كەلەشەگى زور ارىپتەستىك
قازاقستاننىڭ ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق باعىتىندا جانە حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى بايلانىستار بويىنشا تابىستى قارىم-قاتىناس ورناتىپ وتىرعان ەلدەردىڭ ءبىرى – بەلارۋس. كەزىندە كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان بۇل قوس مەملەكەت تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بۇرىننان قالىپتاسقان بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتىپ, ءوزارا ارىپتەستىكتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى.
ەكى ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى بايلانىستارىنىڭ, دالىرەگى ەكىجاقتى ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناتىلعالى بەرگى 27 جىلدىڭ ىشىندەگى قازاقستان-بەلارۋس قاتىناستارىنىڭ شەجىرەسىنە وي جۇگىرتىپ, دەرەكتەر مەن دايەكتەردى العا تارتا سويلەسەك, ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ تەك ءوسۋ قارقىنىن اڭعارامىز.
تاراپتاردىڭ اراسىنداعى ءىس-قيمىلدىڭ تابىستى بولۋى, ەكىجاقتى قاتىناستىڭ جۇيەلى تۇردە دامۋى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ساپار الماسۋلارىنا, بارلىق ماسەلەنى كەڭەسە, كەلىسە وتىرىپ شەشۋدىڭ وڭ ءۇردىسىنىڭ قالىپتاسۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. وسى ارادا ەلىمىزدىڭ بەلارۋس جاعىمەن تەرەڭ دە ماعىنالى ارىپتەستىك ورناتۋىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قىزمەتىن ەرەكشە اتاپ كورسەتۋىمىز كەرەك.
ەكى ەل دە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ بەلدى قاتىسۋشىسى. تاراپتاردىڭ ۇستانىمدارى ايماقتىق جانە حالىقارالىق ساياساتتىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرىندە ۇقساس كەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى پىشىمدەگى قاتىناستاردىڭ قارقىن الۋىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر.
قازاقستان-بەلارۋس سەرىكتەستىگىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزى بەرىك ورنىققان. بۇگىندە تاراپتار اراسىندا 100-دەن استام كەلىسىمشارت پەن كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان. بۇلاردىڭ ىشىندە دوستىق جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتتىڭ ورنى ەرەكشە. وسى كەلىسىمدەر ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىعىن, حالىقارالىق جانە ايماقتىق ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلىن ىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىك بەرۋدە.
ەكىجاقتى بايلانىستاردى جانداندىرۋدا پارلامەنتارالىق قاتىناستاردىڭ دا ۇلەسى زور. تمد پاا, ۇقشۇ جانە باسقا دا پارلامەنتتىك قۇرىلىمدار شەڭبەرىندە ءوزارا كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتىپ كەلەدى.
باسىم باعىت – وندىرىستىك كووپەراتسيانى دامىتۋ
ۇكىمەتارالىق دەڭگەيدەگى ارىپتەستىك تە ءوزىنىڭ وڭ ديناميكاسىن كورسەتىپ وتىر. ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەر اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ىلگەرىلەتۋ, عارىش كەڭىستىگىن بەيبىت ماقساتتا زەرتتەۋ جانە پايدالانۋ بويىنشا ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلۋى تاراپتاردىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي بىرلەسە ارەكەت ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرۋدە. ماسەلەن, 2018 جىلى مينسكىدە وتكەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ (ۇاك) ءXىV وتىرىسى وندىرىستىك كووپەراتسيانى ورىستەتۋ, بىرلەسكەن جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, كولىك-لوگيستيكا, اگروونەركاسىپتىك كەشەن, مادەني-گۋمانيتارلىق باعىتتارداعى ارىپتەستىك ماسەلەلەرى قارالدى. ال بيىل 10 قازاندا ۇيىمداستىرىلعان ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ XV وتىرىسىندا قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر ءوزارا ەكسپورتتى وسىرۋگە, ءوزارا ساۋدا كولەمىن ۇلعايتۋعا كەڭىنەن جول اشتى. تاراتا ايتار بولساق, XV وتىرىستا تاراپتار قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە ونى كەڭەيتۋ پەرسپەكتيۆالارى جونىندە, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا مەن تەحنيكانى جەتكىزۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەني-گۋمانيتارلىق, عىلىم, عارىش قىزمەتى, تەحنولوگيالار مەن ءبىلىم, سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. سونداي-اق ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ كەلەسى وتىرىسىن 2020 جىلى بەلارۋس اۋماعىندا وتكىزۋ ۇيعارىلدى.
قازىرگى تاڭدا ەكى ەلدە دە جاڭا وندىرىستەر پايدا بولعان. تاراپتار ءبىر-بىرىنە حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن, حالىقارالىق ساپا جونىندەگى سەرتيفيكاتتارى بار جوعارى ساپالى وڭدەلگەن ءونىمدى باسەكەلەستىك باعا بويىنشا جەتكىزە الادى. بۇل ءوز كەزەگىندە كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلار ءۇشىن ەكى ەلدى دە تارتىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك, فارماتسەۆتيكا, مەديتسينا جانە ت.ب. سالالاردا قازاقستاندىق جانە بەلارۋستىك كاسىپورىنداردىڭ ىنتىماقتاستىعىنىڭ كەلەشەگى زور. اسىرەسە وندىرىستىك كووپەراتسيا ارىپتەستىكتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. بىرلەسكەن ونەركاسىپتىك, عىلىمي, ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق جانە كادرلىق الەۋەتتىڭ ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم مول.
بۇگىندە ەلىمىزدە بەلارۋستىڭ قاتىسۋىمەن 340-تان استام زاڭدى تۇلعا, فيليالدار مەن وكىلدىكتەر جۇمىس ىستەيدى. وسى جاعدايدا ۇاك-تىڭ باستى مىندەتى – كاسىپورىندار مەن بيزنەس-سەرىكتەستەردىڭ ءوزارا ءتيىمدى جانە ناتيجەلى ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن جاقسى جاعدايلار جاساۋ.
ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى باعىتى – ونەركاسىپتىك كووپەراتسياسى.
قازىردىڭ وزىندە قازاقستاندا بەلورۋستىق تەحنيكا مەن جابدىقتاردىڭ سەگىز بىرلەسكەن قۇراستىرۋ زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. بەلارۋستە ەلىمىزدىڭ كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 45 كاسىپورىن جۇمىس ىستەۋدە.
وسى ارادا ايتا كەتەيىك, 2019 جىلدىڭ 5 شىلدەسىندە مينسك قالاسىندا قازاقستان سىرتقى ساۋدا پالاتاسى مەن بەلارۋس ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى اراسىنداعى ىسكەرلىك كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى ءوتتى. وسى جيىن بارىسىندا, ياعني 3-5 شىلدە ارالىعىندا مينسك قالاسىندا قازاقستاندىق تاراپ ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ جارنامالىق-دەگۋستاتسيالىق كورمەسىن ۇسىندى.
جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ ءبارى بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز بەلارۋستىڭ تمد شەڭبەرىندەگى ءىرى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى سانالاتىنىن راستايدى. وسى ورايدا تسيفرلىق كورسەتكىشتەرگە توقتالا كەتسەك, 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاۋار اينالىمى 896 ملن اقش دوللارى بولدى. ەلىمىزدىڭ ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىندا 2019 جىلعى قاڭتار-ماۋسىم كەزەڭىندە ساۋدا اينالىمى 344,8 ملن دوللاردى, قازاقستاننان بەلارۋسكە ەكسپورت – 49,8 ملن دوللاردى, ال بەلارۋستەن قازاقستانعا يمپورت 295 ملن دوللاردى قۇراعان. ال سوڭعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, 2019 جىلدىڭ سەگىز ايىندا وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا تاۋار اينالىمى 4%-عا دەيىن ءوسىپ, ول شامامەن 626 ميلليون دوللارعا جەتكەن. ەكى ەلدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ ينتەگراتسيا ۇدەرىسى وڭ ناتيجە كورسەتۋدە. 2018 جىلى قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى ەكسپورتتىق جانە يمپورتتىق جۇكتەردىڭ كولەمى 7,3%-عا (76,13 مىڭ توننا) ارتىپ, 1127,31 مىڭ توننانى قۇرادى (2017 جىلى – 1051,17 مىڭ توننا). قازاقستان تەمىر جولى بويىنشا ترانزيتپەن جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 6,4%-عا كوبەيىپ, 255,06 مىڭ توننانى قۇرادى (2017 جىلى – 239,83 مىڭ توننا).
وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كۇشەيە ءتۇسۋى, سونداي-اق مادەني-گۋمانيتارلىق قارىم-قاتىناستىڭ دۇرىس جولعا قويىلۋى دا قوس تاراپتىڭ سەنىمگە نەگىزدەلگەن بايلانىستارىن نىعايتۋعا زور ۇلەس قوسىپ وتىر.
سىندارلى ۇنقاتىسۋ
قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىندا قالىپتاسقان ساياسي ۇنقاتىسۋدىڭ ودان ءارى ساباقتاسىپ, ۋاقىت تالابىنا ساي ءوز جالعاسىن تابۋى ەكى ەلدىڭ دە حالقىنىڭ تىلەگىمەن ۇندەستىك تاۋىپ وتىر. وسى ارادا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ ءوزارا تۇسىنىستىككە نەگىزدەلگەن كەزدەسۋلەرىنىڭ وڭ ىقپالىن ايتقانىمىز ورىندى. بۇل جونىندە قازاقستاننىڭ بەلارۋستەگى ەلشىسى اسقار بەيسەنباەۆ «قازاقستان-بەلارۋس: سەرىكتەستىك جانە سينەرگيا جولىمەن» تاقىرىبىمەن «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە (21 قازان, 2019 ج.) جاريالاعان ماقالاسىندا: «قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى بەلسەندى ساياسي ۇنقاتىسۋدىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعى قۋانتادى. تەك سوڭعى التى ايدىڭ ىشىندە ينتەگراتسيالىق سامميتتەر اياسىندا قازاقستان مەن بەلارۋس پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءۇش كەزدەسۋى ءوتتى», دەپ جازدى.
مىنە, ەلىمىزدە بەلارۋس پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي ساپارى وتۋدە. ساپار اياسىندا ەكى ەل باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى, باسقا دا شارالار قوس تاراپ قاتىناسىنىڭ جاڭا پاراعىن اشاتىنى ءسوزسىز.
ايتا كەتەيىك, اتالعان ساپار بارىسىندا ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى تۇستارى قوزعالىپ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا, اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعى ايقىندالماق. سونداي-اق جوعارى دەڭگەيدەگى بيزنەس-فورۋم ۇيىمداستىرىلىپ, قازاقستان مەن بەلارۋس كومپانيالارى مەن كاسىپورىندارى ىسكەرلىك ارىپتەستىكتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى, بىرلەسكەن جوبالار بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزەدى, ءتيىمدى كەلىسىمشارتتار جاسالادى دەپ كۇتىلۋدە.
