رۋحانيات • 07 قازان، 2019

اتاتەگىن ىزدەۋشى ارحيۆكە بارادى

226 رەتكورسەتىلدى

جاقىندا نۇر-سۇلتان قالاسى مەملەكەتتىك ارحيۆىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي «رۋحاني جاڭعىرۋ: اشىق قوعامعا – اشىق ارحيۆ» دوڭگەلەك ۇستەلى وتكەن بولاتىن. ءىس-شاراعا ايماقتىق مەملەكەتتىك ارحيۆ باسشىلارى، نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت، س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى، م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى فيليالىنىڭ قىزمەتكەرلەرى، تاريحشى-عالىمدار، ۇلتتىق ارحيۆ پەن قاراعاندى، اقمولا، قوستاناي، جامبىل وبلىستارىنان ارحيۆ ماماندارى قاتىستى. تومەندە وسى جانە گەنەالوگيالىق سۇرانىستاردى ورىنداۋدىڭ قازىرگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلەلەرى تۋرالى نۇر-سۇلتان قالاسى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى عازيزا يساحان اڭگىمەلەيدى.

– عازيزا تۇرماعانبەتقىزى، قازاق ەلىنىڭ ءجۇز جىلدىق سايا­سي تاريحىنان سىر شەرتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەن­تى ءارحيۆى استانالىق ارحيۆكە اسا قۇندى قۇجاتتار كوللەكتسياسىنان تاريحي-قۇجاتتىق كورمەنى تارتۋ ەتكەن ەكەن. وسى تۋرالى تولىعىراق ايتىپ بەرسەڭىز.

– مۇندا ماعجان جۇماباەۆ، احمەت بايتۇرسىن ۇلى، تۇرار رىسقۇلوۆ، وراز جاندوسوۆ، مۇحتار اۋەزوۆ سىندى تانىمال تۇلعالاردىڭ 20-30 جىلدارداعى قولتاڭبالارى قويىلعان قۇجاتتار، حاتتار، 1925 جىلعى كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ قازاق ورتالىعىن ورىنبوردان اقمەشىت (پەروۆسك) قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى حاتتاما كوشىرمەسى، 1929 جىلى مەملەكەت ومىرىنە جاڭا لاتىن ءالىپبيىن ەنگىزۋ تۋرالى ەسەبى، جازۋشىلار ك.پاۋستوۆسكي، م.زوششەنكو، س.مۇقانوۆتاردىڭ 1942 جىلعى ءومىرباياندارى، كادرلاردى ەسەپكە الۋ تۋرالى جەكە پاراقشالارى، 1962 جىلى ۇشقىش، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى يۋ.گاگاريننىڭ قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىندا بلكجو 14 سەزى دەلەگاتتارىمەن بىرگە تۇسكەن سۋرەتى، (دەلەگاتتاردىڭ ءبىرى – نۇرسۇلتان نازارباەۆ)، تىڭ ولكەسىن يگەرۋ تۋرالى دەرەكتەر مەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن ايقىندايتىن قۇندى جادىگەرلەر جيناقتالعان.

«دوڭگەلەك ۇستەلدە» قازاقس­تا­ن رەسپۋبليكاسى پرەزيدەن­­­تى ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى ج.ابدىقا­دى­روۆا مەن نۇر-سۇلتان قا­لا­سى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ ديرەك­­تورى م.بەكتەمباەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالا­­نىڭ جەتى قىرى»، «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­لامالىق ماقالالارى اياسىندا جاڭا سەرپىنمەن اتقارىلىپ جاتقان ءىس-جوبالار تۋرالى ايتتى، الداعى جوس­پارىمەن ءبولىستى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ءار­حي­ۆى 1994 جىلى 6 شىلدەدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ن.نا­زار­­باەۆتىڭ استانانى كوشىرۋ تۋ­رالى سويلەگەن ءسوزىنىڭ ءماتىنى مەن ەلوردانىڭ قۇرىلۋ كەزەڭدەرىن كورسەتەتىن «استانا – تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى» تاريحي-قۇجاتتىق كورمە­سى­نىڭ كاتالوگىن سىيعا تارتتى. قاراعاندى، اقمولا، جامبىل وبلىسى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورلارى ج.تۇرسىنوۆا ت.باتىرحانوۆ، ق.باشەنوۆا، «فاكتور» جزك» جشس باس ديرەكتورى م.عابباسوۆ جانە ت.ب. ارحيۆيستەر مەن عالىمدار سالانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى، ۇلتتىق ارحيۆ قورىن ساقتاۋ جانە پايدالانۋ جۇمىستارىنداعى جاڭا ىزدەنىستەر، اقىلى قىزمەت كورسەتۋ جولدارى، وبلىستىق، اۋداندىق ارحيۆتەردىڭ مۇمكىندىكتەرى جونىندە ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى، ءوزارا پىكىر الماستى.

ەلەكتروندى ارحيۆ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا كوشباسشى سانا­لاتىن پرەزيدەنت ءارحيۆى «ەلەك­ترون­دى ارحيۆ» شەبەرلىك-سىنىبىن وتكىزدى. قاتىسۋشىلارعا سەرتيفيكات تاپسىرىلدى. ءوز كەزەگىندە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى ەلەكتروندى وقۋ زالىنىڭ تۇساۋ­كەسەرىن وتكىزدى جانە ارحيۆ قۇجاتتارىن تسيفرلاۋ جانە يندەكس­تەۋ­دىڭ ءتۇرلى امال-تاسىلدەرىن كورسەتتى.

– «ارحيۆ – 2025» باعدار­لا­ماسى قانداي مىندەتتەر جۇك­تەي­دى؟ وسى باعىتتا قولعا الىنعان ءىس-شارالار جونىندە ناقتى نە ايتار ەدىڭىز؟

– مۇندا ەجەلگى داۋىردەن قا­زىرگى زامانعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن بارلىق وتاندىق جانە شەتەلدىك مۇراعاتتار دۇنيە­سى­نە ەلەۋلى ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇر­گى­زۋ­گە، ارحيۆ دەرەكتەرىن بارلىق مۇددەلى زەرتتەۋشىلەر مەن قالىڭ جۇرتشىلىققا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن ولاردى مىندەتتى تۇردە تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ قاجەت­تى­گىنە، مەكتەپ قابىرعاسىنان باس­تاپ وتانشىلدىق تاربيە بەرۋ، تاريحي-ارحەولوگيالىق قوزعا­لىس­تار قۇرۋ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا ءمان بەرىلەدى. ەڭ باس­تىسى، ءتۇپ-تامىرىمىزدى جەتىك بىلۋگە ۇندەيدى جانە مۇنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الدىمىزعا ايقىن ماقساتتار قويىپ وتىر.

«وتان – وتباسىنان باستالادى» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە؟ سول ايتپاقشى، اركىم ءوز وتباسىنىڭ تاريحىن، ءوزىنىڭ اتا-تەگىن بىلۋگە مۇددەلى. تاقىرىپتىق، بيو­گرا­­فيالىق، گەنەالوگيالىق سۇرا­نىس­تار­دىڭ كوپتەپ تۇسە باستاۋى سونىڭ جارقىن دالەلى بولىپ تابىلادى.

وتكەن جىلى قازاقستان رەس­پۋب­­ليكاسىنىڭ «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى» زاڭى­نا اقىلى تۇردە قىزمەت كور­سە­تۋگە قۇقىق بەرەتىن باپ ەنگى­زىل­دى. سونىڭ ءبىرى – جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ تاپسىرىس­تارى بويىنشا گەنەالوگيالىق جانە تاقىرىپتىق سيپاتتارداعى اقپاراتتى انىقتاۋ.

– دامىعان ەلدەردە گەنەا­لو­گيا سالاسىنا ۇلكەن ءمان بە­رى­­لەدى ەكەن. جەكە عىلىم رە­تىندە جاقسى دامىعان سالا دە­لى­نەدى. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇعان جەت­كى­لىكتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىر دەپ ەسەپتەيسىز بە؟

