جالپى سالماعى 2 توننا, سىيىمدىلىعى 3 مىڭ ليتر بولاتىن قازان سۋ قۇيۋعا عانا ارنالعان. وعان بەيسەنبى كۇنى سۋ تولتىرىلىپ, ءتاتتى ارالاستىرىلىپ قويادى ەكەن. كەلەسى كۇنى, ياعني جۇما نامازدان كەيىن ءتاتتى سۋ جۇرتقا تاراتىلعان. ودان كەيىن بوس قازانعا اركىم ءوزىنىڭ اكەلگەنىن, ياعني ساۋداگەر – تيىنىن, قاساپشى – ەتىن, اڭشى – تەرىسىن, شارۋا بيدايىن تاستاعان. ونى شىراقشىلار مۇقتاج ادامدارعا تاراتىپ بەرەتىن بولعان.
زەرتتەۋشىلەردىڭ دەرەگىنشە, ون بولىكتەن تۇراتىن قازاننىڭ استىنداعى تىرەۋىشى سەگىز بولىكتەن قۇرالعان. بۇگىندە قازان قۇيىلعان پەشتىڭ ورنى انىقتالىپ, سول كەزدە جۇمىس ىستەگەن شەبەرلەر جايلى زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
زەرتتەۋشىلەردىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە ساقتالعان ورتاعاسىرلىق تايقازان 620 جىل بۇرىن, ياعني 1399 جىلى تۇراننىڭ بيلەۋشىسى ءامىر تەمىردىڭ بۇيرىعىمەن تۇركىستاننان 25 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان قارناق ەلدى مەكەنىندەگى ءابدىل ءازيز شارافۋددين تەبريزي شەبەردىڭ ۇستاحاناسىندا قۇيىلعان. تايقازان 1935 جىلى لەنينگراد, قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وتەتىن يران شەبەرلەرىنىڭ III حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنا ءۇش ايعا جىبەرىلگەنىمەن 54 جىلدان كەيىن, ياعني 1989 جىلدىڭ 18 قىركۇيەگىندە تاريحي وتانىنا قايتا ورالدى. بۇل ىسكە, ياعني كونە جادىگەردىڭ تۇركىستانعا اكەلىنۋىنە مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, عالىم-ەتنوگراف وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ قوسقان ۇلەسى زور.
الىپ قازاننىڭ سىرتىندا ءۇش قاتار جازۋ بار. العاشقى قاتاردا قۇراننىڭ تاۋبە سۇرەسىنىڭ 19-اياتىنان ءۇزىندى پايعامبارىمىزدىڭ: «كىمدە- كىم اللا تاعالا ءۇشىن سۋ قۇياتىن ىدىس جاساسا, جۇماقتا وعان ارناپ حاۋىز دايىندايدى», – دەگەن حاديسىمەن جالعاسقان. سونداي-اق «الەمدەگى شايحتاردىڭ سۇلتانى احمەت ءياساۋيدىڭ مازارى ءۇشىن ءامىر تەمىردىڭ بۇيرىعىمەن جاسالعان», – دەگەن سوزبەن قاتار «جيىرماسىنشى ءشاۋال, 801 جىل», – دەپ ۋاقىتتى ايشىقتاعان. بۇل ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزشا, 25 ماۋسىم 1399 جىل دەگەن ءسوز. تايقازاننىڭ اۆتورى ءوز اتى-ءجونىن جازۋدى دا ۇمىتپاپتى.
ال جۋىردا «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالالارىن نەگىزگە الا وتىرىپ, اتاۋلى داتاعا وراي كورمە ۇيىمداستىردى. ورتاعاسىرلىق قۇندى مۇرالاردى دارىپتەۋ ارقىلى جاس ۇرپاققا تاريحىمىزدى تانىتۋ, ولاردىڭ پايىم-پاراساتىن ارتتىرۋ, ەلدىك ساناعا باۋلۋ, وتكەن تاريحىمىزعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتۋدى ماقسات ەتكەن كورمە «قايتا ورالعان جادىگەر» تاقىرىبىندا تۇركىستان قالاسىنىڭ ءامىر تەمىر اتىنداعى جالپى ورتا مەكتەبىندە ءوتتى. قورىق-مۋزەي قىزمەتكەرى ك.اسەتوۆا الەمدەگى ەڭ ۇلكەن قازان جايلى مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلارعا اڭگىمەلەپ, كونە مۇراعا قاتىستى تىڭ دەرەكتەرمەن ءبولىستى.
«ەلباسى ن.نازارباەۆ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالاسىندا كەيىنگى جىلدارى تابىلعان تاريحي جادىگەرلەر ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ ءوز زامانىنداعى ەڭ وزىق, ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيالىق جاڭالىقتارعا تىكەلەي قاتىسى بار ەكەنىن ايعاقتايتىنىن, بۇل جادىگەرلەر ۇلى دالانىڭ جاھاندىق تاريحتاعى ورنىنا تىڭ كوزقاراسپەن قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. قورىق-مۋزەي وتكىزىپ وتىرعان كورمە دە بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ تاريحىمىزعا تىڭ كوزبەن قاراۋىنا, بابالارىمىزدىڭ مۇراسىن تەرەڭ تاني تۇسۋىنە مۇمكىندىك جاسايدى», – دەيدى كورمە ۇيىمداستىرۋشىلارى.
كورمەنىڭ ەكسپوزيتسياسىنا 50-گە جۋىق جادىگەر قويىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا ورىس ساياحاتشىسى ا.كۋننىڭ البومىنداعى 1864 جىلعى فوتوسۋرەتتەر مەن 1935 جىلى تايقازاندى سانكت-پەتەربۋرگكە الىپ بارا جاتقانداعى مۇراعاتتىق سۋرەت بار جانە 1989 جىلى ەرميتاج مۋزەيىنەن تايقازاندى شىعارىپ جاتقان ءساتىنىڭ مۇراعاتتىق سۋرەتى دە قويىلعان. سونىمەن قاتار قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە كەلگەن تۇلعالاردىڭ فوتوسۋرەتتەرى جانە قورىق-مۋزەيدىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن 2009-2014 جىلدار ارالىعىندا وتكەن جاستار اراسىنداعى قازاق كۇرەسىنەن رەسپۋبليكالىق «تايقازان» ءتۋرنيرىنىڭ فوتوسۋرەتتەرى, مەدالدارى مەن مۇراعاتتىق قۇجاتتارى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى.
تۇركىستان وبلىسى
