بيىل جاڭا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بەكىتىلەدى
القالى جيىندا پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەنىن, بۇل حالىقتىڭ جاپپاي تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزۋىنىڭ ءتيىمدى جولى بولعانىن اتاپ كورسەتتى.
– «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بىردەن پايدا بولا قويعان جوق. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن تۇرعىن ءۇي كەشەنى جانە ازاماتتاردى قولداۋ شارالارى جۇيەلى تۇردە دامىپ جاتىر. باسپانامەن قامتۋدى كوبەيتۋ ءۇشىن 2005-2007 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەن 2010-2014 جىلدارى قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ جونىندەگى بىرقاتار باعدارلاما ءساتتى ىسكە اسىرىلدى. «نۇرلى جول» جانە وڭىرلەردى دامىتۋ, «قولجەتىمدى باسپانا – 2020» باعدارلامالارى ورىندالدى. 2015-2017 جىلدارى 16 525 مىڭ شارشى مەتر ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, ونىڭ ىشىندە 5663 جەكە ءۇي سالىندى, – دەدى ۆ.بوجكو.
سونىمەن قاتار ۆيتسە-سپيكەر 2019 جىلى بارىنەن بۇرىن كوپ بالالى انالارعا پاتەر بەرىلگەنىن, كەزەكتە تۇرعانداردىڭ 922-ءسى ءۇيلى بولعانىن ايتتى. بۇعان قوسا, اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن بالالارعا 518 ءۇي بەرىلگەن. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى زاڭدى تۇردە اشىق كەزەك قالىپتاستىرۋعا جانە كەزەكتە تۇرعان ادامدارعا پاتەرلەردى ادىلەتتى بولۋگە نەگىزدەلگەن. جالپى, بيىل ەلىمىزدە 4537 ادام پاتەرگە قول جەتكىزگەن.
دەپۋتاتتار الدىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى مەن الداعى جوسپارلارى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 1991-2018 جىلدارى رەسپۋبليكادا 1,3 ملن ازامات ءۇيلى بولعان. الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيمەن 160 مىڭ وتباسى قامتاماسىز ەتىلدى, 63 مىڭنان اسا ۇلەسكەردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرى شەشىلدى.
– ازاماتتار ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2017 جىلدان باستاپ «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وسى باعدارلاما تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن قۇرىلىس سەكتورىن قولداۋدىڭ ءارتۇرلى تەتىگىن ۇسىنادى. باعدارلامانىڭ باستى ەرەكشەلىگى مەن ماقساتى – مەملەكەتتىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا مۇمكىندىگىنشە از قاتىسۋى, نارىقتىق تەتىكتەردى دامىتۋ. بۇعان جەكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ ارقىلى جانە حالىقتىڭ جيناقتارى ەسەبىنەن قول جەتكىزۋگە بولادى. بارلىعى 2017-2018 جىلدارى قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كوزدەرىنەن 23,7 ملن شارشى مەتردەن اسا تۇرعىن ءۇي سالىندى, 1,9 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. 214 مىڭنان اسا ازامات ءوز تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتتى. 2018 جىلى رەكوردتىق 12,5 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, ءبىر تۇرعىنعا شاققاندا 0,68 شارشى مەتر قۇرادى. بۇل – تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ جوعارعى كورسەتكىش, – دەدى ب.اتامقۇلوۆ.
سونىمەن قاتار مينيستر باعدارلاما اياسىندا ورىندالاتىن جۇمىستارعا توقتالدى. وسى جىلى 13 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ءۇي نەمەسە 118 مىڭ تۇرعىنجاي سالىنادى. مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن 1,7 ملن شارشى مەتر پايدالانۋعا بەرىلەدى, بۇل 30 مىڭنان اسا مۇقتاج ازاماتتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتەدى.
