القالى باسقوسۋعا ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا, پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن مينيسترلىك, ۇلتتىق كومپانيالار مەن مەديتسينالىق ورتالىقتار, شەتەلدىك ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى, سونداي-اق ءتىل كوميتەتىندە ءار جىلدارى قىزمەت اتقارعان توراعالار مەن وڭىرلەردەن ارنايى شاقىرىلعان ءتىل جاناشىرلارى, ۇستازدار قاۋىمى, «جاس وتان» جاستار قاناتى ۇيىمىنىڭ مۇشەلەرى, زيالى قاۋىم قاتىستى. بارلىق وبلىستاردان كەلگەن جاۋاپتى ماماندار مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا قاتىستى, لاتىن ءالىپبيىن يگەرۋگە بايلانىستى ءار ءوڭىردىڭ جەتىستىكتەرىنەن حابار بەرەتىن كورنەكى كورمە وتكىزدى. فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنا مودەراتورلىق ەتكەن شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى» كەاق-نىڭ باس ديرەكتورى الىبەك اسقار مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ماسەلەسىن بارلىق جەردە كەڭىنەن قولعا الىپ, كەشەندى ۇيىمداستىرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋ قاجەتتىگى بويىنشا كوزقاراسىن باتىل ءبىلدىردى.
– تاۋەلسىزدىگىمىزگە قول جەتكىزگەنىمىزگە دە مىنەكي, 27 جىل تولىپتى. وسى جىلدارى ەلىمىز ەكونوميكادا, ساياساتتا, الەۋمەتتىك سالادا كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە, الۋان يگىلىكتەرگە قول جەتكىزدى. الايدا بۇلقىنساق شامامىز جەتپەي, ايعايلاساق داۋىسىمىز جەتپەي بۋلىققان ءبىر ماسەلە بار. ول – مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى. بىلايعى بوتەن جۇرتتان ۇيات بولدى, قازاق ءتىلىن ءالى كۇنگە تۇعىرىنا قوندىرا الماي قينالۋدامىز. قازىر قالادا دا, دالادا دا قازاق تىلىندە سويلەگەندى كورسەك – بالاشا قۋاناتىن بولدىق. انا سوزىنە ءتىلىن سىندىرا الماي جاتقان بالدىرعانعا ءبىرىنشى سىنىپتان اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتەمىز دەپ كۇپيدىك. قۇداي ساقتاپ, وسى جىلعى تامىز كەڭەسىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋدى ءۇشىنشى سىنىپقا اۋىستىردى. بۇل وزگەرىسكە جۇرتشىلىق قۋانىپ جاتىر, – دەگەن ول ەلىمىزدەگى ەڭ ماڭىزدى ءارى كەزەك كۇتتىرمەيتىن اۋقىمدى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن ويلاستىرۋعا وزگە ارىپتەستەرىن بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىردى.
جيىندا ءسوز العان ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا, سونداي-اق «قازاق ءتىلى ءالىپبيىن لاتىن قارپىنە 2025 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ» اياسىندا مينيسترلىكتىڭ كوپتەگەن جۇمىستاردى اتقارىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. اسىرەسە, ءتىلىمىزدىڭ قوعامداعى قىزمەتىن ارتتىرىپ, ونىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ ءىسى مينيسترلىك نازارىندا ەكەنىن ايتقان اقتوتى رايىمقۇلوۆا جاھاندانۋ جانە ۇلتتانۋ ۇدەرىسىندەگى قازاق ءتىلىنىڭ ومىرشەڭدىگىن ارتتىراتىن رەفورما – جاڭا الىپبيگە كوشۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
– وسى رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنداعى مىندەتتەردى ايقىنداۋ جانە اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەلەرىن ناسيحاتتاۋ رۋحاني جانە ساياسي ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. ءالىپبي رەفورماسىنىڭ جالپىحالىقتىق سيپات الۋ تەتىكتەرىن ىسكە قوسۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى. ونىڭ جولدارىن انىقتاۋ, قازاقستانداعى جانە الەمدىك تىلدىك قاۋىمداستىقتاعى قازاق ءتىلىنىڭ ءرولى مەن مارتەبەسى تۋرالى زاماناۋي ءبىلىم, اقپارات, ناسيحات الاڭدارىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ بۇگىنگى فورۋمنىڭ مىندەتى, – دەگەن مينيستر رەسپۋبليكالىق فورۋم جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەي وتىرىپ, قابىلدانعان شەشىمدەر مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا جانە ءالىپبي رەفورماسىنىڭ ناتيجەلى جۇرگىزىلۋىنە ءتيىستى سەپتىگىن تيگىزەتىندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى.
قازاقستانداعى قازاق ءتىلىنىڭ احۋالى جونىندە ءسوز بولعاندا, ءتىل مارتەبەسىنىڭ جاعدايىن بارىنشا شىنايى اشۋ ارقىلى, مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا قاجەتتى ۇسىنىمدار بارىنشا اشىق تالقىلاندى. ەلىمىزدەگى توعىز وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى قالالاردا تۇگەل جابىلعان ءتىل باسقارمالارى فورۋمعا جينالعان كوپشىلىكتىڭ ورتاق جانايقايى بولعاندىعىن اڭعاردىق. ءتىل توڭىرەگىندە قالىپتاسقان مۇنداي جاعدايدىڭ بارشا جۇرتشىلىقتى الاڭداتىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزگەن ءتىل ماماندارى قازاق ءتىلىنىڭ بۇگىنگى داۋىردە قوعامدىق قاتىناستى باستى يگىلىگىنە اينالدىرۋ بويىنشا ارنايى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. بۇل رەتتە ءسوز العان قايراتكەر, عالىم, ءتىل جاناشىرى امانگەلدى ايتالى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعىنا ادال قىزمەت ەتەتىن مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن كاسىبي مامانداردى كوپتەپ تارتۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
– الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر بويىنشا, قازىرگى جاستار قازاق ءتىلىن بىلەدى, وتباسىندا ءوزارا سويلەسەدى. بىراق مەملەكەتتىك اپپاراتتا قازاق ءتىلىن بىلەتىن جاستارعا جول تار. ورىس ءتىلىن بىلمەسە جولاتپايدى. ءبىزدىڭ ءتىلىمىز اداممەن كەلەدى, كادرلارمەن شەشىلەدى. سوندىقتان ءتورتىنشى ۇرپاق – كەيىنگى تولقىندى بيلىككە كوبىرەك تارتۋىمىز كەرەك. ءتىلىمىز سول كەزدە عانا ءوزىنىڭ تۇعىرىنا مىنە باستايدى, – دەپ ءتۇيدى اقساقال. ال ىرگەدەگى اقمولا وبلىسىنىڭ جاعدايىن ساراپتاعان قحا عىلىمي-ساراپتاما كەڭەسىنىڭ مۇشەسى عوسمان تولەعۇل قازاق ءتىلىنىڭ قوعامدىق قىزمەتىن جانداندىرۋ, قازاق ءتىلىن تاريحىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى, عۇرپىمىزدى جەتكىزۋشى قۇرال عانا ەمەس, حالقىمىزدىڭ ەرتەڭىن جالعاستىرۋشى, عىلىم مەن ەكونوميكانى ىلگەرىلەتۋ تەتىگى تۋراسىندا شەشىلە سويلەدى.