– گەنەالوگيا دەگەنىمىز – بى­رىن­­شىدەن، تەكتىڭ شىعۋى تۋرالى مالىمەتتەردىڭ جۇيەلى جي­نا­عى، ەكىنشىدەن، بۇل – تۋىستىق قاتىناس تۋرالى عىلىم. شىعىس حالىقتارىندا حالىقتىڭ شىعۋ تەگىن، تارالۋىن باياندايتىن تاريح عىلىمىنىڭ ءبىر تارماعى «شەجىرە» («شادجارا» اراب ءسوزى – بۇتاق، تارماق) دەلىنسە، ال قازاق ەجەلدەن ءوزىنىڭ اتا-تەگىنە، رۋ شەجىرەسىنە ايرىقشا ءمان بەرگەن. شەجىرە – حالىقتىڭ قۇرامىنا كىرەتىن تايپا-رۋلاردىڭ تەگىن تاراتىپ، ءبىر-بىرىمەن تۋىستىق دارەجەسىن ايقىندايتىن تىزبە. «قازاقتا تاسقا تاڭبا باسقانداي انىق شەجىرە جوق. ەستىگەنىن ۇمىتپايتۇعىن قۇلاعىنىڭ تەسىگى بار، كەۋدەسىنىڭ ەسىگى بار، ۇقپا قۇلاق جاندار بولعان. سونداي جانداردىڭ ايتۋى­مەن كەۋدەسى حات، ەستىگەنى، كورگەنى جاد بولعان قاريالار كەيىنگىگە اۋىزدان-اۋىز الىپ ايتۋمەن ۇلگى-وسيەت قالدىرعان»، دەيدى ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەەۆ بابامىز. قازاقتار «جەتى اتاسىن بىلگەن ۇل – جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەر»، ء«وزىڭ مىڭ جاساماساڭ دا، ءۇرىم-بۇتاعىڭ مىڭ جاسايدى» دەيدى، ياعني اتا-بابا شەجىرەسىن، اتاتەك تاراتۋ، ۇرپاق تاراتۋ جۇيەلەرىن، اتاۋلارىن جادىندا ساقتاپ، ۇرپاقتان-ۇرپاققا ۇزدىكسىز جەتكىزىپ كەلەدى. اتاتەك تاراتۋ جۇيەسى اكە، اتا، بابا، ۇلى اتا، ۇلى بابا، ءاز اتا، ءاز بابا... ال ۇرپاق تاراتۋ جۇيەسى – بالا، نەمەرە، شوبەرە، شوپشەك، نەمەنە، تۋاجات، جۇرەجات... بولىپ دالا زاڭىمەن بىرگە ماڭگىلىك جاساسىپ كەلە جاتقان ءومىر كوشى.

– اتاتەگىن بىلگىسى كەلگەن ءار ادام سوندا ارحيۆكە جۇگىنۋى كەرەك پە؟

 – گەنەالوگيا (تەكتانۋ) تۋرالى مالىمەتتەر ءتۇرلى دەرەككوزدەردىڭ، اتاپ ايتقاندا، اۋىزشا، جازباشا نەمەسە جادىگەرلەر كومەگىمەن انىقتالادى. گەنەالوگيالىق اقپا­رات كوزدەرى بىلاي جۇيەلەنەدى: وتبا­سى ءارحيۆى; اۋىزشا ەستەلىكتەر; ار­حيۆ، مۋزەي، كىتاپحانا قورلارى; قو­رىمدار، ەسكەرتكىش تاقتالار; وتباسى جادىگەرلەرى.

گەنەالوگيالىق اقپاراتتى زەرتتەۋ وتباسى ارحيۆىنەن، اۋىز­شا دەرەككوزدەن باستالادى. سون­­دىقتان تۇلعانىڭ الدىمەن تۋىس­قان­دارىنان اقپارات الىنادى، بۇل حابارلاما قوسىمشا مالىمەت رەتىندە جيناقتالادى. مۇنى ارحيۆ قۇجاتتارى ارقىلى ناقتىلاپ تەكسەرۋگە بولادى. فوتوقۇجاتتار، ءتۇرلى ناگرادالار مەن گراموتالار، كۋالىكتەر، حاتتار، وتكرىتكالار، جەدەلحاتتار، كۇندەلىكتەر، ەستەلىكتەر، جادىگەرلەر ت.ب. تۋىسقاندارى بەرگەن دەرەكتەر تەكتانۋلىق زەرتتەۋدى جۇرگىزۋگە پايدالانىلادى.

سوندىقتان گەنەالوگيالىق اقپاراتتى ارحيۆتەگى ءتۇرلى سيپات­تا­عى قۇجاتتاردان تابۋعا بولادى. گەنەالوگيالىق اقپاراتتىڭ ءوزى بىرنەشە ساناتقا بولىنەدى. ولار – تەگى مەن تۋىسقاندىعىن دالەلدەۋ ءۇشىن جيناقتالعان تەك­تا­نۋلىق قۇجاتتاما (مىسالى، شەجىرەلەر، حاندار تاريحى); كوپ­شى­لىك سيپاتتاعى اقپاراتى بار قۇجاتتار (مىسالى، مەتريكالىق مالىمەتتەر، حالىق ساناعىنىڭ قۇجاتتارى); زەرتتەۋ، سالىستىرۋ با­رىسىندا جەكە تۇلعالار تۋرالى ما­لىمەتتەردى تولىقتىراتىن باسقا دا قۇجاتتاما (مىسالى، جەكە قۇرام بو­يىنشا قۇجاتتاما).

گەنەالوگيالىق (تەكتانۋلىق) اقپاراتتى ىزدەستىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن، قانداي ەلدى مەكەنگە، ۋەزگە، گۋبەرنياعا نەمەسە كەڭەس وكى­مە­تى كەزىندە قاي اۋدانعا، اۋىلعا قا­تىس­تىلىعىن انىقتاۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە اكىمشىلىك-اۋماقتىق ءبولىنىس بويىنشا انىقتامالىقتار كومەكتەسەدى. مىسالى، 1918 جىل­عا دەيىن اقمولا وبلىسىنىڭ ورتالىعى ومبى قالاسى بولدى، 1918 جىلى اقمولا وبلىسى ومبى گۋبەرنياسى بولىپ وزگەرتىلدى. 1921-1928 جىلدار ارالىعىندا اقمولا گۋبەرنياسىنىڭ ورتالىعى پەتروپاۆل قالاسى بولدى. اۋدان قۇرىلۋى ناتيجەسىندە 1928-1930 جىلداردا اقمولا وكرۋگىنىڭ نەگىزى قالاندى. 1932 جىلى قازىرگى اقمولا وبلىسىنىڭ اۋداندارى قاراعاندى وبلىسىنىڭ قۇرامىنا ەنەدى، ورتالىعى پەتروپاۆل قالاسى بولادى. ال 1936 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ ورتالىعى – قاراعاندى قالاسى، سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ ورتالىعى پەتروپاۆل قالا­سى بولىپ ەكىگە ءبولىندى. قازىرگى نۇر-سۇلتان قالاسى قاراعاندى وبلى­سىنىڭ قۇرامىنا ەنسە، 1939 جىلى ورتالىعى – اقمولا، كەيىن ءوز ال­دىنا جەكە اقمولا وبلىسى بو­لىپ قۇرىلدى.

– ارحيۆ­تەن اتاتەككە قا­تىس­تى قانداي قۇجاتتاردى تا­­بۋعا بولادى؟

– مىسالى، ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ بويىنشا
1912-1927 جج. اقمولا قالاسى مەن سەمەنوۆكا، ماكسيموۆكا، رو­ما­نوۆكا ت.ب. سەلولارعا قىزمەت كور­سەتكەن شىركەۋلەر جازبالارى، احاج ورگاندارىنىڭ
1921-1936 جج. جازبالارى ساقتالعان. كەڭەستىك كەزەڭدە 1917 جىلعى قازان توڭكەرىسىنە دەيىنگى ارحيۆ قۇجاتتارىن بىرورتالىقتاندىرۋ جونىندەگى ساياسات نەگىزىندە XIX عاسىردىڭ cوڭى مەن XX عاسىر­دىڭ باسىنداعى مەتريكالىق كىتاپ­تار­دىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق مەم­لە­­كەتتىك ارحيۆىندە ساقتاۋلى. 1870-1917 جج. قامتيتىن اقمولا مە­شىت­تەرىنىڭ مەتريكالىق كىتابى دا سوندا.

گەنەالوگيالىق سۇرانىستاردى ىز­دەس­تىرۋدە ۆەدومستۆولىق ار­حيۆ­­تەگى جەكە قۇرام بويىنشا قۇ­جاتتار ۇلكەن ءرول اتقارادى. گە­نە­الوگيالىق زەرتتەۋ بارىسىندا كوبىنە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق سيپاتتاعى: تۇلعانىڭ قىزمەت ءوتىلى، جالاقىسى، ءبىلىمى، ازاماتتىق جاعدايى، مۇلكىنە قاتىستى دەرەكتەر پايدالانىلادى. كەڭەس وكىمەتى ورناعان العاشقى جىلدارى جۇمىسقا ورنالاسقان ازاماتتار مۇقيات تەكسەرىلگەن، ارنايى ساۋالنامالار تولتىرىلعان. 1920 جىلداردىڭ سوڭىندا ساۋالنامالار قىسقارتىلىپ، ەڭبەك تىزىمدەرى جاسالعان. ال 1930 جىلى كادر­لاردى ەسەپكە الۋ پاراعى; 1938 جىلدان باستاپ ەڭبەك كىتاپشاسى ەنگىزىلگەن.

حح عاسىردىڭ 30-40-جىلدارى اقمولا وبلىسىنا ادامدار كۇشتەپ قونىستاندىرىلعان. قازاقستانعا – 800 000 نەمىس، 507 000 – سولتۇستىك كاۆكاز حالىقتارى، 102 000 – پولياك،
43 000 – گرەك، قىرىم تاتارلارى،
19 000 كورەي وتباسىلارى جەر اۋىپ كەلدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە اقمولا ەۆاكۋاتسيالىق ورتالىققا اينالدى، نەمىستەر جاۋ­لاپ العان ايماقتاردان، شەكاراعا جاقىن وڭىرلەردەن قانشاما ادام كوشىرىلدى. سوعىستان سوڭ، 1954 جىلى تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ناۋقانى باستالدى. تاعدىر تالكەگىمەن وسى وڭىرگە قونىس تەپكەن ازاماتتاردىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى تاراپىنان اتا-تەكتەرىن انىقتاۋعا بايلانىستى كوپتەپ سۇرانىس تۇسۋدە. ءتىپتى سوعىستان ورالماعان جاۋىنگەرلەردىڭ بۇگىنگى ۇرپاق­تا­رى ءالى كۇنگە دەيىن اتا-با­با­­لارىنىڭ تاريحى تۋرالى دەرەكتەردى ىزدەستىرۋدە.

– سۇرانىستى ورىنداۋ مەرزىمى قانشا ۋاقىتقا سوزىلادى؟

– بۇل سۇراتىلعان مالىمەتتەرگە، ولاردىڭ سيپاتىنا، ىزدەستىرۋ اۋقىمىنا بايلانىستى، شامالاپ ايتساق، ورتاشا ەسەپپەن 2-3 ايعا سوزىلادى. انىقتالعان مالىمەتتەر تۇتىنۋشىنىڭ سۇرانىستارىنا سايكەس راسىمدەلەدى.

– قۇجاتتاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسى بار ما؟

– گەنەالوگيالى (تەكتانۋلىق) قۇجاتتاردىڭ ەلەكتروندى قورىن جاساۋ ارحيۆ ءۇشىن دە، زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن دە وتە پايدالى بولار ەدى. كەلەشەكتە سولاي بولادى دەگەن ءۇمىت بار. بۇل باعىتتا دامىعان ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسىنەن ۇيرەنەتىن ۇلگى كوپ. مىسالى، گەنەالوگيالىق اقپاراتتى ۇسىنۋ­دىڭ وزىق ءتاسىلى شۆەتسيانىڭ ۇلتتىق ارحيۆىندە ورىن العان، وندا ابونەنتتىك تولەم ارقىلى ءارحيۆتىڭ تسيفرلانعان مالىمەتتەر بازاسىنا كىرۋ مۇمكىندىگى بار. ۇلىبريتانيانىڭ ۇلتتىق ءارحيۆى ۆولونتەرلاردىڭ كومەگىمەن «Find my past» «وتكەنىڭدى تاپ» جوباسىن ىسكە اسىردى، لاتۆيا مەن ەستونيانىڭ ۇلتتىق ارحيۆتەرى ەۋروپالىق گرانتتىڭ كومەگىمەن «رادۋراكستي» (رودوسلوۆنايا، لاتۆيا)، «ساگا» (ەستونيا) گەنەالوگيالىق مالىمەتتەر بازاسىن جاسادى. بۇلار – تسيفرلانعان شىركەۋ كىتاپتارىنىڭ كوللەكتسياسى، حالىق ساناعىنىڭ ماتەريالدارى. فينليانديا ءارحيۆى مەتريكالىق كىتاپتاردىڭ تسيفر­لان­عان كوشىر­مە­لەرىن ارنايى سەرۆيس ازىرلەپ، اركىمنىڭ قول جەت­كىز­ۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر.

– تاعى قانداي دەرەك كوزدە­رى­نە جۇگىنەسىزدەر؟

– گەنەالوگيالىق ىزدەنىستەردى جۇرگىزگەندە مالىمەتتەر بازاسىنىڭ كومەگىنە سۇيەنەتىن كەزدەر دە بولادى. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قورعانىس مينيسترلىگى ازىرلەگەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قازا تاپقان، حابارسىز كەتكەن كەڭەس اسكەرلەرى تۋرالى مالىمەتى بار «مەموريال» جيىنتىق ەلەكتروندى مالىمەتتەر بازاسىنىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيد­ەنتى ءارحيۆىنىڭ سايتىندا «Tutkyn.kz»، «Asharshylyq.kz»، «كەڭەستىك قازاقستاننىڭ نومەنكلاتۋرالىق كادرلارى.
1919-1991 جج.» مالىمەتتەر بازاسىنىڭ،  ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەس وكىمەتى كەزىندە كونتر­رە­ۆوليۋتسيالىق مەملەكەتتىك قىل­مىس­تارى ءۇشىن قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان، سوتتالعان، كەيىن سوت ورگاندارىمەن اقتالعاندار تۋ­را­لى «مەموريال. قۋعىن-سۇر­گىن قۇرباندارى» مالىمەتتەر بازا­سى­نىڭ گەنەالوگتار ءۇشىن كومەگى زور.

گەنەالوگيالىق سۇرانىستاردى ورىنداۋ – ەڭبەكقورلىقتى، ىقتياتتىلىقتى، ەرەكشە دايىن­دىق­تى قاجەت ەتەتىن سالماقتى جۇمىس. ارحيۆ قورىنىڭ قۇرامى، ءتيىستى اقپاراتى بار قۇجات تۇر­لەرى، عىلىمي-انىقتامالىق اقپارات اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەر تۋرالى ءبىلىمدى قاجەت ەتەدى. جانە ورىنداۋشىنىڭ جۇمىستى ۇيىمداستىرا بىلۋىنە تىكەلەي بايلانىستى. سونىڭ با­رىسىندا ارينە تاجىريبە جي­ناقتالادى، گەنەالوگيالىق دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ داعدىلارى قالىپتاسادى.

– جەكە تۇلعالارعا اقىلى قىزمەت كورسەتىلە مە؟

– گەنەالوگيالىق مالىمەتتەردى تۇتىنۋشى ءارحيۆتىڭ وقۋ زالىندا وزدىگىنەن جۇمىس ىستەي الادى، سونىمەن قاتار مۇندا اقىلى قىزمەت تە كورسەتىلەدى. ول بەكىتىلگەن باعا كورسەتكىشىنە سايكەس ەسەپتەلەدى. اقىلى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن سۇرانىستى ورىنداۋ شارتتارى تۋرالى تۇتىنۋشىعا الدىن الا ەسكەرتىلەدى. گەنەالوگيالىق سۇرانىستى ورىنداۋ اقىسى 4500 تەڭگەدەن باستالادى. اقىرعى قۇنى انىقتالعان اقپارات پەن ىزدەستىرۋگە كەتكەن ۋاقىتقا بايلانىستى ەسەپتەلەدى. انىقتالعان مالىمەتتەر تۇتىنۋشىنىڭ سۇرا­نىستارىنا سايكەس راسىمدەلەدى.

– گەنەالوگيالىق زەرتتەۋ جۇر­­­گىزۋگە نە كەدەرگى بولىپ وتىر؟

– بىزدە ورتالىقتاندىرىلعان بازالار جۇيەسى جوق. باسقا ارحيۆ قورلارى تۋرالى اقپاراتتى ونلاين رەجىمدە قاراۋ مۇمكىندىگى دە شەكتەۋلى.

وسى رەتتە ازاماتتىق حال اكتىلەرى جازبالارى جانە وتباسى قۇرامى تۋرالى مالىمەتتەرى بار قۇجاتتاردىڭ ارحيۆارالىق كورسەتكىشىن ازىرلەۋدى زامان تالابى دەپ ەسەپتەيمىن. نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندە ازاماتتارعا اقپاراتتىق قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا قازىر گەنەالوگيالىق سۇرانىستاردى ورىنداۋ ماڭىزدى رولگە يە بولا باستادى. «التاۋ الا بولسا، اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋ تۇگەل بولسا، توبەدەگى كەلەدى» دەيدى دانا حالقىمىز. سوندىقتان ەڭ الدىمەن، وسىلاردى رەتتەپ الۋىمىز كەرەك.

 

اڭگىمەلەسكەن

قاراشاش توقسانباي،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار