مۇنداي پايىم جاساۋىمىزعا تۇرتكى بولعان – بەدەۋلىكتى ەمدەۋگە بايلانىستى الەمنىڭ ءار شالعايىندا ءوتىپ جاتقان اۋقىمدى فورۋمدار, القالى جيىندار. ماسەلەن, تاياۋ كۇندەرى عانا ەلىمىزدە «بەدەۋلىكتى ەمدەۋدىڭ زاماناۋي تاسىلدەرى. كرت (كومەكشى رەپرودۋكتيۆتى تەحنولوگيالار): قازىرگى جاعدايى مەن بولاشاعى» XI حالىقارالىق كونگرەسى ۇيىمداستىرىلدى. ارينە, بۇل تالقىعا 18 ەلدەن رەپرودۋكتولوگيانىڭ بۇكىل كەدىر-بۇدىر جولىنان ءجۇرىپ وتكەن 600-گە تارتا مامان قاتىستى.
ماسەلەن, ەگەمەندىك جىلدارى بەدەرىندە بەدەۋلىكتىڭ ءتۇرلى فورمالارىن ەمدەۋدە ۇلكەن تاجىريبە جينالدى. قازىرگى كەزدە قولدانىستاعى تاسىلدەردىڭ ءبارى دەرلىك قازاقستاندا بار. ەندوۆيدەوحيرۋرگيا, دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ گورمونالدىق ادىستەرى زاماناۋي دەڭگەيدە دامىپ, قاۋىپسىزدىگى جانە تيىمدىلىگى جوعارى دارىلىك پرەپاراتتار تىركەلىپ جاتىر. اندرولوگيا, مەديتسينالىق گەنەتيكا, ەمبريولوگيا مەن مولەكۋليارلىق بيولوگيا قارقىندى دامىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى قوسالقى رەپرودۋكتيۆتى تەحنولوگيالاردى تاجىريبەگە بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋگە جول اشتى.
قازاقستاندا دا «قۇتىدان شىققان» بالالاردىڭ ءوزى دە انا اتانىپ ۇلگەرگەن جاعداي بار. سول سياقتى قازىر قازاقستاندىق رەپرودۋكتولوگتار مەديتسينانىڭ بۇل سالاسىنا ماشىقتانعانىن ماقتان تۇتا الادى. ءسوزىمىز ايعاقتى بولسىن, قازىر بالالى بولۋ ءۇشىن ءارىسى اقش-تان, وڭتۇستىك كورەيا, يزرايل, ەۋروپا ەلدەرىنەن, بەرىسى كورشى ەلدەردەن قازاقستانعا كەلىپ, ءبىزدىڭ مامانداردىڭ كومەگىنە سۇيەنىپ, ءسابيلى بولىپ جاتقان جۇپتار بارشىلىق. بۇل ءبىر جاعىنان, اتالعان مەملەكەتتەردەگى ۇرىق دونورلىعى مەن قۇرساق انا بولۋعا, ۇرىقتى قاتىرۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنۋى مەن ونىڭ ءدىني ۇستانىمدارعا قايشى ەكەندىگىنە قاتىستى.
جۋىردا الماتىداعى رەپرودۋكتولوگيالىق مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تامارا جۇسىپاليەۆا ەلىمىزدە شاڭىراق قۇرعان جاستاردىڭ 18 پايىزى بەدەۋلىكتەن شىعاتىن جول ىزدەۋگە ءماجبۇر ەكەندىگىن مالىمدەگەن ەدى. ءوز كەزەگىندە ددۇ جاھان بويىنشا وتاسقان جۇپتاردىڭ 15-20 پايىزىنا بالا ءسۇيۋ باقىتى وڭايلىقپەن كەلمەيتىنىن العا تارتىپ ءجۇر.
قىسقاسى, بەدەۋلىكتىڭ ورتاشا جيىلىگى الەم بويىنشا 15 پايىزعا تەڭ جانە جاقىن ارادا بۇل كورسەتكىش تومەندەمەيدى. دياگنوستيكالاۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىنىڭ دامۋى بەدەۋلىكتىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ءدال تابۋعا جانە ونى ەمدەۋدىڭ ادىستەرىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بەدەۋلىكتىڭ 40 پايىزعا جۋىعى ەرلەردىڭ رەپرودۋكتيۆتى جۇيەسىندەگى پاتولوگيامەن بايلانىستى. ال 30 پايىزى – ارالاس بەدەۋلىك (ەرلەر جانە ايەلدەر بەدەۋلىگى).
ەندىگى ماسەلە مىنادا, بالا سۇيۋدەن ءۇمىتتى ەرلى-زايىپتىلارعا وتاسقاننان كەيىن جۇكتىلىك بۇيىرماسا, ءبىر جىلدان كەيىن-اق بەدەۋلىك دياگنوزى قويىلادى. ال بالا تۋ ازايعان زاماندا ماماندار جاستارعا ۋاقىتتى وزدىرماي ەمدەلۋگە ۇمتىلۋ كەرەكتىگىن كولدەنەڭ تارتادى.
كوزىمىز كورىپ, ءوزىمىز كۋا بولىپ جۇرگەن جايتتارعا سۇيەنىپ ايتامىز, ءبىر پەرزەنتتىڭ جولىندا بارلىق دۇنيەسى مەن ۋاقىتىن قۇربان ەتىپ, قۇدايدان بالالى بولۋدى تىلەيتىندەر اينالامىزدان تابىلادى. مۇنى ماماندار «ۋاقىتى شەگەرىلگەن شەشەلەر» دەپ تە اتايدى.
ەندىگى جەردە ءبىزدىڭ رەپرودۋكتولوگيا سالاسىنداعى مامانداردىڭ ارمانى – مەملەكەتتىڭ بۇل سالاداعى ساياساتى مەن زاڭنامالارىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ.
ال الەۋمەتتىك تۇرعىدا از قامتىلعان, ءال-اۋقاتى تومەن جۇپتاردىڭ دا كوكسەگەنى وسى. ماسەلەن, 2010 جىلى 100 عانا جۇپقا كومەك كورسەتىلسە, ول بىرتىندەپ كوبەيىپ, 2017 جىلدان بەرى قاراي قازاقستاندا 900 كۆوتا ءبولىندى. بىراق ءبىر پەرزەنتكە زار بولىپ جۇرگەن وتباسىلاردىڭ مۇنان الدەقايدا كوپ ەكەندىگىن جانە ءبىر رەت قانا بەرىلەتىن ەكۇ ءتاسىلى بىردەن ناتيجەلى بولا بەرمەيتىنىن ەسكەرسەك, بۇل كۆوتا كولەمىنىڭ ماردىمسىز ەكەنىن اڭعاراسىز.
«بىزدە مەملەكەتتەن بەرىلەتىن كۆوتاعا كەزەكتە تۇرعاندار وتە كوپ. بىزگە 8 مىڭ كۆوتا قاجەت. ازىرگە جىلىنا 1500 كۆوتا الىپ وتىرمىز», دەيدى قازاقستان رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆياچەسلاۆ لوكشين. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ بيۋدجەتتىك ەكۇ باعدارلاماسى ارقاسىندا ەلىمىزدە 2010-2018 جىلدار ارالىعىندا 2700 بالا ومىرگە كەلگەنىن رەسمي تۇردە مالىمدەدى. الايدا ۋاقىتى شەگەرىلگەن شەشەلەر مۇنان الدەقايدا كوپ.