– وسى جەردە مىناداي ماسەلەگە توقتالماي كەتۋگە بولمايدى. تىلدەردى دامىتۋ باسقارمالارىنا قاراستى تىلدەردى وقىتۋ ورتالىقتارى ەلىمىزدەگى ءتىل ساياساتىن جۇرگىزۋگە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ جۇمىستارى باستالعاندا دا بۇل قۇرىلىمداردىڭ اتقاراتىن ماڭىزى زور. الايدا قازىر بىرنەشە وبلىستا تىلدەردى دامىتۋ باسقارمالارىن وزگە باسقارمالارعا قوسىپ, تىلدەردى وقىتۋ ورتالىقتارى جابىلىپ مەملەكەتتىك ەمەس سەكتورلارعا ءوتىپ جاتىر. وسىنىڭ سالدارىنان قازاق ءتىلىن وقىتۋ, تىلگە سۇرانىستى ارتتىرۋ, قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىسىن كەڭەيتۋ, لاتىن ءالىپبيىن وقىتۋ كەشەۋىلدەپ جاتىر, – دەگەن ءتىل جاناشىرى تىلدىك قۇرىلىمدارعا ءتيىسۋدى توقتاتۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
– ءوزىم اقمولا وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىندا 14 جىل جۇمىس ىستەپ, زەينەتكە شىقتىم. قازىر قاراپ وتىرسام, قانشاما جۇمىس اتقارىلدى. سونىڭ ءبىر پاراسىن عانا ايتايىن. جۇمىستى باستاعاندا اقمولا وبلىسىندا 700-دەن اسا ەلدى مەكەننىڭ 29 پايىزىنىڭ عانا اتاۋى قازاقشا ەدى. ال ەندى 14 جىلدىڭ سوڭىندا ولاردىڭ 52 پايىزىن تۇگەل قازاقشالادىق. سول جىلدارى وبلىستاعى بىرقاتار اۋدان مەن ەكى قالادا ءتىل وقىتۋ ورتالىقتارىن اشتىق, بۇل وڭاي جۇمىس بولعان جوق. بۇعان كەتەتىن قارجىنى داۋ-دامايمەن, ايعاي-سۇرەڭمەن شەشتىك. ەندى مىنە سولاردى شەتىنەن جابۋ باستالدى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق تىلىنە اينالدىرۋ ىسىندە ءتىل باسقارمالارى مەن ورتالىقتار شەشۋشى ءرول اتقارادى. جابۋ ارەكەتتەرىن جالعاستىرا بەرسەك ءتىل ساياساتى قالاي جۇزەگە اسادى؟ بۇل قۇرىلىمداردىڭ شتاتى, ولارعا جۇمسالاتىن قارجى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ بولماشى بولىگىن عانا قۇرايدى, – دەگەن ول ءالىپبي رەفورماسىنىڭ ءساتتى جۇرگىزۋ, سالالىق تەرمينولوگيانى جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن ويلاستىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
ءتىل فورۋمىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسى عىلىم, ءبىلىم جانە ءتىل; بيزنەس جانە ءتىل; زاڭ جانە ءتىل; باق جانە ءتىل; مەملەكەتتىك ءتىل بولاشاعى – جاستار بولاشاعى; وڭىرلەردەگى تىلدىك احۋالدى تالداۋ سىندى بىرنەشە باعىتتاردى قامتىعان سەكتسيالىق جۇمىستارمەن جالعاستى. «بيزنەس جانە ءتىل» سەكتسيالىق الاڭىنىڭ مودەراتورى سوفيا قاجياقپارقىزىنىڭ ايتۋىنشا, پىكىرتالاس بارىسىندا بيزنەستەگى قازاق ءتىلىنىڭ احۋالى, وسى سالاداعى قولدانىسى, بيزنەس, قارجى سياقتى باسقا دا ماماندىقتاردا وقيتىن بولاشاق مامانداردىڭ قازاق تىلىندەگى كاسىبي قۇزىرەتتىلىگى, قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى مەن ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستاعى ءرولى قاراستىرىلعان. سونداي-اق ماسس-مەديا كەڭىستىگىن ءارتۇرلى جاستاعى بالالارعا ارنالعان ساپالى, مازمۇندى قازاق تىلىندەگى كونتەنتپەن قامتاماسىز ەتۋ, قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسىن ازىرلەۋ, «مەن قازاقشا سويلەيمىن» جالپىحالىقتىق قوزعالىس ۇيىمداستىرۋ سىندى جۇمىستار دا فورۋم قاتىسۋشىلارىنىڭ نازارىنان شەت قالمادى.
قارالعان ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق تۇجىرىم بەكىتىلىپ, ۇكىمەتكە, پارلامەنتكە ءتىل ساياساتىن جۇزەگە اسىراتىن 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىسىن مىندەتتەۋ نورماتيۆتەرىن بەكىتەتىن «مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ تۋرالى ۇسىنىس جولداناتىن بولدى. سونداي-اق ناقتىلى ۇسىنىستار نەگىزىندە ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى «جاھاندانۋ جانە ۇلتتانۋ ۇدەرىسىندەگى قازاق ءتىلىنىڭ ومىرشەڭدىگى» رەسپۋبليكالىق ءتىل فورۋمىنىڭ ارنايى قارارى قابىلدانىپ, ءتيىستى مينيسترلىكتەرگە تاپسىرىلماق.
