الەم • 07 قازان، 2019

جاڭا قۇرىلىم سيريا داعدارىسىن ەڭسەرە الا ما؟

89 رەتكورسەتىلدى

حالىقارالىق قوعامداستىقتى 8 جىلدان بەرى الاڭداتىپ كەلە جاتقان سيريا داعدارىسىنىڭ كۇرمەۋىن شەشۋ بارلىق قاتىسۋشى تاراپتارعا وڭاي ءتيىپ جاتقان جوق. ەلدەگى اۋىر جاعدايدى جەڭىلدەتۋگە، تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءتۇرلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ، سيريالىقتاردىڭ ءۇمىتىن وياتقان بىرقاتار يگى قادامدار جاسالسا دا سيريانىڭ اسپانى قارا بۇلتتان ارىلار ەمەس.

«استانا پروتسەسى»، جەنەۆا كەلىس­­سوزدەرى، كەپىلگەر مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ورتاق كەلى­سىم­­گە ۇمتىلىسى، وسى تۇيت­كىل­گە تى­­كە­­لەي قاتىستى باسقا دا ساياسي باس­­­تامالار سيريا داعدارىسىنىڭ ەك­­پىنىن ءبىرشاما تومەندەتتى. دەسەك تە، ءالى دە بۇل باعىتتا اۋقىم­­­دى شارالاردىڭ قولعا الىنۋى اسا قاجەت ەكەنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كور­­سەتىپ وتىر. وسى ورايدا «سيريا كي­كىل­جىڭىن شەشۋ ىسىندە ال­داعى كەزەڭدە الەمدىك قوعام­داس­تىق، ونىڭ ىشىندە سيريا ۇكىم­ە­تى مەن ەلدەگى وپپوزيتسيالىق كۇش­­تەر، قا­تىسۋشى مەملەكەتتەر مەن حالىق­­ارالىق ۇيىمدار تارا­پى­نان قانداي ساياسي ءجۇرىس، ىزگى­لىك­تى قادام جاسالماق؟» دەگەن مازمۇن­داعى سۇراق تۋىندايتىنى ءسوزسىز.

بۇل ساۋالعا ازىرگە ماردىمدى جاۋاپ تابىلماعانىمەن، كوڭىل­گە جىلىلىق ۇيالاتاتىن، ور­تاق مامىلەگە كەلۋگە بارىنشا تىرىسۋ نيەتى قىلاڭ بەرگەندەي. بۇل ۇمىت­كە تولى ىزگى نيەتتىڭ تۋىن­داۋى­نا سيريانىڭ جاڭادان قۇ­رىل­عان كونستيتۋتسيالىق كومي­تەتى تۇرتكى بولىپ وتىر.

اتالعان كونستيتۋتسيالىق كوميتەتتىڭ جاساقتالۋى سيريا ۇكى­مەتى مەن وپپوزيتسيالىق كۇش­تەر وكىلدەرىنەن قۇرالعان كەلىس­سوز كوميسسياسىنىڭ كەلىسىمى ناتي­جەسىندە مۇمكىن بولدى. دەگەنمەن قوس تاراپتىڭ وسىنداي ورتاق شە­شىمگە كەلۋىنە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ، قاتىسۋشى ەلدەردىڭ، «استانا پروتسەسىنىڭ» كەپىلگەر مەملەكەتتەرى – تۇر­كيا، رەسەي، يراننىڭ قولداۋ بىلدىر­گەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ماسەلەن، جوعا­رىدا اتالعان ءۇش مەملە­كەت­تىڭ ديپلوماتتارى سيريا كونس­تي­تۋتسيالىق كوميتەتىنىڭ مۇشەلى­گىنە ۇمىتكەرلەردى انىقتاۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزگەن.

ەندى سيريانىڭ جاڭادان قۇ­رى­لعان كونستيتۋتسيالىق كومي­تەتى جونىندە از-كەم توقتالا كەتەيىك.

بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وسى جىلدىڭ 30 قىركۇيەگىندە وتكەن وتىرىسىندا بەلگىلى بولعانداي، سيريالىق كونستيتۋتسيالىق كوميتەت الداعى 30 قازاننان باستاپ ءوز جۇمىسىن باستاماق. بۇۇ-نىڭ سيريا جونىندەگى ارنايى وكىلى گەير پەدەرسەننىڭ ايتۋىنشا، سيريا كونستيتۋتسياسىن ازىرلەۋگە ارنالعان بۇل جاڭا قۇرىلىمعا ەكى ادام تەڭ توراعالىق ەتەدى – ءبىرى سيريا ۇكىمەتىنىڭ، ەكىنشىسى وپپوزيتسيا وكىلى. كوميتەت قۇرامىنا ۇكىمەت سايلاعان 50 كانديدات، وپپوزيتسيانىڭ 50 مۇشەسى جانە ءتۇرلى ءدىني جانە ەتنوس وكىلدەرىنەن تۇراتىن تاعى 50 بەلسەندى ازامات ەنگەن. كوميتەت مۇشەلەرىنىڭ 30 پايىزى ايەلدەر كورىنەدى.

بۇۇ-نىڭ وكىلى گەير پەدەر­سەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا كونستيتۋتسيالىق كوميتەتتى قۇرۋ قادامىن ەل ۇكىمەتى مەن وپپو­زيتسيا اراسىنداعى العاش­قى ما­ڭىزدى ساياسي وقيعا دەپ باعا­لادى. ء«بىر ساتكە ويلانىپ، وسى كەلى­سىم­نىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنۋ­گە تىرىسايىق. بۇل – ۇكىمەت پەن وپپوزيتسيا اراسىنداعى العاش­قى ناقتى ساياسي كەلىسىم، بۇل 2254 قاراردىڭ نەگىزگى تارماق­تارىن – جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن ازىرلەۋ ءتارتىبىن بەكىتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى»، دەدى ول. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل كەلىسىم سيرياداعى ساياسي پروتسەسكە جول اشادى.

سونداي-اق بۇۇ وكىلى گ.پەدەر­سەن سيريانىڭ سىرتقى ىستەر ءمي­نيسترى ءۋاليد مۋاللەمگە جانە وپ­پو­زيتسيالىق سيريا كەلىسسوز كو­ميس­­سياسىنىڭ جەتەكشىسى ناسەر حاري­­ريگە ىنتىماقتاستىق ءۇشىن ال­­عىس بىلدىرە كەلىپ: «مەن رەسەي، تۇر­­كيا جانە يران ەلدەرىنە وسى كەلى­­سىمدى تۇزۋگە كومەكتەسكەندەرى ءۇشىن ەرەكشە العىس ايتامىن»، دەدى.

بۇۇ قك وتىرىسىنان تارا­عان اقپاراتتارعا قاراعاندا، كو­ميتەت­تىڭ قۇرامىندا 45 ادامنان تۇراتىن كىشى كوميتەت جۇمىس ىستەيدى. ۇكىمەت پەن وپپوزيتسيا­نىڭ جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ ارقايسىسىنان 15 ادامنان ەنگەن بۇل كىشى كوميتەت كونستيتۋتسيا باپتارىنىڭ نۇسقالارىن دايىندايدى. بۇل نۇسقالاردى قابىلداۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق كوميتەت مۇشەلەرىنىڭ 75 پايىزى قولداپ داۋىس بەرۋى قاجەت.

گ.پەدەرسەن قك وتىرىسىندا سيريانىڭ بولاشاق كونستي­تۋتسياسىنىڭ جوباسىن سىرتقى ويىنشىلاردىڭ قاتىسۋىنسىز تەك سيريالىقتار ازىرلەۋى كەرەك ەكەنىن، بۇعان بۇۇ بارلىق مۇمكىندىكتى جاسايتىنىن جەتكىزە كەلىپ، «سيريانىڭ بولاشاق كونستيتۋتسياسى تەك سيريالىقتارعا عانا تيەسىلى»، دەدى.

وتىرىستا اقش-تىڭ بۇۇ-داعى ەلشىسى كەللي كرافت اقش-تان باسقا فرانتسيا، گەرمانيا، ۇلىبريتانيا، يوردانيا جانە ساۋد ارابياسى، سونداي-اق رەسەي مەن تۇركياعا، سونداي-اق بۇۇ-نىڭ سيريا جونىندەگى ارنايى وكىلى گ.پەدەرسەنگە كونستيتۋتسيالىق كوميتەتتى قۇرۋعا كومەكتەسكەنى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «كوميتەتتىڭ قۇرىلۋى ماڭىزدى تاريحي وقيعا، بۇل سيرياداعى داعدارىستى ساياسي ۇدەرىس اياسىندا شەشۋگە باعىتتالعان العاشقى قادام»، دەدى ك.كرافت.

