ىنتىماقتاستىققا سەرپىن بەرگەن ساپار
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ساپار ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن ەكونوميكالىق ءىس-قيمىلداردىڭ دامۋىنا سونى سەرپىن بەرەتىنىن, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ نەگىزىن قالاعان كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى الەكساندر لۋكاشەنكوعا قازاقستاندا شىنايى قۇرمەتپەن قارايتىنىن اتاپ ءوتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆقا مەيماندوستىق كورسەتكەنى ءۇشىن ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن الەكساندر لۋكاشەنكو ەكى ەل اراسىندا قالىپتاسقان تاريحي دوستىق قارىم-قاتىناسقا نازار اۋدارىپ, مۇنداي بەرىك بايلانىس ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ وتىراتىن ەكونوميكامىزدا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشاتىنىن ايتتى.
بۇدان كەيىن ەكى ەل باسشىلارى كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. تاراپتار كۇن تارتىبىندەگى ەكىجاقتى اۋقىمدى ماسەلەلەردى تالقىلادى. نەگىزگى اڭگىمە ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتى كەڭەيتۋ باعىتىندا ءوربىدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتەر باسشىلارى ساياسي, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالار مەن حالىقارالىق قۇرىلىمدار اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلداردى قاراستىردى.
بەلارۋس دەلەگاتسياسىنا ءىلتيپات بىلدىرگەن قازاقستان پرەزيدەنتى ەكى ەلدى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ءداستۇرلى ارقاۋى بايلانىستىراتىنىن ايتتى.
– الەكساندر لۋكاشەنكو باستاپ كەلگەن دەلەگاتسيانىڭ وسى ساپارى – ءوزارا ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاۋعا جاقسى مۇمكىندىك. ءبىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق كولەمىن ۇلعايتۋعا, گۋمانيتارلىق سالاداعى بايلانىستاردى نىعايتۋعا, حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى ىقپالداستىقتى بەلسەندى تۇردە جالعاستىرۋعا مۇددەلىمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قول قويىلعان قۇجاتتار ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن جاسالعان ماڭىزدى قادام سانالاتىنىن جەتكىزدى.
الەكساندر لۋكاشەنكو بەلارۋس-قازاق قارىم-قاتىناسىنىڭ دەڭگەيى ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق مۇددەلەرىنە تولىق ساي كەلەتىنىن ايتتى.
– بۇل – بولاشاققا ماڭىزدى جوسپارلار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇزاق جىلدار بويعى تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى. مينسكى مەن نۇر-سۇلتان اراسىندا بارلىق دەڭگەيدەگى ىقپالداستىقتىڭ وڭ تاجىريبەسى قالىپتاسقان, – دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارعا توقتالعان الەكساندر لۋكاشەنكو قازاقستاندى نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى سانايتىنىن ايتتى. ول سوڭعى ءۇش جىلدا ەكى ەلدىڭ ءوزارا تاۋار اينالىمى ەكى ەسەگە ارتىپ, 1 ميلليارد دوللارعا جۋىقتاعانىن مىسالعا كەلتىردى. بۇعان قوسا قازاقستاننىڭ بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا شىعاراتىن يمپورتى 45 پايىزعا وسكەنىن ءمالىم ەتتى.
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن الەكساندر لۋكاشەنكو ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ, ءوزارا سەرىكتەستىكتى ودان ءارى جانداندىراتىن جانە حالىقارالىق ارەناداعى ءىس-ارەكەتتەردى ۇيلەستىرەتىن بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويدى.
قازاقستان – ازياعا اشىلعان قاقپا
ەكىجاقتى شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن الەكساندر لۋكاشەنكو بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى ءۇشىن بىرلەسكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
الدىمەن ەكى ەلدىڭ مينيسترلەر كابينەتتەرى وكىلدەرى بىرقاتار قۇجاتقا قول قويدى. ولار – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى كوشى-قون سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ تەرگەۋ كوميتەتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم; قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى جانە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى جەدەل-تالداۋ ورتالىعى اراسىنداعى جەدەل-تەحنيكالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ تۋرالى كەلىسىم; قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى اراسىنداعى 2020-2021 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق جوسپارى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك م ۇلىك كوميتەتى اراسىنداعى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى مەملەكەتتىك تىركەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەلىسىم; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى اراسىنداعى جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ دەرەكتەرىمەن الماسۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم.
جۋرناليستەر الدىندا سويلەگەن مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى تابىستى ءارى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن الەكساندر لۋكاشەنكو قالاعانىن اتاپ ءوتىپ, بەلارۋس كوشباسشىسىنىڭ بۇل ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ جالعاسى سانالاتىنىن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ تمد كەڭىستىگىندەگى ەڭ تاجىريبەلى ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى ەكەنىنە توقتالىپ, سوڭعى جارتى جىلدىڭ ىشىندە ونىمەن ءۇشىنشى رەت رەسمي كەزدەسىپ وتىرعانىن جانە بۇل ەكى تاراپتىڭ دا ىنتىماقتاستىقتى ءوزارا تەرەڭدەتۋگە جانە دامىتۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن كورسەتەتىنىنە نازار اۋداردى.
مەملەكەت باسشىسى تاراپتاردىڭ ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ بىرقاتار ماڭىزدى باعىتتارىنا, ەڭ الدىمەن, ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنا قاتىستى ورتاق پىكىرگە كەلگەنىن ايتتى.
– بىلتىر ءوزارا ساۋدا كولەمى شامامەن 800 ميلليون دوللار بولدى. بۇل – جاقسى ءۇردىس, بىراق جەتكىلىكتى ەمەس. سوندىقتان بۇل جۇمىس كەلەشەكتە دە جالعاسىن تابادى دەپ ۇمىتتەنەمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى تاۋار اينالىمىن جانە جەتكىزىلەتىن تاۋارلار سانىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ەكى ەل ۇكىمەتتەرى اراسىندا ارنايى ۇزاقمەرزىمدى جوسپاردى ازىرلەۋ جونىندە ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلگەنىن حابارلادى جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بريفينگكە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى ءوزارا ونەركاسىپتىك ءىس-قيمىلداردى كۇشەيتۋ تۋرالى كەلىسىمگە اۋداردى.
– قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا بەلارۋس كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 340-قا جۋىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. 8 بىرلەسكەن كاسىپورىن ءىرى ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن شىعارۋمەن اينالىسادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەتتەردىڭ گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالعان قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكى ەلدىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناستارىندا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن كولىك-ترانزيتتىك ءىس-قيمىلدارى جونىندە ايتتى.
– ەگەر قازاقستان ازياعا اشىلعان قاقپا بولسا, بەلارۋس ەۋروپاعا سالىنعان كوپىر. سوندىقتان ەلدەرىمىزدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جاھاندىق باستاماسىنىڭ ءبىر بولىگى بولۋى بەكەر ەمەس. ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىمىزعا تىڭ سەرپىن بەرەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ بىرىككەن كولىك-لوگيستيكالىق كومپانياسىنىڭ جۇمىسىن وڭ باعالادى. قازاقستان مەن بەلارۋس بۇل كاسىپورىننىڭ اكتسيونەرلەرى سانالادى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, كومپانيانىڭ سوڭعى ءۇش جىل ىشىندەگى قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان مەن بەلارۋس ارقىلى قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتى بويىنشا كونتەينەرلىك تەمىر جول تاسىمالى شامامەن 6,5 ەسەگە ارتقان.
مەملەكەت باسشىسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ, «Astana Hub» حالىقارالىق IT-ستارتاپتار تەحنوپاركىنىڭ, مينسكىدەگى جوعارى تەحنولوگيالار پاركىنىڭ تابىستى قىزمەتىن ۇلگى ەتە وتىرىپ, IT سالاسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق قارجى سالاسىنا قاتىستى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اياسىندا ىقپالداستىق ورناتۋدى ۇسىندى.
– قازاقستان ەكى مەملەكەتتىڭ وڭىرلەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋعا نيەتتى. بۇل ءۇشىن وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىن وتكىزۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىن قاراستىرۋ ماسەلەسى ۇسىنىلدى. بۇگىندە قازاقستان مەن بەلارۋس مۇنداي تاجىريبەنى وزگە مەملەكەتتەرمەن ىقپالداستىقتا جۇزەگە اسىرىپ وتىرعاندىقتان, وڭىرلەر دەڭگەيىندە دە ىنتىماقتاستىعىمىز تابىستى بولادى دەپ سەنەمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى, عىلىم جانە ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ ماڭىزدى دەپ سانايتىنىن ايتتى.
پرەزيدەنت كەلىسسوزدەر بارىسىندا ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلگەنىن ايتتى.
– سول سۇراپىل جىلدارى بارلىق كەڭەس حالقى سياقتى قازاق-بەلورۋس حالىقتارى دا نەمىس باسقىنشىلارىنا تىزە قوسىپ قارسى شىقتى. باسقىنشىلار اسكەرىنىڭ العاشقى سوققىسىن قابىلداعان بەلارۋس ەڭ اۋىر شىعىنعا ۇشىرادى. ءبىز اكەلەرىمىزدىڭ ەرەن ەرلىگىن ۇمىتۋعا حاقىمىز جوق. قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋگە مىندەتتىمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت كەلىسسوزدەر بارىسىندا وڭىرلىك جانە جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماسقانىن جەتكىزدى.
– بۇگىندە قازاقستان مەن بەلارۋستىڭ الەمدەگى احۋالدىڭ دامۋىنا قاتىستى كوزقاراستارى ورتاق جانە ونى بىردەي باعالايدى. سونداي-اق ەكى ەل بۇۇ, تمد, ۇقشۇ, شىۇ, ەقىۇ جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق سياقتى ءتۇرلى حالىقارالىق قۇرىلىمدار اياسىندا كونسترۋكتيۆتى ىنتىماقتاستىق ورناتقان. بەلارۋس ەلى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرگەن كەزدە ءبىزدىڭ كورسەتكەن قولداۋىمىز ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىلداردىڭ دالەلى بولىپ سانالادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ ساپارى ءوزارا سەنىم مەن تۇسىنىستىك رۋحىندا وتكەنىن ايتىپ, قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار مەن قابىلدانعان شەشىمدەر ەكى ەل حالىقتارىنىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
بەلارۋس – ەۋروپاعا سالىنعان كوپىر
ال ءوز كەزەگىندە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ءوز ەلى ءۇشىن باسىم باعىتتارى تۋرالى اڭگىمەلەدى.
– باسىم باعىت رەتىندە ونەركاسىپ كووپەراتسياسىن ودان ءارى دامىتۋ بەلگىلەندى. ءبىز كەڭ تارالعان جانە دامىعان قاراپايىم ساۋدادان كووپەراتسيالىق قارىم-قاتىناستارعا وتەمىز. بۇگىندە مۇندا كومباين, تراكتور, جۇك كولىگى, تىركەمە جانە اسپالى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى سياقتى بەلارۋس تەحنيكالارىن قۇراستىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن كاسىپورىندار تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. ءبىز كومبايندار ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ تۋرالى كەلىستىك, سونداي-اق قازاقستاندا مينسك تراكتور زاۋىتىنىڭ تەحنيكاسىن شىعارۋ بويىنشا ودان ءارى جۇمىس ستراتەگياسىن انىقتادىق, – دەدى الەكساندر لۋكاشەنكو.
ول ەلدىڭ ونەركاسىپ كووپەراتسياسىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك جانە لوگيستيكا, جول قۇرىلىسى, جوعارى تەحنولوگيالار, عارىشتى بەيبىت يگەرۋ سياقتى ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىندا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن قاجەتتى الەۋەتكە يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءداستۇرلى تۇردە ءبىزدى قازاقستاندا وندىرىلەتىن مەتالدار, استىق, ماقتا تالشىعى, مۇناي ونىمدەرى قىزىقتىرادى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, بەلارۋس مۇناي جەتكىزۋدى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولەدى. سوندىقتان ءبىز قازاقستاننان بۇل شيكىزاتتى يمپورتتاۋعا مۇددەلىمىز. ءبىز جاقىن ارادا قازاقستاندىق مۇناي ءترانزيتىن رەسەي اۋماعىنداعى قۇبىرجول ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن رەسەيمەن كونسۋلتاتسيالار وتكىزەمىز دەپ كەلىستىك. مەن ءبىر بايلامعا كەلەمىز دەپ ويلايمىن, – دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى.
سونداي-اق ول جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىن دامىتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ەكىجاقتى ينۆەستيتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىل ءۇشىن جاقسى مۇمكىندىكتەر اشىلعانىن, كەلەشەگى بار كومپانيالار مەن ستارتاپتاردى دامىتۋمەن اينالىساتىن بىرلەسكەن ۆەنچۋرلىك قور قۇرۋ تۋرالى ماسەلەنى پىسىقتاۋعا كەلىسكەندەرىن مالىمدەدى.
الەكساندر لۋكاشەنكو قاسىم-جومارت توقاەۆتى بەلارۋسكە 2020 جىلى رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى. ول بۇل ساپار بۇگىنگى نۇر-سۇلتاندا قول قويىلعان كەلىسىمدەردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان بىزگە ستراتەگيالىق, وداقتاستىق جانە باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناس جاسايتىنداي شىنايى دوس ەكەنىن ۋاقىت دالەلدەگەن. قازاقستان حالقىنا بەلارۋسپەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, دۇرىس جاسادىڭىزدار دەگىم كەلەدى. ءبىز – سوزگە بەرىك حالىقپىز, ەشقاشان ەشكىمدى جەرگە قاراتپادىق جانە سىزدەردىڭ دە سەنىمدەرىڭىزدى اقتايمىز. ەۋروپا ورتالىعىندا ءبىر ءۇيىمىز بار دەپ بىلە جۇرىڭىزدەر, – دەدى پرەزيدەنت.
كەلىسسوزدەردى قورىتىندىلاي كەلە, الەكساندر لۋكاشەنكو قازاقستان تاراپىنا سىندارلى كوزقاراس پەن ەكى ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەردى سالۋعا ازىرلىگىنە العىسىن ءبىلدىردى.
