رۋحانيات • 10 قازان، 2019

نياز بي كەسەنەسى

137 رەتكورسەتىلدى

ۇشقان قۇستىڭ قاناتىن، جۇگىرگەن اڭنىڭ تۇياعىن توزدىراتىن سايىن سارىارقانىڭ كەنەزەسىن كەپتىرمەي، شولىركەگەن دالاعا ءنار بەرىپ اعاتىن ەسىل مەن نۇرا وزەندەرىنىڭ اراسىنداعى جالپاق جوندا سونادايدان كورىنەتىن جالعىز بيىك تايتوبە شىعار-اۋ.

نۇرا وزەنى ءپىل ساۋىرىنداي­ تايتوبەنى وڭ جاعىمەن قاپ­تال­داي اينالىپ وتەدى دە، كوز ۇشىن­داعى قورعالجىن قوپاسىنا تىكە تار­تادى. ەگەر وسى بيىكتەن قارا­عاندا الاقانداي بولىپ كورى­نەتىن الاڭقايعا زەر سالساڭىز، تاي­توبەنىڭ جانامالاپ وتەتىن وزەنگە ءبىر جاعىنان كىرىككەن تۇبەكتەي بولىپ كورىنەتىنى بار. وسى­لايشا تايتوبە تەك باتىسىنان، ناقتىراق ايتقاندا، نۇر-سۇلتان قالاسى جاعىنان عانا جول تۇسەتىن تابيعاتتىڭ ءوزى عاجايىپ شەبەرلىگىمەن ورنالاستىرعان تابيعي بەكىنىس سيپاتىنا­ ەنەدى. ەستە جوق ەسكى كەزەڭنىڭ داستۇرىنە زەر سالساڭىز، ورتا عاسىرلىق قونىستاردىڭ بار­لىعى تۇتقيىل شابۋىلداردان قورعانۋ ءۇشىن وسىن­داي ۇتىمدى جەرلەرگە ورنالاس­قان.

ءبىر عاجابى، ەڭسەسى ونشا بيىك ەمەس تايتوبەنىڭ ۇشار باسىنا شىق­ساڭىز، جانارىڭ جەتەر جەردىڭ ءبارى الاقانعا سالعانداي انىق كورىنىپ تۇرادى. جالپاق جون­نىڭ كيەسىندەي بولىپ تۇرعان ەڭ بيىگىندە نياز بي كەسەنەسى بار. نياز بي كىم بولىپ ەدى دەگەن ساۋال دا تۋىنداۋى مۇمكىن. ايتا كەتەلىك، نياز تىلەۋلى ۇلى ون جە­تىنشى عاسىردا عۇمىر سۇرگەن الاش­تىڭ ابزال ۇلدارىنىڭ ءبىرى. تابيعات سىيلاعان تاماشا تا­لانتى، تاپقىرلىعى مەن زەرەك­تىگىنىڭ ارقاسىندا ابىلاي حان­نىڭ باس بيلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وڭ جاعىنان ورىن تيگەن. ارعى تەگى ۇزىن قىپشاقتىڭ الپىس تارماعىنان تارايدى دە­سەدى. قارا قىلدى قاق جارعان ادىلدىگىنە ءتانتى بولعان ابىلاي حان نياز ءبيدىڭ بويىنداعى كىسىلىك قاسيەتىن ايرىقشا سىيلاعان. سول ادىلدىگىنىڭ ارقاسىندا ەل ىشىندە قياناتقا جول بەرمەي، تا­تۋلىق پەن تۇتاستىقتى ساقتاي بىلگەن. بيلىك ايتقاندا، داۋلا­سۋشى ەكى جاق تا بيلىگىنە رازى بولعان. ءومىرىنىڭ باسىم بولىگىن قا­راوتكەل مەن كوكشە­تاۋ توڭىرەگىندە وتكىزگەن. جاستىق شاعىندا وسى وڭىرلەردەگى وت اۋىزدى، وراق ءتىلدى بيلەردىڭ جانىندا كوپ بولىپ، ءتالىم-تاربيەسىن العان. ات جالىن تارتىپ مىنگەن سوڭ ەسىل، نۇرا جاعاسىن جايلا­عان كودەدەي قالىڭ ەلدى ارالاپ، اتباسار، قاراوتكەل اتىرابىن جايلاعان جالپاق جۇرتقا بيلىك ايتقان.

ەلدىڭ يگى جاقسىلارى جينالعان ماجىلىس­تەردە ەلدىك پەن ەرلىكتى، بىرلىك پەن ءباتۋانى وتتى سوزىنە وزەك ەتكەن. ادام بويىنداعى كىسىلىكتىڭ، ادامگەرشىلىكتىڭ ءتىنى ۇزىلمەۋى كەرەكتىگىن ۋاعىزداعان. ەل ىشىندە نياز بي ايتتى دەگەن اتالى ءسوزدىڭ جۇقاناسى ءالى دە كەزدەسەدى.

ءبيدىڭ بار عۇمىرىن باجايلاپ زەرتتەۋشى­لەر قازىرگى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ءبىر كەزدە اقمولا اتانۋىنىڭ توركىنىن دە نياز بي قابىرىنىڭ باسىنا ور­ناتىلعان اق مولامەن بايلانىس­تىرادى. زامانىندا نياز، كەن­جە­تاي بيلەردىڭ نۇسقاۋىمەن قالىڭ قىپشاق تورعاي وزەنىنىڭ القابىنداعى قازىرگى قونىستارىنا 18 عاسىردىڭ سوڭىندا كەلىپ مەكەن­دەسە كەرەك. نياز بيدەن ايدار­لى، بايدالى، جاقسىلىق، ايدار­بەك، بايعوزى ۇرپاقتارى تارايدى.

ءبيدىڭ اكەسى تىلەۋلى جاسانعان جاۋعا قول باس­­­تاپ اتتانعان اتاق­تى باتىر. توقسان ەكى باۋ­لى قىپ­شاق جۇرتىنىڭ قۇراما قو­لىن باس­قارعان. اڭىراقاي، قال­ماق­قىرىلعان، قا­لاقۇم ءتارىزدى قيان-كەسكى شايقاستاردا ولمەس-وشپەس، عاجايىپ ەرلىك كورسەتكەن ابى­لاي حاننىڭ جەڭىمپاز باتىرى بولىپتى.­

نياز بي ءتارىزدى ۇلى بيلەردىڭ قازاق حالقى ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭ­بەكتەرى، يگىلىك­تى ىستەرى كەيىنگى ۇر­پا­عىنا ومىرشەڭ ونە­گە. سوندىقتان دا، بار مۇراتى ەل مەرەيىمەن بايلانىسىپ جاتقان اتالاردىڭ كوكىرەگىندەگى اياۋلى ارماننىڭ ۇشقىنىن كەيىنگى ۇرپاق بويىنا دارىتا جۇرسە، استە ارتىق بولمايدى.

 

اقمولا وبلىسى،

تسەلينوگراد اۋدانى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار