اقىن رۋحىنا تاعزىم ەتۋگە جينالعان جۇرتشىلىق ەڭ الدىمەن قالامگەردىڭ تۋعان اۋىلى - جاڭابەت ەلدى مەكەنىندەگى مارقۇمنىڭ زيراتىنا بارىپ قۇران باعىشتادى. بۇدان سوڭ وسى اۋىلداعى ق.نىعمانوۆ اتىنداعى مەكتەپكە جينالعان جۇرتشىلىق, اقىننىڭ قۇرمەتىنە ارنايى اشىلعان مۇراجايدىڭ تۇساۋكەسەر رəسىمىنە قاتىستى. مۇراجايدىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا اقتوعاي اۋدانىنىڭ əكىمى قارشىعا ارىنوۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, حالىقارالىق «الاش» əدەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى, اقىن ارمان قاني, سونداي-اق قالامگەردىڭ جارى – دامەتكەن ۇسەنوۆا مەن اقىننىڭ ۇرپاقتارى مەن جەرلەستەرى قاتىستى.
اقىن اتىنداعى مۇراجايعا ونىڭ كوزى ءتىرى كەزىندە قولدانعان زاتتارى, دومبىراسى, قۇندىز بورىگى, شاپانى, جازۋ ماشيناسى, قولجازبالارى تاعى دا باسقا جەكە زاتتارى قويىلعان. قيماديدەن اقىن ەل ارالاپ جۇرگەن ساتتەرىندە فوتواپاراتىن قاسىنان تاستاماعان ەكەن. ولكە تاريحىن جيناقتاۋمەن اينالىسقان ق.نىعمانوۆ وڭىرگە بەلگىلى ازاماتتاردىڭ فوتوسۋرەتتەرىن تۇسىرۋمەن دە اينالىسقان. بۇگىندە بۇل مۇراجايدا ونەر يەسىنىڭ كەزىندە ءوزى تۇسىرگەن كونە سۋرەتتەرى سويلەپ تۇر.
حالقى ەركەلەتىپ قيماش اقىن اتاپ كەتكەن قالامگەردىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان əدەبي شارا اۋدان ورتالىعىندا جالعاسىن تاپتى. بۇل كۇنى اقىننىڭ ەكى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. «اقديدار» جانە ء«ومىر جاڭالىقتارى» كىتاپتارى وقىرمان قاۋىمعا جول تارتتى.
سالتاناتتى جيىن بارىسىندا اۋدان əكىمى قارشىعا ارىنوۆ əدەبيەتسۇيەر اعايىندى قۋانىشتى سəتپەن قۇتتىقتادى.
-قيماديدەن نىعمانوۆ ءوڭىر تاريحىن جازۋدا ەلەۋلى ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعا. تاريحتىڭ اششى شىندىعى مەن جاڭا ءومىردىڭ جاڭالىقتارىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, ارتىنا وشپەس مۇرا قالدىرعان قالامگەردىڭ ءاربىر دۇنيەسى بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن قۇندى. اقىن ەسىمىن ەستە ساقتاپ, ماڭگىلىك قۇرمەتتەۋ جاس ۇرپاقتىڭ پارىزى. ق.نىعمانوۆتىڭ ءالى ەشقايدا جاريالانباعان تۋىندىلارى كوپ. اقىننىڭ مول مۇراسىن حالىققا ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «اقتوعاي رۋحاني جاڭعىرۋ» قورى اقىننىڭ «اقديدار» كىتابىن جارىققا شىعارۋدى ءجون دەپ تاپتىق, - دەدى اۋدان اكىمى.
ومىردەن ەرتەرەك وزعان اقىننىڭ قولجازبالارىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, تۇتىنعان زاتتارىن وسى كۇنگە قاز قالپىندا جەتكىزگەن ق.نىعمانوۆتىڭ جان جارى دامەتكەن ۇسەنوۆا. اۋدان اكىمى قارشىعا زالمۇقان ۇلى شارا بارىسىندا دامەتكەن اپاعا قۇرمەت كورسەتىپ, يىعىنا قامزول جاپتى.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, اقىن ارمان قاني قالامگەرگە قاتىستى كەشەگى كۇندەردەن ەستەلىكتەر ايتتى. ول قيماديدەن نىعمانوۆتىڭ سۋىرىپسالما ونەر يەسى ەكەندىگىنە ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى. قيماش اقىن رەسپۋبليكالىق الامان ايتىستارعا ەرتىس – بايان وڭىرىنەن توپقا ءتۇسىپ, سان دودالاردا ايماق نامىسىن ابىرويمەن قورعادى.
شارا بارىسىندا مەكتەپ وقۋشىلارى اقىننىڭ ولەڭدەرىن وقىپ, وڭىرگە بەلگىلى ونەرپازدار اندەرىن شىرقادى. سونداي-اق كورەرمەندەر «مەن نىعمانوۆتى وقيمىن» اتتى ەستافەتالىق چەللەندجگە قاتىسۋشىلاردىڭ ونەرىن تاماشالادى.
اقىننىڭ قولجازبالارىن زەردەلەپ, جيناقتاپ, باسپاعا دايىنداعان ازامات - بەلگىلى ايتىسكەر اقىن, جۋرناليست, ق.نىعمانوۆتىڭ جيەنى بەيبىت بوجەن. ول اتادان قالعان اسىل مۇرانى جارىققا شىعارۋ ماقساتىندا سوڭعى بىرنەشە جىلدا كوز مايىن تاۋسىپ ەڭبەكتەندى. ناتيجەسىندە, «اقديدار» جانە ء«ومىر جاڭالىقتارى» كىتابى وقىرمانمەن قاۋىشتى.
قيماديدەن اتامىز كوزى تىرىسىندە «اقديدار» كىتابىن باسپاعا ءوزى دايىنداعان ەدى. جىر جيناعىنىڭ العىسوزىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ جازادى. ال قادىر مىرزااليەۆ, ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, جۇبان مولداعاليەۆ باستاعان سول كەزدەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى بۇل كىتاپقا رەتسەنزيا جازعان. كىتاپ باسىلىپ شىقسا, اتامىز كسرو جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەلىگىنە قابىلداناتىن بولادى. وكىنىشتىسى, اقىن ناۋقاستانىپ ومىردەن ءوتىپ كەتەدى دە, كىتاپ جارىققا شىقپاي قالادى. بۇگىن قيماش اتامىزدىڭ اسىل ارمانى ورىندالعانداي بولدى. اقىننىڭ بۇرىن ەش جەردە جاريالانباعان تۋىندىلارى وسى كىتاپقا ەنگىزىلىپ, اۋدان اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن قايتا جارىق كورىپ وتىر. اتامىزدىڭ قولجازبالارىن جيناقتاي وتىرا, ءوڭىر تاريحىنا قاتىستى كوپتەگەن دۇنيەلەرگە كۋا بولدىم. اقىن اماناتىن جارىققا شىعارۋ ماعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى,- دەيدى بەيبىت بوجەن.
ال ء«ومىر جاڭالىقتارى» كىتابىنىڭ باسىلىپ شىعۋىنا قالامگەردىڭ ۇرپاقتارى دەمەۋشىلىك جاساعان. بۇل كىتاپقا اقىننىڭ 5 جاسىنان باستاپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىنگى وڭىردە بولعان ءتۇرلى تاريحي وقيعالار ەنگىزىلدى. قۋعىن-سۇرگىن, الاپات اشتىق جىلدارى, ۇلى وتان سوعىسىنداعى زۇلماتتى كەزدەردەگى ەلدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى, ەلەۋلى وقيعالاردىڭ بارلىعىن وسى كىتاپتان وقۋعا بولادى. قالامگەردىڭ مول مۇراسىن جيناقتاۋشى بەيبىت بوجەننىڭ ايتۋىنشا, قيماش اقىننىڭ جاقسىباي ابىز قۇتتىقادام ۇلى تۋرالى تاريحي دەرەكتەرگە تولى كىتابى باسپاعا دايىندالۋ ۇستىندە.
قولىنا قالام مەن قارۋدى قاتار ۇستاپ, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان جىلداردا, مايداننان ەلگە ورالعان سوڭ دا قيماش اقىن سۇبەلى شىعارمالار جازدى. سول كەزدەگى «قىزىل تۋ» (قازىرگى «سارىارقا سامالى») گازەتىمەن شىعارماشىلىق بايلانىستا بولدى. ماسەلەن, قالامگەردىڭ «ماقاشتىڭ ەرلىگى», ولەڭدەر توپتاماسى, «ەدىل قۇربانى» داستانى وقىرمان جۇرەگىنەن ورىن الدى.
ەستاي ولەڭدەرىن زەرتتەپ, زەردەلەپ, يسا اقىندى وزىنە ۇستاز تۇتقان ازاماتتىڭ قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنە قوسقان ۇلەسى جايلى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولادى. سان الۋان ونەردى بويىنا توعىستىرىپ, قيماش اقىن – قيماس اقىن اتانعان ايماقتىڭ ايتۋلى تۇلعاسىنىڭ ەسەلى ەڭبەگى ەلىمەن بىرگە جاساي بەرەدى.
الپىسباي حونج
پاۆلودار وبلىسى