2019 جىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارىن 6002 جالعا بەرىلەتىن پاتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2025 جىلعا دەيىن 40 مىڭ جالعا بەرىلەتىن تۇرعىنجاي نەمەسە جىل سايىن كوپ بالالى وتباسىلار ءۇشىن
6 مىڭ پاتەر سالۋ كوزدەلگەن. وسى ماقسات ءۇشىن 7 جىلدىڭ ىشىندە 350 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە 38 مىڭ وتباسى تۇر. 3 وڭىردە – تۇركىستان (5937), الماتى (5093) وبلىستارىندا, نۇر-سۇلتان قالاسىندا (3409) كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ سانى كوپ. كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن تەز ارادا شەشۋ ءۇشىن مامىر ايىنان باستاپ بارلىق قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنەن 3046 باسپانا بەرىلدى. اكىمدىكتەردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا بيىل كوپ بالالى وتباسىلارعا 8 مىڭنان اسا پاتەر بەرىلمەك.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جاڭا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بەكىتىلەدى. بۇل 5 مىندەتتى قامتيدى: بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ىسكە اسىرۋ, حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن جانە سۋ بۇرۋ قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ جانە دامىتۋ, تۇرعىن ءۇي قورىن كۇردەلى جوندەۋ جانە جاڭارتۋ, قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋ. وسىنىڭ شەڭبەرىندە قازاقستاندىقتار تابىس دەڭگەيىنە سايكەس تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. باعدارلاما جوباسىندا ەلىمىزدە بۇعان دەيىن قولدانىستا بولعان تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ بارلىق اسپەكتىلەرى مەن ارتىقشىلىقتارى قاراستىرىلادى, – دەدى مينيستر.
بيۋدجەت قاجەتتىلىككە قاراي ءبولىنۋى قاجەت
ءماجىلىس دەپۋتاتى, ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتاي سابيليانوۆ «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى يندۋسترياسىن دامىتۋعا سەرپىن بەرگەنىن, دەگەنمەن حالىقتىڭ تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىگى ماسەلەسى ءالى دە تولىق شەشىلمەگەنىن, سوندىقتان قوسىمشا شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدى.
– 2017-2019 جىلدارى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە جالعا بەرىلەتىن جانە كرەديتتىك تۇرعىن ءۇيدى سالۋ مەن ساتىپ الۋعا 414 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن شەشۋ شارالارىن كوزدەپ, جاقىندا جاريا ەتكەن جولداۋىندا مۇقتاج ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ايتسە دە ۋاكىلەتتى ورگان بەرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بۇگىنگى تاڭدا 512 مىڭ ازامات تۇرعىن ءۇي الۋ كەزەگىندە تۇر, ونىڭ ىشىندە 30 مىڭعا جۋىعى بۇل كەزەكتە تۇرعانىنا 10 جىلدان اسا ۋاقىت بولعان. ءۇي كەزەگىندە تۇرعان 200 مىڭنان اسا ازامات نەمەسە 40%-ى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توبىنا جاتادى. 2017 جىلدان 2019 جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن 30 مىڭ ازامات تۇرعىن ءۇي العان. بۇل – كەزەكتە تۇرعان جالپى ادام سانىنىڭ 6,3%-ى عانا. ال وسى مەرزىمدە مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن 53 مىڭنان اسا تۇرعىن ءۇي سالىنعان. بۇل حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن ايعاقتايدى, – دەدى دەپۋتات.
وسى تۇستا ن.سابيليانوۆ «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋداعى نەگىزگى ماسەلەلەرگە توقتالدى. ول ەڭ الدىمەن كەزەكتە تۇرعان مۇقتاج ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ۇيمەن جەتكىلىكتى تۇردە قامتىلماۋ ماسەلەسىن قوزعاپ, بيۋدجەت قاراجاتىن وڭىرلەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرمەي ءبولۋ ۇدەرىسى جالعاسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, الماتى وبلىسىندا 48 مىڭنان اسا ازامات كەزەكتە تۇر. سوڭعى ءۇش جىلدا بۇل وڭىرگە بار بولعانى 18,7 ملرد تەڭگە عانا بولىنگەن ەكەن. ال كەزەكتە تۇرعان ادامدار سانى ودان ەكى ەسەدەي از (26 مىڭ ادام) قوستاناي وبلىسىنا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 26,8 ملرد تەڭگە بولىنگەن. 35 مىڭ ادام كەزەكتە تۇرعان قاراعاندى وبلىسىنا 19,5 ملرد تەڭگە قارجى بولىنگەن.
سونىمەن قاتار وسى باعدارلاما بويىنشا شاعىن, مونوقالالاردا, اۋدان ورتالىقتارى مەن اۋىلداردا جەكە تۇرعىن ۇيلەر سالۋ قارقىنى باياۋ جۇرگىزىلۋدە. مۇنداي ايماقتاردا كەزەكتە تۇرعاندار سانى – 210 مىڭ ادام. بۇل – كەزەكتە تۇرعان جالپى ادام سانىنىڭ 40%-ى. 2,5 جىل ىشىندە ولاردا بارلىعى 188 ءۇي (5 مىڭ پاتەر) سالىنعان.
بۇعان قوسا, سوڭعى بەس جىلدا بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن بىردە-ءبىر تۇرعىن ءۇي سالىنباعان اۋداندار دا بار ەكەن. مىسالى, تۇركىستان وبلىسىنىڭ سارىاعاش اۋدانىندا 4 مىڭعا جۋىق ازامات كەزەكتە تۇر. بىراق سوڭعى 10 جىلدا بۇل اۋداندا تۇرعىن ءۇي سالىنباعان جانە كەزەكتە تۇرعان تەك 36 ادام عانا تۇرعىن ءۇي العان. اقمولا وبلىسىنىڭ شورتاندى اۋدانىندا 600 ادام كەزەكتە تۇرسا دا, 2013 جىلدان بەرى وندا تۇرعىن ءۇي مۇلدەم بەرىلمەگەن. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اياگوز قالاسىندا
1 مىڭعا جۋىق ادام كەزەكتە تۇر. مۇندا دا سوڭعى 25 جىلدا بىردە-ءبىر كوپپاتەرلى جاڭا تۇرعىن ءۇي سالىنباعان.
سونداي-اق بىرقاتار ءماجىلىس دەپۋتاتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ باسقا دا ماسەلەلەرىن كوتەرىپ, جيىنعا ۇكىمەتتەن كەلىپ وتىرعان مينيسترلەرگە جانە وڭىرلەر اكىمدىكتەرىنىڭ وكىلدەرىنە سۇراقتارىن قويدى. ايتالىق, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترىنەن ماجىلىسمەن شاكير حاحازوۆ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان زاۋىتتار نەگە تۇرعىن ءۇي سالۋ پروتسەسىنە تولىق تارتىلماعانىن جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار نە ىستەپ جاتقانىن سۇرادى.
ال دەپۋتات تۇرعىن سىزدىقوۆ قاراعاندى وبلىسى جانە نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىكتەرىنە قاراتا سويلەگەن سوزىندە اتالعان ايماقتاردا جەتىم نەمەسە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ كورسەتكىشى تومەن ەكەنىن باسا ايتتى.
بۇعان قوسا شايماردان نۋرۋموۆ جاڭارتىلعان «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىندا «7-20-25» يپوتەكالىق باعدارلاماسىن قاراستىرۋ جايىن سۇراسا, مايرا ايسينا جاستاردى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەر نەلىكتەن تەك قانا نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا جوسپارلانعانىن بىلگىسى كەلدى.
وتىرىس سوڭىندا كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپ قىزۋ تالقىعا تۇسكەننەن كەيىن ايتىلعان سىن-ەسكەرتپە قاپەرگە الىنىپ, اتقارۋشى بيلىك ورگاندارعا قاراتا ۇسىنىمدار قابىلداندى.
