كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
راس, بۇعان دەيىن اباي مۇرالارى ءبىراز زەرتتەلدى. الايدا سونىڭ وزىندە ۇلى تۇلعا مەن ونىڭ وسكەن ورتاسىن, اقىن بولىپ قالىپتاسۋ كەزەڭىن تولىق تانىپ بىلدىك دەپ ايتۋعا اۋىز بارا بەرمەيدى. بۇل رەتتە ۇلى جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆ ايتىپتى دەگەن تاپقىر دا ۇتقىر ءسوز ەسكە ورالادى. گاپ مىنادا. سۋرەتكەر «اباي جولى» ەپوپەياسىن اياقتاپ, كەيىننەن وعان لەنيندىك سىيلىق تا بەرىلىپ, كوڭىلىن ءبىر دەمدەمەي مە. سول كەزدە وعان جانىندا جۇرگەندەردىڭ ءبىرى: «مۇحا, ءسىز اباي جونىندە تۇتاستاي ەپوپەيا جازدىڭىز. وسىمەن ابايدىڭ بارلىق قىرى مەن سىرىن, ىشكى دۇنيەسى مەن اقىندىق جولىن ابدەن سارقىپ, تاۋىسىپ جازدىم دەپ ايتا الاسىز با؟» دەپ سۇراق بەرىپتى.
سوندا عۇلاما وعان كوپ ويلانباستان: ء«پالى, و نە دەگەنىڭىز, اباي شەتسىز دە, شەكسىز تاۋسىلماس تەرەڭ مۇحيت ەمەس پە؟ مۇحيت وڭايلىقپەن تاۋسىلىپ, سارقىلا قويا ما؟ مەنىڭ ەڭبەگىم سول مۇحيتتىڭ ءبىر تامشىسىنداي عوي», دەپ جاۋاپ قايتارعان ەكەن. مىنە, م.اۋەزوۆ ايتقانداي ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋى داتاسىن اتاپ ءوتۋ كەزىندە ونىڭ كلاسسيكالىق ەڭبەكتەرىنە بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن تاعى ءبىر تەرەڭىرەك وي تاستاۋدىڭ ەشقانداي ارتىقشىلىعى جوق. سونداي-اق ابايتانۋشى عالىم رەتىندە ۇلى اقىننىڭ بۇعان دەيىنگى جارىق كورگەن تۋىندىلارى مەن ولەڭدەرىن باسپالاردان قايتا باستىرىپ شىعارعاننان ۇتارىمىز شامالى دەپ ەسەپتەيمىن. اباي شىعارمالارىنىڭ اۋدارمالارى جونىندە دە وسىنداي تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. ءارى ونىڭ ءبارى ءمىنسىز, تۇپنۇسقاداعى ءنارى مەن ءمانىن ساقتاي وتىرىپ, اۋدارىلعان دۇنيەلەر ەدى دەسەك تە, ۇشقىرلىققا ۇرىنۋمىز مۇمكىن.
اباي – بارشا حالقىمىزعا ورتاق ءىرى تاريحي تۇلعا. سوندىقتان دا مەرەيتوي كەزىندە ونىڭ عۇمىردەرەگى سەمەيدەن وزگە وڭىرلەرمەن دە بايلانىستىرىلسا ارتىقتىق ەتپەس ەدى. ماسەلەن, بۇگىنگى كۇنى اقىننىڭ ارعى اتالارى ىرعىزباي مەن كەڭگىربايلار رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىس وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەۋى مۇمكىن نەمەسە اتاقتى دوسجان حازىرەت پەن قۇنانبايدىڭ دوستىعى جونىندەگى دەرەكتەر دە جاڭاشا ءبىر قىرىنان تولىقتىرىلا تۇسسە – مۇنىڭ ءوزى دە اباي تويىنا قوسىلعان ءبىر تامشى ۇلەس ەمەس پە.
سونداي-اق اباي شىعارماشىلىعى تۋرالى تۇڭعىش رەت فۋندامەنتالدى عىلىمي ماقالا جازعان قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ ەكەنىن دە كوپشىلىكتىڭ ءبارى بىردەي حاباردار دەپ ايتا المايمىز. بۇل ماقالا اباي تۋرالى جازىلماق بولعان ۇلكەن ەڭبەكتىڭ جۇرناعى عانا ەكەنى وكىندىرمەي قويمايدى. مۇنى قايتالانباس لينگۆيست-عالىم ق.جۇبانوۆتىڭ كەيىنگى قيىن دا اۋىر تاعدىرىنا قاتىستى ايتىپ وتىرعانىمىزدى زەردەلى وقىرمان تۇسىنەتىن شىعار. مىنە, وسى تاقىلەتتەس تاقىرىپتاردى تولىقتىرا ءتۇسۋ, اقتوبەلىك زەرتتەۋشىلەردىڭ اباي تويىنا قوسقان وزىندىك ۇلەستەرى بولماق. قازىردىڭ وزىندە جوعارى وقۋ ورنىنداعى «رۋحانيات جانە ابايتانۋ» ورتالىعى بۇل جۇمىستاردى باستاپ كەتتى.
قازاقتىڭ قابىرعالى ازاماتىنىڭ ءبىرى, بۇگىنگى ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءىزاشارى – اقتوبە پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن ۇزاق جىلدار بويى ابىرويمەن اتقارعان مۇحتار ارىننىڭ اباي مۇرالارىن زەرتتەۋ مەن تانۋداعى تىندىرعان ەڭبەكتەرى دە اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق. سونداي كوزى تىرىسىندە ەسىمى ەلگە ەلەۋلى بولعان جاننىڭ اباي اۋىلىنا اتتانعان ساپارىندا دۇنيەدەن وتكەنى دە وزەكتى ورتەمەي قويمايدى. وسى ورايدا بيىل جاقسى اعانىڭ جارقىن ىستەرىن جارتى جولدا قالدىرماۋ ءۇشىن «جۇبانوۆتان – ابايعا» اتتى عىلىمي-تانىمدىق ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرعان ەدىك. ونىڭ اياسى مەن شەڭبەرى اقتوبە, نۇر-سۇلتان, پاۆلودار, باياناۋىل, سەمەي, جيدەباي, قارقارالى جانە قاراعاندى ارالىعىن قامتىدى. ابايدىڭ 175 جىلدىق تورقالى تويى قارساڭىندا ونى وسى ايماقتىڭ رۋحاني تۇلەۋىنە بەل شەشپەي تەر توگىپ جۇرگەن جانداردان قۇرالاتىن «اقتوبەدەن – ابايعا» اتتى كەڭ اۋقىمدى ەكسپەديتسياعا ۇلاستىرۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز.
باۋىرجان ەردەمبەكوۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ابايتانۋشى
اقتوبە