اقش ەلشىسى، سونىمەن بىرگە سيريا قاقتىعىسىنداعى يران­نىڭ رولىنە تەرىس باعا بەردى جانە ەلدەگى تۇيتكىلدى شەشۋگە باعىت­تال­عان كۇش-جىگەرگە «ىزگى نيەت» كورسەتۋدەن دايەكتى تۇردە باس تارتىپ وتىرعانىن باسا ايتتى. «ەگەر يران 2254 قارارعا سايكەس ساياسي پروتسەسكە شىن نيەتپەن ۇلەس قوسقىسى كەلسە، وندا ول سيريانى تاستاپ، سودىرلارى مەن ولارعا قوسىلعانداردىڭ بارلىعىن ەلدەن دەرەۋ شىعارىپ جىبەرەر ەدى»، دەدى.

قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا سويلەگەن رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي ۆەرشينين: ء«بىز سيريالىق داعدارىستى ادىلەتتى رەتتەۋ جولىندا العا جىلجۋ ءۇشىن ناقتى جاعدايلار جاسالدى دەپ قانا­عات ەتە الامىز»، دەدى. س.ۆەرشينين كونس­تيتۋتسيالىق كومي­تەتتىڭ قۇ­رى­­لۋىن بۇكىل حالىق­ارالىق قو­عام­داستىق ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك دەپ اتادى. ول بۇل باستامانى يگى ءىستىڭ سوڭى ەمەس، باسى عانا ەكە­نىن جەتكىزە وتىرىپ، «رەسەي كونس­تي­تۋتسيالىق كوميتەتتىڭ ءساتتى ىسكە ق­و­سىلۋىنا جانە تۇراقتى قىز­مەتىنە ىقپال ەتۋ ءۇشىن قولدان كەل­­­گەن­نىڭ ءبارىن جاسايدى. تۇركيا مەن يراننىڭ قۇرمەتتى وكىلدەرىنەن ءتيىس­تى كەپىل­دەمەلەر الىندى»، دەدى.

رەسەيلىك ديپلومات، سونى­مەن بىرگە اقش ەلشىسىنىڭ يران تۋرالى پىكىرىنە جاۋاپ بەردى. «ماعان بۇل سوزدەردىڭ جالپى وسى زالدا ايتقانى ءبىرتۇرلى بولىپ كورىنەدى. يران «استانا پروتسەسىنىڭ» كەپىل­گەر مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە سيرياداعى تەرروريزمدى جەڭۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەدى. «شاعىن توپ» دەپ اتالاتىن كەيبىر باتىس قا­­تى­سۋشىلارى ساياسي پروتسەستى باس­­تاۋ جانە وعان جاعداي جاساۋ ءۇشىن نە ىستەگەندەرىن ەسكە ءتۇسىرۋ قيىن».

قورىتا ايتقاندا، سيريا­نىڭ جاڭادان قۇرىلعان كونستيتۋ­تسيالىق كوميتەتى 30 قازاننان باستاپ ءوز قىزمەتىنە كىرىسپەك. الاي­دا كونستيتۋتسيالىق كومي­تەت­تىڭ قۇرىلۋى سيريانىڭ بار­لىق ماسەلەلەرى شەشىلدى دەگەن­دى بىلدىرمەيتىنىن، ونىڭ ەلدەگى جان­جالدىڭ رەتتەلۋىنە تولىق كە­پىلدىك بەرمەيتىنىن ەسكەرۋى­مىز كەرەك. دەگەنمەن ونىڭ جۇيە­لى جۇمىس ىستەپ، سيريادا تۇراق­تى­لىق، كەلىسىم، بەيبىتشىلىك ورناتۋعا نەگىز قالايتىن باستامالار كوتەرىپ، ەلدىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن قا­لىپ­تاستىرۋ جولىندا قانداي ناتي­جەگە قول جەتكىزەدى دەگەن سەنىم بار. بىراق بارىنە ۋاقىت دەگەن الىپ تورەلىك جاسايتىنى بەلگىلى.

ازىرگە سيريادا زورلىق-زوم­بى­­لىق ازايعان جوق، تەرروريس­تىك توپ­تار ءوز ءىس-ارەكەتتەرىن جالعاس­تى­رىپ جاتىر. يدليبتەگى جاعداي اۋىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋىز سۋ ساپاسى قالىپقا كەلتىرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 18:04

انا ءتىلى – ارىڭ بۇل...

رۋحانيات • بۇگىن، 13:10

كۇرەس: العاشقى كۇنى ءۇش قولا

كۇرەس • بۇگىن، 09:00

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار