القالى جيىندا الدىمەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى زاۋرەش بايمولدينانىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىمى ماقۇلداندى.
بۇدان كەيىن الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكس جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندە باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كودەكستىڭ ماقساتى – قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋ, مەديتسينالىق ءبىلىم مەن عىلىمدى, ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋدى جەتىلدىرۋ, مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل قۇجاتتىڭ جاڭا جوباسىن قابىلداۋ ۇزاق مەرزىمدى جانە ءتيىمدى, تۇراقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. زاڭ جوباسى ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىن ۇلعايتۋعا جانە مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە باعىتتالادى. سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ دا باسشىلىققا الىنباق.
وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندەگى نەگىزى ماسەلە «2019-2021 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جايىندا بولدى. بۇل زاڭ جوباسى جونىندە بىرقاتار مينيسترلىك وكىلى بايانداما جاسادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ وسى جىلدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتىندەگى كىرىستەر مەن شىعىستارعا ءبىرسىپىرا توقتالدى.
– 2019 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ كەزىندە ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن ساقتاۋ ەسكەرىلەدى. بۇل – ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى 3,8%, مۇناي ءوندىرۋ 89 ملن توننا. مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى جوعارى قۇبىلمالىلىقتى كورسەتىپ وتىر. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, مۇنايدىڭ بولجامدى باعاسى باررەلىنە 55 دوللار دەڭگەيىندە ساقتالدى. جىلدىق ينفلياتسيانىڭ نىسانالى ءدالىزى 4-6% شەگىندە تۇر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرىن 95 ملرد تەڭگەگە ارتتىرۋ ۇسىنىلادى. جالپى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا 2019 جىلى 7 ترلن 81 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. تۇسىمدەر تۇرلەرى بويىنشا كىرىستەر قۇرىلىمى ساقتالادى. ولاردىڭ ەڭ ۇلكەن ۇلەسىن قوسىلعان قۇن سالىعى (2,8 ترلن تەڭگە), كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى (2 ترلن تەڭگە) جانە حالىقارالىق ساۋداعا سالىناتىن سالىقتار (1,5 ترلن تەڭگە) قۇرايدى. تۇسىمدەردىڭ جالپى كولەمى 95 ملرد تەڭگەگە ءوسىپ, 10,7 ترلن تەڭگەنى قۇراماق. ترانسفەرتتەردىڭ تۇسىمدەرى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەر وسپەيدى. شىعىستار 95 ملرد تەڭگەگە ارتادى, بۇل كىرىستەردىڭ وسۋىمەن سايكەس كەلەدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى 12 ترلن تەڭگەدەن اسادى, – دەدى ر.دالەنوۆ.
بۇعان قوسا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ مالىمەتى بويىنشا الەۋمەتتىك سالاداعى شۇعىل قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك بلوكتىڭ شىعىستارى 6,7 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلدى. شىعىستاردى قايتا ءبولۋدى ەسكەرە وتىرىپ, قوسىمشا قاراجات اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى تولەۋگە, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىن جالعاستىرۋعا باعىتتالادى. ناقتى سەكتوردىڭ شىعىستارى 15,6 ملرد تەڭگەگە ءوستى. بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرى ۇسىنعان قاراجاتتى قايتا ءبولۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ونەركاسىپتى قولداۋعا, قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ سالىمشىلارىنا تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن بەرۋگە قوسىمشا شىعىستار كوزدەلدى. سونداي-اق ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋ, جىلۋ ەنەرگەتيكاسى مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇي جانە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم سالۋ ءۇشىن وڭىرلەر اراسىندا قاراجات قايتا ءبولۋ ەسكەرىلگەن.
ال ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەسجان ءبىرتانوۆ بيىل قىركۇيەك ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىلدىق ينفلياتسيا 5,3% بولعانىن حابارلادى. سونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى قىركۇيەكتە 9,1%-عا جەتىپ, جوعارعى دەڭگەيدە قالدى. ۇلتتىق بانكتىڭ باعالاۋىنشا ينفلياتسيا جىل سوڭىندا 5,7-5,8% دەڭگەيىندە قالىپتاسادى.
جالپى, اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىسقان سوڭ ءماجىلىس دەپۋتاتتارى اتقارۋشى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرىنە سۇراقتارىن قويىپ, قوردالانعان ماسەلەلەردى قىزۋ تالقىعا سالدى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قاراجات بولىنەتىن باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ايتالىق, سپيكەر ەڭ قاجەتتى ماماندىقتار بويىنشا كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن جاڭعىرتۋعا جانە بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان «جاس مامان» جوباسىنىڭ ورىندالۋ بارىسىنا نازار اۋداردى. ول جىل باسىندا ەلباسى جاستار جىلىنىڭ اشىلۋ راسىمىندە اتالعان باعدارلامانىڭ ورىندالۋىن ۇكىمەتكە تاپسىرعانىن, بىراق قاجەتتى ءىس-شارالار ءالى باستالماعانىن اتاپ ءوتتى. وسى رەتتە ءماجىلىس توراعاسى ءبىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆتى قاتتى سىنعا الدى.
– تاپسىرمانىڭ ورىندالماعانى قىنجىلتادى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىنىڭ ءوزىن ازىرلەۋدى قاعازباستىلىقپەن كەشىكتىردى. ءبىر قۇجاتتى كەلىسۋگە 9 اي ۋاقىت كەتتى. ال ءسىز ءبىر بۇيرىقتى شىعارا الماي وتىرسىز. مەن مۇنى جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتاتىن باعدارلامانى ورىنداۋداعى بيۋروكراتيانىڭ جارقىن ۇلگىسى دەر ەدىم. جاستار جىلى سوڭىنا تاياپ قالدى, ال ءسىز ەندى ويانىپ جاتىرسىز, – دەدى ن.نىعماتۋلين.
وسىدان كەلىپ ءماجىلىس توراعاسى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى العا تارتتى.
– بۇگىن حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ودان ءارى كۇشەيتۋگە تاعى ءبىر ناقتى قادام جاسالدى دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جانە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن 2019 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ بويىنشا الەۋمەتتىك سالاعا قوسىمشا قاراجاتتار قارالىپ وتىر. بۇل حالقىمىزدىڭ بىرقاتار ناقتى ماسەلەسىن شەشۋگە باعىتتالعان. ەندى وسى بولىنگەن ءاربىر تەڭگە كادەگە جاراپ, ءوز ناتيجەسىن بەرۋى كەرەك. سول ءۇشىن پارلامەنت بيۋدجەتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قاتاڭ باقىلايدى, – دەدى پالاتا سپيكەرى.
