رۋحانيات • 18 قازان، 2019

ورىنشا قارابالينا: ءاربىر كۇنىمىز باقىتقا تولى بولدى

179 رەتكورسەتىلدى

زامانا قۇبىلىپ، ساياسات ءجۇز جەردەن وزگەرسە دە ۇلتتىڭ بۇلجىمايتىن قۇندىلىقتارى بار. ۇستارانىڭ جۇزىندەي وسى جولدا ارىنا قىلاۋ تۇسىرمەي وتكەن تۇلعانىڭ ءبىرى &ndash؛ مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى كاكىمجان قازىباەۆ ەدى.

ۇلت پەرزەنتى ءابىش كەكىلباەۆ: «؛مامىراجاي، جايما-شۋاق، كەڭپەيىل كاكىمجان اعا ىزعارلى كەزەڭدەردەن كەيىنگى رۋحاني توڭدى جىبىتۋدە ەرەكشە قايراتتىلىق تانىتتى. ادەبيەتىمىزدە، قوعامدىق ويىمىزدا، الەۋمەتتىك كوڭىل كۇيىمىزدە وشپەس ءىز قالدىردى»؛ دەپ تۇيىندەگەن تۇعىرى بيىك تۇلعا ەدى.

وسىنداي ابىرويلى ازاماتقا ادال جار بولعان، «؛حالىق جاۋى»؛ اتانعان ۇزاقباي قۇلىمبەتوۆتىڭ قىزى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، ۇلاعاتتى ۇستاز ورىنشا قارابالينا اپايدىڭ ابزال اعامىز جايلى اڭگىمەسى اركىمدى تەبىرەنتەرى انىق.

&ndash؛ ءبىز كاكەڭ ەكەۋمىزدىڭ بىرگە وتكەن 33 جىلىمىز &ndash؛ 33 كۇندەي وتە شىعىپتى. ءاربىر كۇنىمىز باقىتقا تولى بولدى. جۇمىستان قانداي جاعدايدا دا جايدارى قالپىندا، جارقىراپ كىرىپ كەلەتىن. ءبىرىمىز تاپىشكەسىن بەرىپ، ءبىرىمىز قولىنان پاپكاسىن الىپ، نەمەرەلەرى جان-جا­؛عىنان قاۋمالاپ، سىرت كيىمىن شەشۋگە مۇم­؛كىندىك بەرمەيتىن. «؛ويپىرىم-اي، باي­؛بىشە، ءبارىن تىك تۇرعىزعانىڭ نە؟»؛ دەي­؛تىن. بالالارىنىڭ حال-جاعدايىن ءبىلىپ، بەس العاندارىن ماقتاپ، قانداي ويىن ويناعاندارىنا دەيىن سۇراپ وتىراتىن.

ۇش بالاسىن كىشكەنە كۇندەرىنەن ىلىم-بىلىمگە، ونەرگە باۋلىدى. ۇيدە ءوزى بالالارعا سوعىس، تىلداعى ەرلىك جايلى سەناريي جازىپ، رولدەرىن ءبولىپ بەرەدى. ولەڭ وقىتادى. بىرەۋى جارالى سولدات بولىپ، بىرەۋى ونىڭ باسىن تاڭىپ، سكەچ قويادى. دومبىرا شەرتەدى، پيانينوسىن تارتادى. «؛سپەكتاكلدەرىنىڭ»؛ كورەرمەنى مەن. كەيىن دە نەمەرەلەرىن ويناتىپ، بي­؛لەتىپ، ەركەلەتىپ، ابدەن ماۋقىن باسىپ بولىپ، داستارقانعا كەلەتىن دە:

&ndash؛ كوردىڭ بە، جاڭا بيلەگەن سوڭ، بالالار تاماقتى جاقسى ءىشىپ جاتىر، &ndash؛ دەپ قۋانىپ قوياتىن.

كاكەڭ ماڭدايىما جەل بولىپ تيگەن ەمەس. قازان-اياق سىلدىرامايتىن ءۇي بولماسا دا، كاكەڭنىڭ مىنەزىن بىلەتىن ادامدار وسى باقىتىمىزعا سەنەتىن.

كاكەڭ مەنى جاقسى ءمۇعالىم بولۋعا دا باۋلىدى. وداقتىق باسىلىمداردا ءبىلىم، مەكتەپ جايلى قانداي ماقالالار جازىلىپ جاتىر، وسىنىڭ ءبارىن قيىپ الىپ، ۇستەلىمە قوياتىن. قىزمەتى اۋىر بولسا دا، اقىل-كەڭەسىن بەرۋدەن جالىقپاي ءوتتى. ء«؛اربىر وقۋشى &ndash؛ تۇلعا، دۇرىس سويلەس»؛ دەپ وتىرۋشى ەدى.

مەنى جازۋعا دا باۋلىدى. «؛اڭگىمەنى جاقسى، جۇيەلەپ ايتاسىڭ، وسىنى قاعازعا ءتۇسىرىپ ۇيرەن، باستاپقىدا قيىن بولادى، بىرتىندەپ توسەلىپ كەتەسىڭ»؛ دەپ، ماقالا جازۋىما مۇرىندىق بولدى. «؛كانديداتتىق ديسسەرتاسيا قورعاۋدىڭ ساعان نە كەرەگى بار؟ ارحيۆتە وتىرۋ كەرەك. بالالارىڭا، وقۋشىلارىڭا كىم قارايدى؟ ودان دا جاز. وسى جازۋىڭمەن-اق اتىڭ بەلگىلى بولادى»؛ دەۋشى ەدى. ايتقانى كەلدى عوي. سول جاز­؛عان ماقالالارىممەن رەسپۋبليكاعا تانىلدىم. كىتاپتارىم جارىق كوردى. وتبا­؛سىندا ادامدار بىر-بىرىمەن جاراس­؛پاسا، ءبىرىن-بىرى قولداپ، كومەكتەسپەسە مەن 57 جىل ۇستازدىق ەتپەگەن بولار ەدىم. جاي ءمۇعالىم بولعان جوقپىن. سول كەز­؛دەگى «؛قازاقستان مەكتەبى»؛، «؛قازاقستان ءمۇعا­؛لىمى»؛، «؛سوسياليستىك قازاقستان»؛، «؛لە­؛نينشىل جاس»؛ سىندى گازەتتەردىڭ بارىندە ماقالام باسىلدى.

«؛باستىقتىڭ ايەلىمىن دەپ، ساباقتان قالىپ قويما، ديرەكتوردان سۇرانبا، مە­؛نىڭ بەدەلىممەن ەمەس، ءوز بەدەلىڭمەن ءجۇر»؛ دەپ وتىراتىن. نەگە سولاي ەسكەرتە بەر­؛گەنىن، كاكەڭنىڭ كورەگەندىلىگىن ول ومىر­؛دەن وزعاندا ءتۇسىندىم عوي.

&ndash؛ كوزكورگەندەر قازىباەۆتىڭ جيىرما جىل بويى ۇلكەن لاۋازىمدى قىز­؛­؛مەتتەردى اتقارسا دا، ادامداردىڭ تاع­؛­؛دىرىنا اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قا­؛­؛­؛راعانىن، كىسىلىگى مەن مەيىرىمىن جو­؛عالت­؛­؛پاي وتكەنىن جازىپ ءجۇر عوي...

&ndash؛ كاكەڭنىڭ ادامگەرشىلىگى مەن ادىلدىگى ءوز وتباسىنان باستالۋشى ەدى. قىزىمىز نارگۇل قازاق ساۋلەت جانە قۇرىلىس ينستيتۋتىنا قۇجات تاپسىراتىن كەزدە، سول كەزدەگى ايگىلى سۋرەتشى مولداحمەت كەنباەۆتى ۇيگە شاقىرتىپ، ادامداردىڭ كەسكىنىن سالعىزىپ، قابىلەتىن سىناتقانى بار. شىنىندا دا قىزى سول ينستيتۋتقا ءتۇستى. وندا كاكەڭ قازتاگ-تىڭ باسشىسى، جو­؛عارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولاتىن.

مەن نارگۇلدى الىپ، ينستيتۋتقا ءبىرىنشى ەمتيحانىن تاپسىرۋعا كەتتىك. ءتۇس قايتا بەس الدىق دەپ قۋانا ءسۇيىنشى سۇرادىق. وسى كەزدە ۇيدە وتىرعان كاكەڭ ء«؛ناتايىم»؛ دەگەن ەسسە جازىپتى. قىزى­؛مىزدىڭ قالاي دۇنيەگە كەلگەنىنەن باس­؛تاپ، جورگەك ءيىسى، وسكەنى، بىرگە شىعارما جازعانى تۋرالى بايانداي كەلە: «؛بۇگىن ءناتايىم ينستيتۋتقا ەمتيحان تاپسىرۋعا كەتتى...»؛ دەيدى. بالام قاتال ءمۇعالىمنىڭ كارىنە ۇشىراپ، ناشار باعا الىپ، جىلاپ جۇرمەسە ەكەن، دەگەن قورقىنىشى دا بولعان. ينستيتۋت باسشىسىنا ءبىر قوڭىراۋ شالۋعا كاكەڭنىڭ لاۋازىمى دا، بەدەلى دە جەتەتىن ەدى.

نارگۇل مەكتەپتە ءبىر ساباقتان، تەك فيزيكادان عانا 4 دەگەن باعاعا ءبىتىردى. مەك­؛تەپتە جينالىس بولىپ، اتا-انالار جاقسى وقيتىن وقۋشى جالعىز 4-پەن التىن مەدالدان قاعىلىپ وتىر، دەپ شۋلاپ، «؛وقۋشىنىڭ باعىن بايلاپ وتىر­؛عان»؛ فيزيكا ءپانى مۇعالىمىنە ۇرسىپ، ء«؛سىز نە دەگەن اكەسىز؟»؛ دەگەندە، كاكەڭ: «؛مەن بالاممەن سويلەستىم. قىزىم فيزيكادان 4-كە عانا بىلەمىن دەپ وتىر. بىزگە وتىرىك ء5-تىڭ كەرەگى جوق»؛، دەگەنى بار.

&ndash؛ ءبىراق ءوز ۇلى قاعاجۋ مەن ادى­؛لەتسىزدىك كورگەندە ارالاسۋعا ءماج­؛بۇر بولعان جوق پا؟

&ndash؛ قازاقتىڭ التىن قولدى حيرۋرگى بولعان مارقۇم نۇرتاسىمىز مەكتەپ بىتىرگەندە ماسكەۋدە عارىشقا بايلانىستى ەكىنشى مەديسينالىق ينستيتۋت اشىلىپ، سوعان قازاقستاننان بەس بالا سۇراتتى. بەس بالانىڭ ءبىرى بولىپ نۇرتاس كەتتى. ول ينستيتۋتتا وقۋ شىنىن­؛دا دا قيىن بولدى. التىن مەدالعا ءبىتىرىپ كەتكەن بالانىڭ ءبارى ءبىرىنشى سەمەستردەن كەيىن وقۋدان شىعىپ قالدى. ءبىزدىڭ بالامىز ەكى 4-پەن كەتكەن. نۇرتاس ءبىرىنشى كۋرستى 3-كە ءبىتىردى. ءبىراق قانشا وقىپ، قانشاما جەردەن دايىندالىپ بارسا دا وقىتۋشىلار 3 دەگەن باعادان ارتىق قويمايدى. نۇرتاس تالانتتى ەدى. ءبىرىنشى كۋرستى ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ، اكەسىمەن سوي­؛لە­؛سەدى. بالامىزدىڭ ايتۋىنشا، وندا­؛عىلار قازاقتارعا كوسموستىق مەديسينا ىلىمدەرىنىڭ قۇپياسىن قيماعان...

ەكىنشى كۋرسقا بارعاندا سول جاعداي قايتالانا بەردى. اكەسى ىسساپارمەن ماسكەۋگە ءجيى باراتىن. سودان كاكەڭ ينس­؛تيتۋت رەكتورىنا بارىپ: «؛قازاقستاننان بەس ستۋدەنت سۇرادىڭىزدار. ءبارى تاڭداۋلى بالالار بولاتىن. ال ءوز بالامنىڭ قا­؛بىلەتىن بىلەمىن. بۇل قالاي بولعانى؟ مەن بالامنىڭ جىگەرىن قۇم قىلمايمىن، شىعارىپ الىپ كەتەمىن»؛، دەيدى. رەكتور الىپ كەتپەۋگە كەڭەس بەرەدى. «؛جوق، با­؛لامنىڭ ساعىن سىندىرمايمىن، ءوز ەلىندە وقىسىن»؛ دەپ الىپ كەلدى.

نۇرتاس الماتىداعى مەديسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ءبىتىرىپ، ورديناتۋرانى ماسكەۋدە وقىدى. ەلىمىزدىڭ مىقتى حيرۋرگىنا اينالدى. ومىردەن ەرتە كەتتى.

&ndash؛ باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ «؛قا­؛را بالاسى»؛ اتانعان كاكىمجان اعا­؛­؛­؛مىزعا باتىردان جۇققان قاسيەتى بو­؛لار، قاراپايىم ادامدارعا كوپ شا­؛را­؛­؛­؛­؛پاتى تيگەنى، جۋرناليستيكاداعى دا­؛­؛را­؛لىعى ءجيى ايتىلادى.

&ndash؛ كاكەڭ ادىلەتسىزدىككە شىداي الماۋشى ەدى. وقۋدان شىعىپ قالعان، قىزمەتتەن ورىنسىز قۋدالانعان، قيانات كورگەن كەزىمىزدە كاكىمجان اعا قامقور بولىپ ەدى دەپ، كەيىن كاكەڭ ومىردەن كەتكەن سوڭ دا تالاي ادام كەلدى عوي.

كاكەڭ ومىردەن ءوتىپ، جازۋشىلار وداعىندا قارالى جيىن بولىپ جاتتى. دەنەسىن اكەتىپ بارا جاتقاندا بىرەۋ اياعىم­؛نان قۇشاقتاپ، ىشىمە باسىن قويىپ جىلاپ وتىر، جىبەرەتىن ءتۇرى جوق. «؛قا­؛راعىم، اينالايىن جىبەرشى. جىبەرشى، مەنى نەگە جىبەرمەيدى، مىناۋ»؛ دەيمىن.

كەيىن بىلۋىمشە، بۇل ايەل شەشەسىمەن، ءبىر قىزىمەن تۇرادى ەكەن. بىردە باسشىسى سوزگە ەرىپ، جۇمىستان شىعارىپ جىبەرىپ، دالادا قالادى. سول قياناتتان كەيىن كاكەڭە اراشا سۇراپ كەلگەن عوي. سونىڭ ناتيجەسىندە قىزمەتىنە قايتا ورالعان كەنجەعانىم ەكەن.

قازاق راديوسىنىڭ باس رەداكتور­؛لىعىنان جازىقسىز قۋىلىپ، ءىسى سوتقا بەرىلگەن تاڭاتقان رىساەۆ «؛كاكەڭنىڭ كابينەتىنەن توبەم كوككە جەتكەندەي، ارقالانىپ شىقتىم. كاكەڭ ول كەزدە ورتالىق كوميتەتتە نۇسقاۋشى ەدى. ول كىسى ءبارىن تىڭداپ بولىپ، جاعدايدىڭ ءبا­؛رىن تەكسەرتىپ، مەنى سوتتان عانا اراشالاپ قالماي، قىزمەتىمە قايتا ورالۋىما ىقپال ەتتى. ادىلدىك ورناتىپ، مەنى ۇزاق باعاەۆتىڭ قاراماعىنا قىزمەتكە ورنالاس­؛تىردى. ءتيىستى ادامدار جازاسىن الدى. تالاي باتىل باسشىلاردى ءبىلۋشى ەدىم، ءبىراق شارۋاڭدى تاپ بۇلايشا قولما-قول شەشىپ بەرگەن ادامدى ءبىرىنشى رەت كورۋىم»؛دەپ جازادى.

يا، كاكەڭ ناعىز جۋرناليست ەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءۇشىنشى كۋرسىندا-اق «؛لەنينشىل جاس»؛ گازەتىنە جۇمىسقا ورنالاسقان. ول كەزدە ۇلكەن باسىلىمدا جۇمىس ىستەمەك تۇرماق، گازەتتەن ءاتى-جونىڭدى كورۋ كوپتەگەن جاستار ءۇشىن ارمان.

كاكەڭ «؛جۋرناليسكە بارلاۋشىعا ءتان تاپقىرلىق، عالىمعا ءتان &ndash؛ تەرەڭ­؛دىك، بىلگىرلىك، كۇرەسكەرگە ءتان &ndash؛ تابان­؛دىلىق، ءىستى اقىرىنا دەيىن اپارا بىلە­؛تىن العىرلىق، باتىلدىق كەرەك»؛. «؛جۋر­؛ناليست حالىقتىڭ ويىن، ءسوزىن جەتكىزەدى. سون­؛دىقتان حالىقتىڭ ادامى. جاقسى ءجۋرناليستىڭ ءسوزى &ndash؛ مىڭ كۇندىك، ءالسىز ءجۋرناليستىڭ ءسوزى &ndash؛ ءبىر كۇندىك»؛ دەيدى.

«؛سلۋشاي، بايبىشە، مەن ءوز مامان­؛دىعىمدى جاقسى كورەم، بايقايسىڭ با؟»؛ دەيتىن. «؛بايقايمىن عوي، كاكە، كۇندىز-تۇنى جازۋمەن وتىراسىڭ عوي»؛ دەۋشى ەدىم. كوپ جازاتىن، ءونىمدى جازاتىن.

ارىپتەستەرى كاكەڭنىڭ «؛قولجازبا­؛سىندا شيماي-شاتپاق بولا بەرمەيتىن، وي ىرقىنا ەرىك بەرىپ، قينالماي، ەركىن دە جەڭىل جازاتىن، سوندىقتان دا قول­؛جازبالارى وقۋعا دا وڭاي، تازا»؛ دەپ جازادى. جيىرما جىلداي جوعارى باسشىلىق قىز­؛مەتتە ىستەگەنىمەن، قالامى قاز-قال­؛پىندا قالدى.

29 جاسىندا الماتى وبلىستىق «؛جە­؛تىسۋ»؛ گازەتىنىڭ ورىنباسارى بولىپ بار­؛دى. 50-60 جاستاعى ادامدار جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ ءبىرازى اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىندە جۇمىس ىستەپ، گازەتكە اۋىسقاندار ەكەن. وزدەرى سىقيىپ جۇرەدى، ءبىراق ماقالا جازا المايدى. سول كىسىلەردىڭ اتىنان ۇيگە اكەلىپ، ماقالالار جازىپ جۇرگەنىن تالاي كوردىم. جاستارعا دەگەن ىقىلاسى ەرەكشە ەدى، ولاردى ءىسساپارعا جىبەرىپ، جازعاندارىن تۇزەپ، باۋلىپ وتىردى. كەيىن ۇجىم كاكەڭدى وتە جاقسى كورىپ كەتتى. ونى كەيىن سارباس اقتاەۆ تا ەستەلىكتەرىندە ايتىپ ءجۇر.

&ndash؛ كاكىمجان قازىباەۆ قازتاگ-تى وداقتاس رەسپۋبليكالارعا تانىتتى عوي؟

&ndash؛ كەيىننەن وسى سالادا باسشىلىق قىزمەت اتقارعان امانگەلدى احمەت­؛الىموۆ: «؛كاكەڭ اۋىزعا ىلىنبەگەن، كوزگە كورىنبەگەن قازتاگ-تى وداققا تانىتتى. ەڭ الدىمەن، بەلگىلى اۋدارماشى جازعىش جۋرناليستەردى قازتاگ-قا توپتاستىردى. مەكەمەنى شەتەلدىك تەلەتايپ ماشيناسىمەن جابدىقتادى. قىزمەتكەرلەر جالاقىسىن ۋكراينتاگ-تىڭ دارەجەسىنە جەتكىزدى.

تۇنگى كەزەكتە ىستەيتىندەر ترانسپورت­؛تىڭ توقتاپ قالۋىنا بايلانىستى كەڭسەدە قونىپ قالاتىن. كاكەڭ ولاردى كەزەكشى ماشينامەن ۇيلەرىنە جەتكىزدى. 15 جىل ىستەپ پاتەر الا الماي جۇرگەندەردى ءۇي­؛لى ەتتى. سول كەزدىڭ وزىندە قازتاگ-تىڭ جۇيەسىن دەموكراتيالاندىردى. قىز­؛­؛مەت­؛كەرلەرمەن اقىلداسۋ، پىكىرىمەن سانا­؛سۋ، جاستاردى قاناتتاندىرىپ وتىرۋ كاكەڭنىڭ داعدىلى ءىسى»؛ دەپ ك.قازى­؛باەۆ­؛تىڭ تىنباي ىزدەنگىش، جاڭالىققا تالپىنعىش، ءومىر تىنىسىن دەر كەزىندە تۇسىنەتىن ەرەكشە قاسيەتىن تاپ باسىپ كورسەتەدى.

كاكەڭنىڭ ەڭبەگى جەمىسسىز بولعان جوق. بىرنەشە رەسپۋبليكالىق اگەنتتىكتەردىڭ ىشىندە قازتاگ تالاي رەت وداقتىڭ سىي­؛لىعىنا يە بولدى. ءوزى دە وسى اگەنتتىكتەن شىققان ءبىرىنشى جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتى بولدى. رەسپۋبليكا باسشىلارى قازتاگ-پەن ساناسىپ، ونىڭ جۇمىسىنا ءمان بەرىپ، نازار اۋدارىپ وتىردى.

&ndash؛ اقىندار ايتىسىنىڭ كۇشەيگەن، «؛تاماشانىڭ»؛ تورگە شىققان كەزى كا­؛كىمجان قازىباەۆتىڭ حاتشىلىق قىز­؛مەتىمەن تۇسپا-تۇس كەلەدى. ءبىراق وسى ەڭبەگى ءتيىستى باعاسىن الماي جۇرگەن سەكىلدى كورىنەدى؟

&ndash؛ كاكەڭ 1982 جىلى قازاقستان كوم­؛پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى قىزمەتىنە تاعايىندالىپ، قازاق تەلەۆيزياسىن ۇلتتىق باعىتتا قۇرىلىمداۋعا ءمان بەردى. بۇل جىلدار تۋرالى كامال سمايىلوۆ: ء«؛بىراز ىستەر اتقارىلدى. «؛تاماشانى»؛ ساراي ساحناسىنا شىعاردىق. «؛ايتىستى»؛، «؛تەرمەنى»؛ تاۋىپ، «؛قازاقستان ۇلى وتان سوعىسىندا»؛ دەگەن 40 سەريالى ءفيلمدى قويدىق. كەيبىرەۋلەر قارسى بولعاندا، كاكەڭ قولداپ شىققان»؛، &ndash؛ دەيدى.

شىن مانىندە ايتىس ونەرىنىڭ باعى اشىلعان كەزى ەدى بۇل. ءبىز ايتىستى كورىپ، كورەرمەننىڭ قۋانىشىن جەتكىزە الماي وتىرعانىمىزدا: «؛سەندەر قۋانا بەرىڭدەر، ال مەنىڭ جۇرەگىم ءتىلىم-تىلىم عوي»؛ دەپ قالاتىن.

بىردە ماسكەۋدەن باستىعى م.زيميانين حابارلاسىپ: «؛دۆورەستەرىڭدە ۇلتتىق كيىم كيگەن ايەل مەن ەر ادام دومبىرامەن ءان ايتىپ، حالىقتى كۇلدىرەدى ەكەن. نە ايتىپ جاتىرسىڭدار؟ سەندەر كىمدى سىناپ جاتىرسىڭدار؟»؛ دەپ سۇرايدى.

«؛يا، ميحايل ۆاسيلەۆيچ، ايتىس ءوتىپ جاتىر. بۇل قازاقتىڭ ەرتەدەن كەلە جاتقان ونەرى. اقىندار ايتىسار الدىندا ەلدى ارالايدى. وبلىس پەن وبلىس اقىندارى ايتىسادى. سوندا ءار ايماقتاعى جول، سۋ جانە ارتتا قالىپ جاتقان وڭىرلەر سىنالادى. وسى ارقىلى جاعداي تۇزەلەدى، حالىق سوعان كۇلەدى»؛، دەپ ايتامىن-اۋ. ءبىراق ولار وسىلاردىڭ بارىنەن ۇلت­؛شىل­؛دىقتىڭ سارىنىن ىزدەيدى»؛، دەپ قينالاتىن.

&ndash؛ كاكىمجان قازىبايۇلى بار بول­؛عانى ءتورت جىل قازاقستان كوم­؛پار­؛تياسى ورتا­؛لىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولسا دا ەلىمىزدىڭ ەكى بىردەي تالانتىن تورگە شى­؛عارىپ، كسرو حالىق ءار­؛تىسى اتاعىن الىپ بەرگەن ەكەن.

&ndash؛ بۇل ماسەلە وعان دەيىن دە ايتىلىپ جۇرسە دە، ىسكە اسپاي كەلگەن. دىنمۇحاممەد قو­؛ناەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن كاكەڭ «؛وتىرار سازى»؛ وركەسترىندەگىلەردىڭ سانىن كوبەيتىپ، 13 ادامنان 30 ادامعا جەتكىزدى. ال ءقازىر «؛وتىرار سازىنىڭ»؛ قۇرامىندا 67 ونەرپاز بار. سونىمەن ن.تىلەنديەۆكە كسرو حالىق ءارتىسى اتاعىن الىپ بەرۋ كەرەك بولدى.

دەمالىستا جۇرسە دە تىنىم جوق، ورتالىقتاعى باسشىسى م.زيميانينگە حابارلاسادى. ونىڭ دا ءالى كەلمەيتىن ادامى بار ەكەن. ول &ndash؛ كسرو كومپوزيتورلار وداعىنىڭ باسشىسى تيحون حرەننيكوۆ. سول تيحون نيكولاەۆيچتى الماتىعا شاقىرتۋ كەرەك بولدى. ءبىر توپ ارتىس­؛تەرمەن ت.حرەننيكوۆ قازاقستانعا كەلدى. وپەرا تەاترىنا ماسكەۋدەن ت.حرەننيكوۆ باستاعان دەلەگاسيا كىرىپ كەلگەندە ادەيىلەپ ۇيىمداستىرعان ن.تىلەنديەۆتىڭ شىعارماسى ويناپ تۇرادى.

&ndash؛ «؛مىناۋ، كەرەمەت قۇبىلىس قوي!»؛، ؛ دەيدى بۇكىلوداقتىق كومپوزيتورلار وداعىنىڭ باسشىسى. كەيىن ول زالعا وتىرعان سوڭ، بۇل مۋزىكانىڭ اۆتورى قاشان، قاي زاماندا ءومىر سۇرگەنىن سۇراعاندا، اۆتورى انە ديريجەر بولىپ تۇر دەيدى كاكەڭ. مىنە، ت.حرەننيكوۆكە نۇرعيسا تىلەنديەۆتى وسىلاي تانىس­؛تىرادى.

وسىدان كەيىن شامعون قاجىعاليەۆ كسرو حالىق ءارتىسى اتاعىن الدى. ول دا ءوز زاماناسىنىڭ مىقتى ديريجەرى بولدى.

&ndash؛ ال شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ 150 جىل­؛دىعىن ماسكەۋدەگى ۇلتتىق عى­؛لىم اكادەمياسىندا وتكىزۋگە قالاي قول جەت­؛كىزدى؟

&ndash؛ شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ 150 جىل­؛دىعىنا وراي، كسرو عىلىم اكادەميا­؛سى بۇكىلوداقتىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنسيا وتكىزدى. بۇل كونفەرەنسيا­؛نى وداق دەڭگەيىندە ۇيىمداستىرعان كاكىمجان قازىباەۆ ەدى. كورشىلەس رەس­؛پۋبليكالاردان جەتەكشى شىعىستانۋشى عالىمدار، تاريحشىلار قاتىسادى. كاكەڭ كىرىسپە ءسوز سويلەيدى.

وسى شاراعا وراي، «؛ورتا ازياداعى ورتا عاسىرلارداعى مادەني، تاريحي پرو­؛­؛سەسستەر»؛ اتتى حالىقارالىق كونفە­؛رەن­؛سيانىڭ دوڭگەلەك ۇستەلىنە تۇركيا، گدر، يران، ۆەنگريا، ءۇندىستان، موڭعوليا، پاكىستاننىڭ شىعىستانۋشى عالىمدارى كەلدى. الايدا جۇرت سۇيسىنگەن، رۋحاني ازىق بولعان كەش ماسكەۋدەگى جوعارى باسشىلىققا ۇناماعان. بۇل شارالار ۇلت­؛شىلدىقتىڭ سارىنى سىندى قابىل­؛دانادى.

&ndash؛ قازاقستاندا نەمىس اۆتونومياسىن قۇرۋعا قارسى شىعۋى ول كىسىنىڭ قىزمەت جولىنداعى باسپالداقتارىن قيعانى اقيقات پا؟

&ndash؛ شوقاننىڭ تويىنان كەيىن كاكەڭ ماسكەۋگە شۇعىل جينالىسقا كەتتى. ماس­؛كەۋدە جاساعان بايانداماسىنىڭ سىر­؛تىندا «؛ۆستۋپلەنيا سەكرەتاريا سك كومپارتيي كازاحستانا توۆ. كازىباەۆا ك.ك نا سوۆەششانيي پو ۆوپروسۋ رابوتى سرەدي نەمەسكوگو ناسەلەنيا سترانى، پروۆەدەننوي سك كپسس ۋ توۆ. زيميانينا م.ۆ 2 دەكابريا 1985 گودا»؛ دەلىنگەن. بۇل جيىندا قازاقستان اتىنان بارعان كاكىمجان قازىباەۆ حالىقتىڭ كەلىسىمىنسىز اۆتونوميا قۇرۋعا قارسى شىعادى. «؛ەگەر نەمىس اۆتونومياسى كەرەك دەسەڭىزدەر، وندا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ كەرەك»؛، دەيدى. باياندامادان ءۇزىندى.

«؛بىز قازاقستان نەمىستەرى تامىرىمىزدى تەرەڭگە جىبەردىك. وتە جاقسى تۇرامىز. ۇرپاعىمىز وسى جەردە تۋدى، ءوستى. سوزبە ءسوز ايتقاندا، «؛ي نام نە نۋجنا اۆتونوميا تولكو رادي اۆتونوميي»؛ دەيدى جەرگىلىكتى نەمىستەر. وسى پىكىردى كوپشىلىگى قولدايدى.

ونىڭ الدىندا جوعارى بيلىكتەگىلەر «؛الماتىدا قازاق ستۋدەنتتەرى، قازاق رەكتورلارى كوپ ەكەن»؛ دەگەندە، كاكەڭ: «؛قا­؛زاق ستۋدەنتتەرى الماتىدان باسقا قاي­؛دا بارادى؟! ال قازاق رەكتورلارى ماعان دەيىن تاعايىندالعان، مەنەن كەيىن دە بولادى. ويتكەنى بۇل &ndash؛ قازاقستان»؛ دەگەن.

سونىمەن ماسكەۋدەن كەلگەن كۇنى، ياعني 3 جەلتوقساندا قكپ وك بيۋروسىندا كاكەڭ قىزمەتىنەن الىندى. وندا يدەو­؛لوگيا سالاسىندا كەمشىلىكتەر بولدى دەلىنگەن.

جاعداي بەلگىلى بولعاننان كەيىن، جينالىس سوڭىندا كاكەڭ: «؛مەن ۇلكەن مەكتەپتەن ءوتتىم. سول ءۇشىن ديمەكەڭە، سىزدەرگە ۇلكەن راحمەت. وتباسىمىزبەن ءوز ابىرويىمىز ءۇشىن، ءوز ارىمىزدىڭ الدىندا كۇرەسكەن ادامدارمىز. ءبىراق قازتاگ-قا قايتا بارمايمىن. وندا وتىرعان جۇماعالي ىسما­؛عۇلوۆتىڭ جازىعى جوق. باسقا جۇمىس تاۋىپ بەرىڭىزدەر»؛ دەگەن.

&ndash؛ ەسەسىنە، قازىباەۆتىڭ جوعارعى قىزمەتتەن قول ءۇزۋى اشارشىلىق تۋرالى كەڭەس وداعى ىدىراماي تۇرىپ جازىلعان العاشقى «؛سۇراپىل»؛ رومانىن دۇنيەگە اكەلگەن جوق پا؟

&ndash؛ 1986 جىلدان باستاپ «؛قازاقستان كوممۋنيسى»؛ جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇنىنە دەيىن اتقاردى.

كاكەڭ «؛سۇراپىل»؛ رومانىنا كوپ ىزدەندى. التى ايدىڭ ىشىندە ءبىتىردى. ونى كەيىن ون كۇن وتىرىپ، «؛قارا سەل»؛ پەساسىنا اينالدىردى. رومان بىتكەنشە ماعان وقىتقان جوق. جازىپ بىتكەننەن كەيىن ءوزى اۋەزدى داۋسىمەن وقىپ بەردى. مەن توبە قۇيقام شىمىرلاپ، جىلاپ وتىردىم... وسى روماننان كەيىن كاكەڭ: ء«؛وزىمنىڭ دە جۇرەگىم كەتىپ قالدى...»؛، دەدى. «؛سۇراپىل»؛ رومانىن جازۋشى شىعارماسىنىڭ بيىك شىڭى دەۋگە بولادى. رومانىن باسپاعا تاپسىردى.

قولى بوساعاننان كەيىن كاكەڭ تۋعان جەرىنە باردى. ەلدەن كەلگەن سوڭ، سول جىلى گورباچەۆ حالىقتىق ديپلوماتيا كەرەك دەگەن باعدارلاما جاساپ، شەتەلدىك كوممۋنيستەرمەن سويلەسۋ كەرەك دەپ، فرانسياعا قۇرامىندا 8 ادامى بار دەلەگاسيا جىبەردى. وسى ساپاردان كەلىسىمەن جۇرەك تالماسىنان 21 قازاندا ومىردەن ءوتتى. باۋىرجان، راقىمجان تۋرالى «؛اق الماسىم»؛ دەگەن رومان جازامىن دەگەن ارمانى وزىمەن بىرگە ماڭگىلىككە كەتتى. كاكەڭسىز 30 جىل ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىن.

&ndash؛ اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 ؛

اڭگىمەلەسكەن ؛ايناش ەسالي،

«؛Egemen Qazaqstan»؛

 ؛الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلوردا نەگە جارىقسىز قالدى؟

قوعام • بۇگىن، 06:42

مىرقىمباي

ادەبيەت • كەشە

قالامگەرمەن كەزدەستى

ادەبيەت • كەشە

قاراشاداعى قوڭىر ولەڭ

ايماقتار • كەشە

اقشا اۋدارىمىن تەكسەرەدى

ەكونوميكا • كەشە

التىنشى راۋندتا جەڭدى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار