ايماقتار • 06 قاراشا، 2019

الەۋەتى ارتقان اتىراۋ

32 رەتكورسەتىلدى

تۇتاس ەلدىڭ دامۋى وڭىرلەردىڭ وركەندەۋىنەن كورىنەدى دەگەن قاعيداعا سۇيەنەر بولساق، اتىراۋ ايماعىنىڭ العان اسۋى دا، ابىرويى دا بيىك. بيىلعى توعىز ايدىڭ وزىندە وبلىستاعى جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 106، 3 پايىزعا جەتتى. ونەركاسىپتىك ءونىم كولەمىندە دە وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءبىراز العا ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالادى. مۇناي-گاز وندىرۋدە، نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردا، قۇرىلىس جۇمىستارىندا، جالپى قاي سالانى الىپ قاراساق تا، جاقسى جەتىستىكتەردىڭ بارى – ەلباسى مەن پرەزيدەنت جۇكتەگەن تاپسىرمالاردىڭ اياسىندا وڭىردە ءورىستى ىستەردىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىنىڭ كورىنىسى. ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى بريفينگتە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى جان-جاقتى مالىمەت بەردى.

ەل يگىلىگىن ەسەلەيتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا با­عىت­تالعان شارالاردىڭ ناتي­جە­سىندە اتىراۋدا كاسىپكەرلەر قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. بۇگىندە وسى سالادا ەڭبەك ەتەتىن سۋبەكتىلەر سانى 50 مىڭعا جاقىندادى. وتكەن توعىز ايدا 1 ترلن 362 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى شىعارىلدى. «كا­سىپ­كەرلىكتى قولداۋ اياسىندا 35 جوبا جۇزەگە اسىپ جاتىر. بۇل باس­تامالار ىسكە قوسىلعاندا 3 889 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بو­يىنشا اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جانە قايتا قۇرۋ، ينتەگراتسيالانعان گاز-حي­ميا كەشەنىنىڭ ەكى كەزەڭىنىڭ قۇ­رى­لىس جۇمىستارى جوسپارعا ساي اتقارىلۋدا»، دەدى وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ. ايماقتا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى جىل سا­يىن جاڭا جوبالارمەن تولىعادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءتورت ت ۇلىك مال باسىنىڭ وسىمىنە وڭ ىقپالىن تي­گى­زىپ وتىر. بيىل 8 933 گا القاپقا ەگىن ەگىلدى. ونىڭ 31 پا­يىزىنا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى قول­دانىلادى.

پرەزيدەنت حالىققا جول­داۋ­ىن­دا: «الەۋمەتتىك باعىتتارعا – وتباسى بيزنەسىن قۇرۋعا، ەڭ الدىمەن، كوپ بالالى جانە جاعدايى تومەن وتباسىلارعا باسا ءمان بەرە وتىرىپ، بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەنگىزۋ كەرەك»، دەدى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ وسى تاپسىرماسى اياسىندا مۇنايلى ايماقتا قولعا الىنعان باستامالار تۋرالى ايتقان نۇرلان نوعاەۆ «ىسكەر انا» جوباسىنا ايرىقشا توقتالدى. ءساۋىر ايىندا باستاۋ العان جوباعا وبلىستىڭ 900-دەن استام تۇرعىنى قاتىسقان. «اتى­راۋ وبلىسىندا حالىقتىڭ الەۋ­مەتتىك تۇرعىدان ءالسىز توبىن قولداۋعا ەرەكشە نازار اۋدا­رىلىپ وتىر. «ىسكەر انا» ەكس­كليۋزيۆتى جوباسى كوپ بالالى انالاردى، جالعىزباستى، مۇگە­دەك بالا تاربيەلەپ وتىرعان، از قامتىلعان وتباسىنداعى انا­لاردى بەيىندى وقىتۋعا، ءوز ىستە­رىن اشۋعا، ىستەرىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان. قاتىسۋشىلار ون مامان­دىق نەگىزىندە ءبىلىم الدى، سونىمەن قاتار اعىلشىن ءتىلى، كومپيۋ­تەرلىك ساۋاتتىلىق، ينتەرنەت-ساۋدا بويىنشا دا ارنايى ساباقتار وتكىزىلدى»، دەدى ايماق باسشىسى. بەيىندى كۋرستاردىڭ 319 ۇزدىك تۇلەگى زاتتاي گرانت يەلەنگەن. «جوبا اياسىندا الىستاعى اۋىل­داردا تۇراتىن ايەلدەر، «جۋ­سان» ارنايى وپەراتسياسى ايا­سىندا ەلگە دەپورتاتسيالانعان كوپ بالالى جالعىزباستى 5 انا دا ءبىلىم الدى. قازىر جوبانىڭ كوپ­تە­گەن قاتىسۋشىلارى جاڭا كاسىپ مەڭگەرىپ، ءوز بيزنەستەرىن اشىپ وتىر»، دەپ اتاپ ءوتتى وبلىس اكىمى.

الەۋمەتتىك جاڭعىرۋدىڭ جا­ڭا كەزەڭى اتىراۋ وڭىرىندە دە بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ وڭ شە­شىم تابۋىنا مۇمكىندىك بەردى. قا­زىر ايماقتا 6 729 وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الادى. جۇ­مىس­سىزدىق دەڭگەيى – 4،9 پايىز. بيىل 15 420 جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوس­پارلانعان، بۇگىنگە دەيىن 17 201 جۇمىس ورنى قۇرىلىپ، مەجە ارتىعىمەن ورىندالدى. 749 وتباسى تۇرعىن ءۇي كومەگىن الىپ وتىر.

ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا دا جوعارى كورسەت­كىش­تەر بار. اكىمدىك تاراپىنان جۇر­گىزىلىپ كەلە جاتقان جۇيە جۇ­مىس­تاردىڭ ناتيجەسىندە قازىر وبلىستا مامان تاپشىلىعى ازايدى. مىسالى، 2016 جىلى 160 مەديتسينا مامانى كەرەك بولسا، قازىر بۇل كورسەتكىش 30 عانا. جىل سايىن وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان وڭىرگە قاجەت ماماندىقتار بويىنشا مەكتەپ تۇلەكتەرىنە وقۋ گرانتتارى بەرىلەدى. بيىل بولىنگەن 231 گرانتتىڭ 53-ءى مەديتسينا سالاسىنا ارنالدى. قازىر اتىراۋلىق 56 جاس مەديتسينا ماماندىعىندا باكالاۆردا، 48 جاس رەزيدەنتۋرادا وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ءبىلىم الۋدا. «الداعى ۋاقىتتا مامان تاپشىلىعى ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشەمىز»، – دەپ سەنىممەن ايتتى نۇرلان نوعاەۆ.

 جايىق پەن بالىق جايىندا...

وت­كەن جىلدىڭ سوڭىندا اتى­­راۋ­داعى جايىق وزەنىندە جا­پ­پاي بالىق قىرىلدى. سۋ مار­جاندارىنىڭ ەندىگى حالىنە الاڭداعان كوپشىلىكتىڭ كوكەيىن­دە­گى ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن ايماق باسشىسى: «سوعان قاراماستان، جاقسى ناتيجەلەر بار»، دەدى. 2017 جىلى جايىق، قيعاش وزەندەرىندەگى بالىق وتەتىن ارنالاردىڭ تۇپ­تە­رىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارى باس­تال­عان بولاتىن. «سۋ كولەمىن جانە گيدروگەولوگيالىق رەجىمدى ارت­تىرۋ جوبالارى بالىقتاردىڭ كەدەرگىسىز وتۋىنە، بالىق قورىن ساق­تاۋعا، مەكەندەۋىنە جانە تا­بي­­عي وسىمىنە قولايلى جاعداي جاساۋ­عا باعىتتالعان، دەپ اتاپ ءوتتى ايماق باسشىسى. – جايىق وزەنىنىڭ ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ جۇ­مىس­تارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتەن 2 151 ملن تەڭگە بو­لىن­گەن. قيعاش وزەنىنىڭ دە ءتۇبى تەرەڭ­دەتىلدى. بالىق اۋلايتىن وندى­رىستىك كووپەراتيۆتەر جىل با­سىنان بەرى بەلگىلەنگەن ليميت اياسىندا 6 555 توننا بالىق اۋلادى. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندە بۇل كورسەتكىش 4038 توننا بولعان ەدى. بۇل جۇرگىزىلگەن ءتۇپ تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىنىڭ وڭ ناتيجە كورسەتكەنىن اڭعارتادى، سونىڭ ارقاسىندا بالىقتاردىڭ وزەنگە ۋىلدىرىق شاشۋعا ءوتۋى جاقساردى، سۋ قويماسىندا بالىق قورى ساقتالدى»، دەدى اكىم.

تاعى ءبىر جايت – ەكولوگيا توڭى­رەگىندە. وبلىس ورتا­لى­عىن­دا­عى كارىز سۋىن تازارتۋ كەشەنى 1978 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن جانە سول ۋاقىتتان بەرى بىردە-ءبىر رەت كۇردەلى جوندەۋدەن وتپەگەن. بۇل ءوز كەزەگىندە قورشاعان ورتا­عا عانا ەمەس، تۇرعىنداردىڭ دەن­ساۋ­لىعىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. وسى ولقىلىقتى جويۋ ماقسا­تىندا اتىراۋدىڭ وڭ جاق جاعا­لاۋىندا كارىز سۋىن تازارتۋ كەشە­نى قۇرىلىسىنىڭ جسق دايىن­دا­لۋدا. سول جاق جاعالاۋداعى كارىز سۋىن تازارتۋ عيماراتىنىڭ قۇرى­لى­سى 2020 جىلى اياقتالادى. «كا­رىز سۋلارى بۋلانۋ الاڭىنا ەشقانداي تازارتۋدان وتپەستەن قۇيىلدى، ەكولوگياعا ولشەۋسىز زالال كەلتىردى. جاڭا كەشەن ىسكە قوسىلعاننان كەيىن قازىرگى قولدا­نىس­تاعى «ساسىقساي» جابىلادى، بۇل الاڭ بىرنەشە جىلداردان بەرى تۇرعىندار تاراپىنان شاعىم تۋعىزىپ كەلگەن ەدى. كارىز سۋىن تازار­تۋ كەشەنى پايدالانۋعا بە­رىل­­گەننەن كەيىن اقپاسۋ اعىنى بۋلانۋ الاڭىنا كەلگەنشە تازار­تۋ­دىڭ تولىق ساتىسىنان وتەدى. سول ارقىلى جەراستى سۋى، توپىراق، اتموسفەرالىق اۋا دا تازارادى. بىزدە اتىراۋدىڭ ەكولوگياسىن جاقسارتۋعا ارنالعان ناقتى جوس­پار بار. الدىڭعى كەزەكتە – بۇعان دەيىن اتىراۋدا بولماعان كارىز سۋىن تازارتۋ كەشەنىن ىسكە قوسۋ»، دەدى نۇرلان نوعاەۆ.

قورشاعان ورتاعا زياندى اسەردى ازايتۋ – جەرگىلىكتى اتقا­رۋ­شى ورگانداردىڭ مىندەتى. وسى­عان بايلانىستى زياندى زات­تار­دىڭ اتموسفەراعا تۇسۋىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ نازارعا الىنىپ وتىر. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ولشەۋ قۇرالدارىن، اۆتوزەرتحانا الۋعا 172 ملن تەڭگە ءبولىندى. بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا اۋا رايىنا باقىلاۋ جۇرگىزەتىن 45 ستان­سا جۇمىس ىستەيدى. وبلىس اكىمدىگى «تسيفرلى قازاقستان» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا الماتىلىق «ەكوسەرۆيس-س» كوم­پانياسىمەن بىرلەسىپ اۋا ساپا­سىنا ونلاين مونيتورينگ جۇر­گىزۋ جۇيەسىن ىسكە قوسۋدى قاراس­تىرىپ جاتىر. مالىمەتتەر گەواقپاراتتىق پورتالدا جانە قالا كوشەلەرىندەگى LED-ەكران­دار­دا كورسەتىلىپ تۇراتىن بولادى.

 جولدىڭ «جىرى» جاقىندا اياقتالادى

ەلباسى 2018 جىلى اتىراۋعا كەلگەن ساپارىندا وتكىزگەن جينالىستا «اقتوبە – اتىراۋ – استرا­حان» تاس جولىنىڭ قۇرى­لى­سىن باستاۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن ەدى. «وعان دەيىن قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى پروبلەمالار بولىپ، قۇرىلىستىڭ باستالۋىنا كەدەرگى كەلتىردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ايماق تۇرعىندارىنىڭ تىلەگىن تىڭداعانىنىڭ ارقاسىندا، ەلبا­سى­نىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىنان كەيىن بارلىق راسىمدىك شارالار جولعا قويىلىپ، جۇمىس باس­تالدى. بۇل جولدىڭ جاعدايى ەشقانداي سىن كوتەرمەيدى، جول-كولىك وقيعالارى ءجيى بولادى»، دەدى ايماق باسشىسى. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعان بۇل جوبا جالپى ۇزىندىعى 432 شاقىرىم بولاتىن «اقتوبە – اتىراۋ – استرا­حان، رف شەكاراسى» جولىن قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان. قازىر اتىراۋ – استراحان باعى­تىن­دا 60 شاقىرىمعا جوندەۋ جۇ­مىسى جۇرۋدە.

جول دەمەكشى، اتىراۋ – ەلىمىزدە نۇر-سۇلتان، الماتى قالالارىنان كەيىن قوعامدىق كولىك­تە جولاقى تولەۋدى ديففە­رەن­تسيالانعان تاريفكە جانە ەلەكتروندىق بيلەتتەۋ جۇيەسىنە كوشىرگەن ءۇشىنشى قالا. «وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسى اياسىندا اتىراۋدا ەلەكتروندىق بيلەتتەۋ جۇيەسى قاناتقاقتى جوباسى ەنگىزىلدى. 11 قازاندا جول اقىسىن تولەۋ جۇيە­سىن ەلەكتروندى تۇرگە اۋىستىرۋ ءۇشىن ديففەرەنتسيالانعان تاريف ىسكە قوسىلدى. قازىر قوعامدىق كولىكتەگى جول اقىسىن تولەۋ 85% ەلەكتروندى تۇردە جۇرگىزىلەدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى»، دەدى اكىم. ايماقتا قوعامدىق كولىك قاتىناسىن دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى ىسكە اسىپ جاتىر. باعدارلاما ايا­سىن­دا 160 جاڭا اۆتوبۋس الىندى، بۇل جۇمىس كەلەر جىلى دا جالعاسادى.

 تىلەكتى «telegram» جەتكىزەدى

پرەزيدەنت حالىققا جول­دا­ۋ­ىن­دا زامان تالابىنا ساي ءتيىمدى مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن بيلىك پەن قوعام اراسىندا تۇراقتى ديالوگ ورناۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. اتىراۋ ايماعىندا بۇل باعىتتا دا قولعا الىنعان يگى ىستەر بار. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اشىق­تى­عىن ايقىنداۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىلەر قولدانىلادى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ Tەlegram جەلىسىندە ارنايى پاراقشاسى اشىلىپ، وعان 13 مىڭنان استام وبلىس تۇرعىنى تىركەلدى. جىل باسىنان بەرى ازاماتتاردان 9 مىڭنان استام ساۋال ءتۇستى. «اتىراۋ تسيفر­لىق قابىلداۋ» ءموبيلدى قو­سىم­­شاسىندا 5 مىڭعا جۋىق تۇر­عىن تىركەلىپ، 2 مىڭنان اس­تام ساۋال تۇسكەن. اكىمدىك مەم­­­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ما­لارىن ورىنداي وتىرىپ، كەرى بايلانىستىڭ جاڭا ءادىس-تا­سىل­دە­رىن ەنگىزۋدە. «2019 جىلدىڭ اقپانىنان باس­تاپ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىن­شى باسشىلارى الەۋمەتتىك جەلى­لەردە، Facebook، Instagram جەلىلەرىندەگى اكىمدىك اككاۋنتتارىندا تىكەلەي باي­لا­نىس­قا شىعىپ، ونلاين رەجىمدە ساۋالدارعا جاۋاپ بەرەدى. بيىل­­عى اقپان ايىنان بەرى 70 تىكە­لەي ەفير ءوتىپ، 77 مىڭ ايماق تۇرعىنىن قامتىدى، 6700 ساۋال قويىلدى. ءبىز بۇل يدەيانى كانادا پرەمەر-ءمينيسترى دجاستين تريۋدودان الدىق، ول الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىكەلەي ەفيرلەر ارقى­لى تۇرعىنداردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرەدى، ءبىز وسى ءتيىمدى ءادىستى وزىمىزگە ەنگىزگىمىز كەلدى»، دەدى نۇرلان نوعاەۆ.

بۇگىنگى اتىراۋ – داۋلەتى مەن ساۋلەتى قاتار كوركەيىپ كەلە جاتقان، ءومىر سۇرۋگە قولايلى ايماق. ەلباسى مەن پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ تابىستى ىسكە اسۋىنا قاجەتتى مۇمكىندىكتىڭ ءبارى بار مەكەندە باقىت تۇراقتارى كامىل. ونى الىسقا بارماي-اق، ءجۇزى جارقىن حالقىنىڭ اشىق قاباعىنان دا اڭعارۋعا بولادى. ال حالقى باقىتتى ەلدىڭ بولاشاعى دا باياندى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 22

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

فاريزا اقىننىڭ ۇستازى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:41

ارمەنيامەن ىنتىماقتاستىق داميدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:37

جاستار سىيلىعى تاپسىرىلدى

قوعام • بۇگىن، 07:33

ءالديباستاۋ اۋليەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:23

ءتاۋ ەتەر جالعىز كيەمىز

قوعام • بۇگىن، 07:18

كوزىن تاپقانعا كاسىپ كوپ

قوعام • بۇگىن، 07:13

بىرقاتار كەزدەسۋ وتكىزدى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 07:04

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • كەشە

شاعامان باتىر

تاريح • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار