رۋحانيات • 18 قازان، 2019

التىن وردا تاريحى تارازىلاندى

87 رەتكورسەتىلدى

نۇر-سۇلتان قالاسىندا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى جانىن­داعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتى ۇجى­مىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «التىن وردا: تاريح پەن تاعىلىم» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.

شارانىڭ ماقساتى – ۇستى­مىزدەگى جىلدىڭ 24-تامىزىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلت كىندىگى ۇلىتاۋدا وت­كەن حالىقارالىق تۋريستىك فو­­رۋم­­دا ءسوز سويلەپ، قازاق دالاسىن­دا حاندىق قۇرعان كوشپەلى يمپەريا التىن وردانىڭ 750 جىل­دىعىن اتاپ ءوتۋ جايلى ايت­قان تۇجىرىمىن جاڭعىرتۋ.

 جيىندى اشقان مودەراتور راديك تەميرعا­ليەۆ­تىڭ پايىمىنشا، وتاندىق تاريح­تىڭ ولقى تۇستارى كوپ، سونىڭ ءبىرى – ۇلى دالانىڭ تاريحى مەن مادە­نيەتى. ياعني الەمگە ايگىلى جوشى ۇلىسىنىڭ زاڭدى مۇراگەرى – التىن وردا يم­پە­رياسى­نىڭ تاريحىن جاڭعىرتۋ ارقىلى بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ سانا­سى ويانادى.

جوعارىداعى باسقوسۋعا ەلى­مىز تاريحشىلارىمەن قاتار اتال­عان تاقىرىپ بويىنشا كولەمدى ەڭبەكتەر جازعان عالىمدار دا شاقىرىلىپتى. سونىڭ ءبىرى – تاتار وقىمىستىسى، تاريحشى-ەتنوگراف دامير يسحاكوۆ. بۇل كىسى ءوز بايانداماسىندا «التىن وردا – تۇركىلەر يمپەرياسى. ونىڭ مادەنيەتى مەن تاريحى – بارىمىزگە ورتاق. ويتكەنى التىن وردا ءداۋىرى – تۇركىلەردىڭ جۇل­دىزدى ءساتى. مۇنداي الىپ يمپەريانى باسقالار قۇرا العان جوق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بۇل ۇلىس – كوشپەلى شارۋاشىلىق پەن وتىرىقشىلىقتى قاتار ۇي­لەستىرگەن كلاسسيكالىق قوعام» دەپ دەرەك-دايەكتەرمەن ايتىپ بەردى. سونىمەن قاتار دامير ماۋليا ۇلى التىن وردا كۇللى ەۋروپانى استىقپەن قامتىپ، سول داۋىردەگى ۇلكەن مەملەكەتتەر يۋان يمپەرياسى جانە پارسى ەلىمەن قارىم-قاتىناستا بولعانى جايلى دا تىڭ دەرەكتەر كەلتىردى.

كەلەسى بايانداماشى مەملە­كەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، بەلگىلى عالىم بۇركىتباي ايا­عان ءوز سوزىندە: «كەڭەس كەزىندە تۇركى قاعاناتى، التىن وردا سياق­تى اۋزىن ايعا بىلەگەن ايگىلى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار تاريحى پارتيا تاراپىنان قىسىمعا ءتۇستى. ويتكەنى ۇلى دالا بيلەۋشى­لەرى ەۋروپا مەن ازيانىڭ جەر­لەرىن ۋى­سىندا ۇستادى، سونداي-اق ەۋرا­زيانىڭ كوپتەگەن حالىقتارى كەيىننەن ولاردىڭ مەملەكەت باسقارۋ تاجىريبەسىن، سالىق سالۋ جۇيەسىن، اسكەري ونەرىن، ءتىپتى پوش­تا قىزمەتىنە دەيىن پايدالاندى» دەسە، تۇركى اكادەمياسى­­نىڭ ساراپشىسى، فيلولوگيا عى­لىم­دارى­نىڭ كانديداتى تيمۋر كوزىرەۆ: «التىن وردا ۇلىسى كوم­­مۋ­نيكاتسياسى مەن لوگيستيكاسى جول­عا قويىلعان، ءارى سول تۇستا تولىق­قاندى اتريبۋتتارى بار مەم­لەكەت بولدى. قازىرگى ەلوردا يەن دالاعا بوي كوتەرە سالعان جوق. بۇل قالا ۇلى دالاداعى قالا­لىق ور­كە­نيەتتىڭ جالعاسى. التىن وردا تۇسىندا جازبا ادەبيەت تە بار ەدى. دامىعان مەملەكەتتىك اپ­پارات تا جۇمىس ىستەپ تۇردى» دەدى.

سونىمەن جيىنعا قاتى­سۋ­شىلار نازارباەۆ ۋني­­ۆەر­­سيتەتىنىڭ پروفەسسورى، ال­تىن وردا تاريحىنىڭ بىلگىرى يۋلاي شاميلوگلۋ، وتاندىق تاريحشىلار ايبولات كۇشكىمباەۆ مەن گۇلميرا يلەۋوۆانىڭ ءماندى باياندامالارىن تىڭدادى.

شارا بارىسىندا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرە­زي­دەنتى – ەلباسى قورى جانىن­داعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتى ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسى جانە رەسپۋبليكالىق ماڭى­زى بار 3 قالادان تاڭداپ الىن­عان 2500 ادامنىڭ قاتى­سۋى­مەن جۇرگىزىلگەن الەۋمەت­تىك زەرتتەۋدىڭ قورىتىندىسىن جاريالادى. مۇنداعى تۇجى­رىم­عا سەنسەك، تاريحي تاقىرىپ قازاقستاندىقتاردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قىزىقتىرادى ەكەن. اسىرەسە قازاق تاريحىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق قاتىسۋ­شىلاردىڭ 40 پايىزىن قۇراسا، ولاردىڭ 68 پايىزى تاريحي ءبىلىمدى مەكتەپ جانە جوو باعدارلاماسىنان، 37 پايىزى كوركەم شىعارمالار­دان، 31 پايىزى دەرەكتى فيلم، تەلە­باعدارلامالاردان الاتىنى انىقتالىپتى.

ساۋالداماعا قاتىسۋ­شى­لار­دىڭ 29،6 پايىزى قازاق حاندىعى كەزەڭىن، 25 پايىزى التىن وردا ءداۋىرىن، 21،8 پايىزى ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىن تاريح جىلناماسىنداعى ەڭ قىزىقتى كەزەڭ دەپ ەسەپتەپتى. قاتىسۋشىلاردىڭ تورتتەن ءبىرى قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ باستاۋى تاۋەلسىزدىك العان 1991 جىلدان باستالادى دەسە، از بولىگى قازاق حان­دىعىنىڭ قۇرىلۋىمەن بايلا­نىستىرعان. ال بۇگىنگى تالقى­لاۋعا ءتۇسىپ وتىرعان التىن وردا تاقىرىبىنا قاتىسۋشىلاردىڭ 44،8 پايىزى وڭ كوزىمەن قاراسا، 28،9 پايىز ادام بەيتاراپ كۇيدە قالعان.

جيىن سوڭىندا دوڭگەلەك ۇس­تەلگە قاتىسۋشىلار التىن ور­دا­نىڭ 750 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ قاجەت دەگەن توقتامعا كەلىپ، سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا وتاندىق تاريحقا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوڭىل اۋدارىپ، ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ارتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلوردا ورتالىعىندا اۆتوكولىك ورتەندى

قازاقستان • 15 قاراشا، 2019

ءباسپاسوز ءرولى – باستى ماسەلە

ادەبيەت • 15 قاراشا، 2019

قازاقستانعا شەتەلدىك بانكتەر كەلەدى

ەكونوميكا • 15 قاراشا، 2019

قوستاناي فيلارمونياسىنا 75 جىل تولدى

رۋحانيات • 15 قاراشا، 2019

جاڭا ۇلگىدەگى كولىكتەر

قوعام • 15 قاراشا، 2019

بالۋاندار تارازدا بەلدەسەدى

كۇرەس • 15 قاراشا، 2019

Grand Slam جارىسىندا بەلدەسەدى

سپورت • 15 قاراشا، 2019

مەكسيكالىقتىڭ قارسىلاسى اتانۋى مۇمكىن

كاسىپقوي بوكس • 15 قاراشا، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار