ورىندى 4 جاتاقحانانىڭ, باتىس قازاقستان وبلىسىندا 5 جاتاقحانانىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. وزگە ايماقتاردا دا جاتاقحانا قۇرىلىسى جولعا قويىلعان. ەندىگى ماقسات – ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 75 مىڭ ستۋدەنتتى جاڭا جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ. ءتىپتى شىمكەنت قالاسىندا بۇل ماسەلە 2021 جىلى تولىق شەشىمىن تابادى دەپ وتىر.
جاستار جىلىندا ستۋدەنتتەردىڭ جاتاقحانا ماسەلەسىنەن بولەك, وقۋدى اياقتاپ قىزمەت ەتىپ جۇرگەن 29 جاسقا دەيىنگى جاس قازاقستاندىقتاردىڭ دا باسپانا ماسەلەسى شەشىمىن تاپقانداي. وسىعان دەيىن ايتىلعانداي, بيىلدان باستاپ ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي ەلىمىزدەگى باستى 3 قالادا جۇزەگە اسا باستادى. نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىندا 1 050 پاتەر, شىمكەنت قالاسىندا 904 پاتەردى بەرۋ قاراشا ايىنان باستالاتىنى ايتىلدى. وسىلايشا بيىلعى ايتۋلى جىلى جاستاردىڭ ءبىلىم بەرۋ مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنىڭ بىرقاتارى شەشىمىن تاپتى. جاستار تاراپىنان ايتىلار ءبىر عانا ءۋاج بار: «بۇل تەك العاشقى قادام بولىپ, ءساتتى باستامالار مەن جوبالار الداعى جىلدارى دا داستۇرگە اينالسا يگى!».
