پارلامەنت • 10 قازان، 2019

بيۋدجەتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋى قاتاڭ قاداعالانادى

19 رەتكورسەتىلدى

كەشە ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعما­تۋ­ليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالا­تانىڭ جالپى وتىرىسىندا 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جان-جاقتى تالقىلاندى.

القالى جيىندا الدىمەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى زاۋ­رەش بايمولدينانىڭ وكىلەتتىگىن مەر­زىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىمى ماقۇلداندى.

بۇدان كەيىن الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكس جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندە باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا، كودەكستىڭ ماقساتى – قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋ، مەديتسينالىق ءبىلىم مەن عىلىمدى، ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋدى جەتىلدىرۋ، مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل قۇجاتتىڭ جاڭا جوباسىن قابىلداۋ ۇزاق مەرزىمدى جانە ءتيىمدى، تۇراقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. زاڭ جوباسى ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا، حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىن ۇلعايتۋعا جانە مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتە­رۋگە باعىتتالادى. سونداي-اق دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ دا باسشىلىققا الىنباق.

وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندەگى نەگىزى ماسەلە «2019-2021 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ­عا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جايىندا بولدى. بۇل زاڭ جوباسى جونىندە بىرقاتار مي­نيسترلىك وكىلى بايانداما جاسادى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ وسى جىلدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتىندەگى كىرىستەر مەن شىعىستارعا ءبىرسىپىرا توقتالدى.

– 2019 جىلعا ارنالعان رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ كەزىندە ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن ساقتاۋ ەسكەرىلەدى. بۇل – ىشكى جالپى ءونىم­نىڭ ءوسۋى 3،8%، مۇناي ءوندىرۋ 89 ملن توننا. مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى جوعارى قۇبىلمالىلىقتى كورسەتىپ وتىر. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، مۇنايدىڭ بول­جامدى باعاسى باررەلىنە 55 دوللار دەڭگەيىندە ساقتالدى. جىلدىق ينفلياتسيانىڭ نىسانالى ءدالىزى 4-6% شەگىندە تۇر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرىن 95 ملرد تەڭگەگە ارتتىرۋ ۇسىنىلادى. جالپى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا 2019 جىلى 7 ترلن 81 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. تۇسىمدەر تۇرلەرى بويىنشا كىرىستەر قۇرىلىمى ساقتالادى. ولاردىڭ ەڭ ۇلكەن ۇلەسىن قوسىلعان قۇن سالىعى (2،8 ترلن تەڭگە)، كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى (2 ترلن تەڭگە) جانە حالىقارالىق ساۋداعا سالىناتىن سالىقتار (1،5 ترلن تەڭگە) قۇرايدى. تۇسىمدەردىڭ جالپى كولەمى 95 ملرد تەڭگەگە ءوسىپ، 10،7 ترلن تەڭگەنى قۇراماق. ترانسفەرتتەردىڭ تۇسىمدەرى، ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەر وسپەيدى. شىعىستار 95 ملرد تەڭگەگە ارتادى، بۇل كىرىستەردىڭ وسۋىمەن سايكەس كەلەدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى 12 ترلن تەڭگەدەن اسادى، – دەدى ر.دالەنوۆ.

بۇعان قوسا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ مالىمەتى بويىنشا الەۋمەتتىك سالاداعى شۇعىل قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ماق­ساتىندا الەۋمەتتىك بلوكتىڭ شىعىس­تارى 6،7 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلدى. شى­عىستاردى قايتا ءبولۋدى ەسكەرە وتىرىپ، قوسىمشا قاراجات اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى تولەۋگە، مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىن جالعاس­تىرۋعا باعىتتالادى. ناقتى سەكتوردىڭ شىعىستارى 15،6 ملرد تەڭگەگە ءوستى. بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرى ۇسىنعان قاراجاتتى قايتا ءبولۋدى ەسكەرە وتىرىپ، ونەركاسىپتى قولداۋعا، قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ سالىمشىلارىنا تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن بەرۋگە قوسىمشا شىعىستار كوزدەلدى. سونداي-اق ازاماتتىق قىز­مەتشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋ، جىلۋ ەنەرگەتيكاسى مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ، «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇي جانە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم سالۋ ءۇشىن وڭىرلەر اراسىندا قاراجات قايتا ءبولۋ ەسكەرىلگەن.

ال ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى ەسجان ءبىرتانوۆ بيىل قىر­كۇيەك ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىلدىق ينفلياتسيا 5،3% بول­عانىن حابارلادى. سونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى قىركۇيەكتە 9،1%-عا جەتىپ، جوعارعى دەڭگەيدە قالدى. ۇلتتىق بانكتىڭ باعالاۋىنشا ينفلياتسيا جىل سوڭىندا 5،7-5،8% دەڭگەيىندە قالىپتاسادى.

جالپى، اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىسقان سوڭ ءماجىلىس دەپۋتاتتارى اتقارۋشى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرىنە سۇراقتارىن قويىپ، قوردالانعان ماسەلەلەردى قىزۋ تالقىعا سالدى.

ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين مەملەكەتتىك بيۋد­جەت­تەن قاراجات بولىنەتىن باعدارلا­ما­لاردىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ايتالىق، سپيكەر ەڭ قاجەتتى ماماندىقتار بو­يىنشا كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن جاڭعىرتۋعا جانە بىلىك­تى مامانداردى دايارلاۋدىڭ حالىق­ارالىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋگە باعىت­تال­عان «جاس مامان» جوباسىنىڭ ورىن­دالۋ بارىسىنا نازار اۋداردى. ول جىل باسىندا ەلباسى جاستار جىلى­نىڭ اشىلۋ راسىمىندە اتالعان باعدار­لامانىڭ ورىندالۋىن ۇكىمەتكە تاپسىر­عانىن، بىراق قاجەتتى ءىس-شارالار ءالى باس­تالماعانىن اتاپ ءوتتى. وسى رەتتە ءما­جىلىس توراعاسى ءبىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆتى قاتتى سىنعا الدى.

– تاپسىرمانىڭ ورىندالماعانى قىنجىلتادى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىنىڭ ءوزىن ازىرلەۋدى قاعاز­باس­تىلىقپەن كەشىكتىردى. ءبىر قۇجاتتى كەلىسۋگە 9 اي ۋاقىت كەتتى. ال ءسىز ءبىر بۇيرىقتى شىعارا الماي وتىرسىز. مەن مۇنى جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتاتىن باعدارلامانى ورىنداۋداعى بيۋروكراتيانىڭ جارقىن ۇلگىسى دەر ەدىم. جاستار جىلى سوڭىنا تاياپ قالدى، ال ءسىز ەندى ويانىپ جاتىرسىز، – دەدى ن.نىعماتۋلين.

وسىدان كەلىپ ءماجىلىس توراعاسى مەم­لەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جاۋاپ­كەر­شىلىگىن ارتتىرۋدى العا تارتتى.

– بۇگىن حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ودان ءارى كۇشەيتۋگە تاعى ءبىر ناقتى قادام جاسالدى دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جانە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن 2019 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ بويىنشا الەۋمەتتىك سالاعا قوسىمشا قاراجاتتار قارالىپ وتىر. بۇل حالقىمىزدىڭ بىرقاتار ناقتى ماسەلەسىن شەشۋگە باعىتتالعان. ەندى وسى بولىنگەن ءاربىر تەڭگە كادەگە جاراپ، ءوز ناتيجەسىن بەرۋى كەرەك. سول ءۇشىن پارلامەنت بيۋدجەتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قاتاڭ باقىلايدى، – دەدى پالاتا سپيكەرى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار