–ەركىن ءانۋار ۇلى, «قانداستاردى وتانىنا قايتارۋدى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن زەردەلەۋ» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋداعى نەگىزگى ماقسات قانداي؟
ء–بىزدىڭ زەرتتەۋ جوبامىزدىڭ ماقساتى – تۇرىپ جاتقان ەلدەرىندە دياسپورالاردى قولداۋدىڭ تۇرلەرى مەن نىساندارىنىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن, مەملەكەتتىك جانە باسقا باعدارلامالار نەگىزىندە شەتەلدە تۇراتىن وتانداستاردىڭ ەلگە ورالۋىن, قونىس اۋدارۋىن, ەلدە بەيىمدەلۋگە كومەك كورسەتۋدى جانە دياسپورانىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ زاڭناماسىن زەردەلەۋ.
–تاياۋدا ءوزىڭىز قازاقستاندىق دەلەگاتسيانى باسقارىپ يزرايلگە بارىپ قايتتىڭىز. سىرتتاعى وتانداستارىن قولداۋ, ەلگە ورالعاندارىنا جاعداي جاساۋ ماسەلەسى بۇل ەلدە زاڭنامالىق تۇرعىدا قالاي, قانداي دەڭگەيدە شەشىمىن تاپقان ەكەن؟ ولاردىڭ اتالعان باعىتتا قانداي ەرەكشەلىكتەرى مەن ارتىقشىلىقتارىن اڭعاردىڭىز؟
–يزرايلدە رەپاترياتسيا پروتسەسى ەۆرەيلەردىڭ يزرايل مەملەكەتىنە كوشىپ كەلۋ ۇدەرىسىن رەتتەيتىن «ورالۋ تۋرالى», سونداي-اق «ازاماتتىق تۋرالى» زاڭدارىنا سايكەس قاراستىرىلادى. مىسالى, «ورالۋ تۋرالى» زاڭىنا سايكەس يزرايل مەملەكەتىنە ەۆرەيلەردىڭ ءۇشىنشى بۋىنعا دەيىنگى ۇرپاقتارىنا جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە كەلۋگە رۇقسات ەتىلەدى. نەگىزگى رەپاتريانتقا ونىڭ ەۆرەي ۇلتىنان اتا-اناسى نەمەسە اجەسى/اتاسى بار ەكەنىن راستايتىن قۇجات قاجەت. بۇل رەتتە يزرايلدە ۇلتتىق تەگى اناسىنان بەرىلەتىنىن ەسكەرگەن ءجون. بىراق وعان قاراماستان, اليا (يمميگراتسيا/رەپاترياتسيا) قۇقىعى ەۆرەيلەردىڭ بالالارى مەن نەمەرەلەرىنە اكەسى جاعىنان دا بەرىلەدى.
ەلگە ورالۋدىڭ ماڭىزدىلىعى «اليا كۇنى تۋرالى» زاڭىندا بەلگىلەنگەن. بۇل زاڭنىڭ ماقساتى – يزرايل مەملەكەتىندە اليا ماڭىزدىلىعىن بىلدىرەتىن جىل سايىنعى اتاۋلى كۇندى بەلگىلەۋ.
–يزرايل بيلىگىنىڭ شەتتەگى قانداستارىن ەلگە قايتارۋ ىسىندە مەملەكەتتىك قولداۋ ءىسى قالاي جۇيەلەنگەن؟ ولاردا وسى ىسپەن شۇعىلداناتىن قانداي قۇرىلىمدار بار؟
–يزرايل مەملەكەتى جاڭا رەپاتريانتتاردىڭ كەلۋىنە قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت ولاردىڭ جاعدايىن رەتتەيتىن نورمالاردى ۇنەمى جەتىلدىرۋدە. رەپاتريانتتاردى بەيىمدەۋگە باعىتتالعان ەڭ ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى – تۇراقتى تۇرۋعا كەلىپ جاتقان ادامدارعا ءبىلىم الۋ جانە داعدىلارىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىڭ كومەگى.
اليا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسىنىڭ بىرەگەي وپەراتورى بولا وتىرىپ, ەلگە كەلگەن رەپاتريانتتارعا كومەكتىڭ, كەڭەستەر مەن قولداۋدىڭ كەڭ سپەكترىن ۇسىنادى. اتالعان مينيسترلىك جاڭا ازاماتتار ءۇشىن كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر, ونىڭ ىشىندە بىرنەشە جىلعا «نولدىك تابىس سالىعى», سونداي-اق مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بويىنشا جەڭىلدىكتەر ۇسىنادى. يزرايلگە كەلگەننەن كەيىن رەپاتريانتتار قوسىمشا «Background Check» اتتى تەكسەرۋدەن وتەدى. سودان كەيىن ءيزرايلدىڭ جاڭا تۇرعىندارىنا ىشكى پاسپورت, «كوتەرمە» اقشا, تەگىن sim-كارتا, مەديتسينالىق كەپىلدىكتەر (اۋرۋحانا كاسساسىنا جازىلۋ) بەرىلەدى.
يزرايلگە رەپاترياتسيادان كەيىن ءبىرىنشى جىلى جاڭا رەپاتريانتتار «ابسوربتسيا كارزەڭكەسىن» («سال كليتا») الۋعا قۇقىلى. «ابسوربتسيا كارزەڭكەسى» – بۇل رەپاتريانتتارعا يزرايلگە كەلگەن سوڭ باستاپقى كەزەڭدە جايعاستىرۋعا ارنالعان اقشالاي كومەك. كومەك ۋلپاندا (يۆريت ءتىلىن وقىتاتىن مەكتەپ) وقۋ كەزەڭىندە (6 اي ىشىندە) ءومىر ءسۇرۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ رەتىندە ۇسىنىلادى جانە يزرايلدە ءومىر ءسۇرۋدىڭ العاشقى 12 ايىندا تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋعا دوتاتسيانى قامتيدى. «ابسوربتسيا كارزەڭكەسى» بارلىق رەپاتريانتتارعا, ولاردىڭ شىققان ەلىنە قاراماستان, بەرىلەدى.
«ابسوربتسيا كارزەڭكەسىن» الۋعا «رەپاترياتسيا ءۇشىن» ۆيزاسى بويىنشا يزرايلگە العاشقى رەت كەلگەن رەپاتريانتتار, جاڭا رەپاتريانت مارتەبەسىن الۋ الدىنداعى ءۇش جىلدىڭ 24 ايىنان اسپايتىن ۋاقىت ارالىعىندا يزرايلدە ۇزدىكسىز نەمەسە جالپى ۋاقىت ساناعاندا تۇرعان رەپاتريانتتار, رەپاتريانتتار-ازاماتتار – شەتەلدە تۋعان جانە جوعارىدا اتالعان بارلىق كريتەريلەرگە جاۋاپ بەرەتىن يزرايلدىكتەر جانە يزرايلگە ورالعان كامەلەتكە تولماعاندار قۇقىلى.
رەپاتريانتتاردىڭ رەپاتريانت مارتەبەسىن العان ساتتەن باستاپ ءبىر جىل ىشىندە «ابسوربتسيا كارزەڭكەسىن» الۋعا قۇقىعى بار. شەتەلگە كەتۋ «ابسوربتسيا كارزەڭكەسى» بويىنشا تولەمدەردى توقتاتۋعا سەبەپ بولادى. سونداي-اق ءارتۇرلى باعدارلامالار بار. مىسالى, «ۆاۋچەر» باعدارلاماسى اليا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى ارقىلى جاڭا ماماندىققا وقىتۋ قۇنىنىڭ 80%-ىن نەمەسە يزرايلدە ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ەسكى ماماندىق بويىنشا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى مەملەكەت وتەيتىندىگىن قاراستىرادى.
ۋلپان – بارلىق رەپاتريانتتاردى يۆريت نەگىزدەرىنە ۇيرەتەتىن ارنايى مەكتەپ. ۋلپاننىڭ باستى ماقساتى – رەپاتريانتتاردىڭ يزرايلدىك قوعاممەن بارىنشا جەڭىل ىقپالداسۋعا دايىنداۋ.
«مەنىڭ قالامنان كەلگەن تاگليت» اتتى ساپار باعدارلاماسى ءيزرايلدىڭ اۋماقتارىنا بارۋعا ارنالعان 10 كۇن ارالىق قىزىقتى ساياحاتقا باعىتتالعان. ناالە – رەپاترياتسياعا قۇقىعى بار وقۋشىلارعا يزرايلدە ورتا ءبىلىمدى اياقتاۋعا جانە الەمنىڭ بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى مويىندايتىن يزرايلدىك كەمەلدىك اتتەستاتىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن يزرايل ۇكىمەتىنىڭ جانە ەۆرەي اگەنتتىگىنىڭ باعدارلاماسى. ماسا جوباسى – يزرايل ۇكىمەتى مەن ەۆرەي اگەنتتىگىنىڭ بىرلەسكەن جوباسى. جوبانىڭ ماقساتى – دياسپورا ەلدەرىندە تۇرىپ جاتقان 18-30 جاس ارالىعىنداعى ەۆرەيلەردىڭ جىل سايىن يزرايلدە بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
–بۇل ەلدە وسى ماسەلەدە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تەتىگى ىسكە قوسىلعان با؟
–بۇل سۇراعىڭىزعا وراي «سوحنۋت» ەۆرەي اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتىن مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. اگەنتتىك 80 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى يزرايل مەن الەمدەگى ەۆرەي حالقىنىڭ اراسىن بايلانىستىرۋشى بولىپ كەلەدى. «سوحنۋت» ەۆرەي اگەنتتىگى 1929 جىلى قۇرىلعان, يەرۋساليمدە ورتالىعى بار, كوممەرتسيالىق ەمەس حالىقارالىق ەۆرەي ۇيىمى. اگەنتتىكتىڭ قىزمەتى ەۆرەي حالقىنىڭ تاريحي وتانىنا ورالۋىنا ىقپال ەتۋگە, يزرايلدە جاڭا رەپاتريانتتاردى باستاپقى ورنالاستىرۋعا باعىتتالعان. سونىمەن قاتار اگەنتتىك يزرايلدە جانە بۇكىل الەمدە جاس ەۆرەيلەردىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىن نىعايتۋ ءۇشىن نەگىزگى كۇش-جىگەردى شوعىرلاندىرادى. سوحنۋت جەكە قورلارمەن قارجىلاندىرىلادى, سونداي-اق قايىرمالدىق كومەكتەرىن دە قابىلدايدى. سونىمەن قاتار ول ءوز مۇلكى ارقاسىندا اقشا تابادى. قازىرگى ۋاقىتتا يزرايل مەملەكەتى مەن سوحنۋت اراسىندا ەلگە رەپاترياتسيا بويىنشا كومەك كورسەتۋ, سونداي-اق شەتەلدەگى ەۆرەي قاۋىمداستىقتارىنا قاتىستى اقپارات الماسۋ تۋرالى رەسمي شارت بار. وسىعان وراي, سوحنۋت قىزمەتى ءىشىنارا اليا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى.
سوحنۋت اگەنتتىگىنىڭ مىندەتى: باسقا ەلدەردەگى ەۆرەي حالقى مەن يزرايل مەملەكەتى اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ, ەۆرەي مادەنيەتى, تاريحى جانە ءداستۇرى سالاسىنداعى اعارتۋشىلىق قىزمەتتى, يۆريت ءتىلىن ۇيرەنۋگە ۇمتىلىستى قولداۋ, يزرايل مەملەكەتىندە قونىستانۋعا شەشىم قابىلداعان رەپاترياتسياعا قۇقىعى بار ازاماتتارعا اقپاراتتىق جانە كەڭەستىك كومەك كورسەتۋ, ەۆرەي مادەنيەتىن, تاريحىن, يۆريت ءتىلىن جانە داستۇرلەرىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن يزرايلدەن تىس وزگە مەملەكەتتەردەگى ەۆرەي قاۋىمداستىقتارىنا جاردەمدەسۋ, بالالار مەكتەبى جانە مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە, ونىڭ ىشىندە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالارعا قايىرىمدىلىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ.
ء–يزرايلدىڭ شەتتەگى وتانداستارىن شاقىرۋ ىسىندەگى ناتيجەسى قانداي؟ جالپى, ولاردىڭ بۇگىنگە دەيىن قانشا قانداسى ەلىنە ورالعان؟
– اليا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا سوڭعى جىلدارى رەپاترياتسيا دەڭگەيى بىرنەشە ەسە وسكەن (كوبىنەسە فرانتسيا, تمد ەلدەرى: 1/3 – ۋكراينادان, 1/3 – رەسەيدەن, 22 مىڭ – قازاقستاننان) جانە وڭىردەگى ساياسي جاعدايعا, مىندەتتى اسكەري قىزمەتكە جانە جوعارى باعالارعا قاراماستان, سوڭعى وتىز جىلدا ەلگە 1,5 ملن-عا جۋىق ادام كەلگەن. سوڭعى جىلدارى, تمد ەلدەرىنەن يزرايلگە كەلگەن رەپاتريانتتار سانى بويىنشا رەكوردتىق كورسەتكىش ورىن الۋدا جانە بۇل سان ءالى دە وسۋدە. ەگەر 10-20 جىل بۇرىن يزرايلگە نەگىزىنەن ورتا تاپتىڭ وكىلدەرى, ءتۇرلى ماماندىعى بار جۇمىسشىلار كەلسە, سوڭعى جىلدارى تۇرعىلىقتى جەرىن اۋىستىرۋدى شەشكەن بيزنەسمەندەردىڭ ۇلكەن ۇلەسى تىركەلۋدە.
–اتالعان سالا بويىنشا يزرايلدىك وزىق تاجىريبەلەردى وزىمىزدە قولدانۋعا ءبىزدىڭ مۇمكىندىگىمىز بار ما؟
–يزرايل مەملەكەتىنىڭ تاجىريبەسىن قازاقستاندىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋدە قولدانۋعا بولادى. وسى ورايدا ايتا كەتەيىن, «شەتەلدەگى وتانداستاردى مەملەكەتتىك قولداۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن, «شەتەلدەگى وتانداستاردى مەملەكەتتىك قولداۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىن, «شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىن جانە رەپاترياتسيانى قولداۋ بويىنشا» 2020-2030 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تۇجىرىمداماسىن, «شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىن جانە رەپاترياتسيانى قولداۋ بويىنشا» 2020-2030 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى ازىرلەۋ بارىسىندا يزرايل مەملەكەتىنىڭ تاجىريبەسىن قولدانۋ كوزدەلۋدە.
رەتى كەلىپ تۇرعاندا ايتا كەتەيىن, يزرايل مەملەكەتىنىڭ تاجىريبەسى مىسالىندا رەپاتريانتتارعا, سونداي-اق شەتەلدە تۇراتىن وتانداستارعا قاتىستى قولداۋ جۇيەسىن, بالالار جانە جاستار باعدارلامالارىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ تاجىريبەسىن, ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس جاڭا ماماندىققا وقىتۋ نەمەسە ەسكى كاسىبى بويىنشا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ باعدارلامالارىن, جاس دارىگەرلەر مەن مەديتسينالىق جوو ستۋدەنتتەرىنە (18-29 جاس), IT, ناقتى عىلىمدار, باسقارۋ جانە بيزنەس سالاسىنداعى جاس ماماندارعا (18-26 جاس); سپورتشىلار مەن بەلسەندى ءومىر سالتىن ۇستاناتىندارعا (18-26 جاس); فوتوگرافتاردىڭ, ديزاينەرلەر مەن ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ (18-26 جاس) مۇددەلەرى مەن كاسىبي قىزمەتىنە باعىتتالعان ارنايى باعدارلامالارىن ەلىمىزدە قولدانۋ قاجەت.
بۇعان قوسا, اتالعان ەلدىڭ تاجىريبەسى مىسالىندا يزرايل كوللەدجدەرى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە تۇسۋگە ارنالعان امبەباپ جانە ەڭ تانىمال باعدارلاماسىن (17 جاستان 21 جاسقا دەيىن), ينۆەستيتسيالىق كاپيتالدى تارتۋ رەتىندە كوشى-قون ءۇردىسىنىڭ تيىمدىلىگى بويىنشا ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن, رەپاتريانتتاردى «ابسوربتسيا كارزەڭكەسى», مەديتسينالىق ساقتاندىرۋمەن جانە رەپاتريانتتارعا قاتىستى وزگە دە جەڭىلدىكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ تاجىريبەسىن قازاقستاندىق زاڭنامانىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ قولدانۋ ماڭىزدى.
اڭگىمەلەسكەن
جولدىباي بازار,
«Egemen Qazaqstan»
