كونفەرەنتسيانىڭ باستى ماقساتى – «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» ارنايى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ قورىتىندىسىن شىعارۋ, تاريحي-مادەني مۇرانى زەرتتەۋ جانە كوپشىلىككە تاراتۋ سالاسىندا حالىقارالىق تاجىريبە الماسۋ.
2017 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى جاريالانىپ, حالىقتىڭ ساناسىنا جالپىۇلتتىق قاسيەتتى ورىندار ۇعىمىن ءسىڭىرۋ ءۇشىن «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى» نەمەسە «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسىن جاساۋ تۋرالى ايتىلعان بولاتىن. ناتيجەسىندە ۇلتتىق مۋزەيدىڭ جانىنان «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلىپ, قازاقستاننىڭ كيەلى نىساندارىن انىقتاۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلە باستادى. اتالعان جوبا نەگىزىندە ءدىني ساۋلەت عيماراتتارى, قالالار, ەلدى مەكەندەر, قورعاندار, قورىمدار, عيباداتحانالار تىزىمدەلىپ, ولار تۋرالى تىڭ دەرەكتەر جيناقتالىپ, ناتيجەسىندە «قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى», «قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى» اتتى ەڭبەكتەر جارىققا شىقتى.
كونفەرەنتسيانى اشقان ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الماز شايكەن ۇلى اتالعان جوبانىڭ جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– جوبانى اتقارۋعا ەلىمىزدەگى ارحەولوگ ماماندار عانا ەمەس, ءار ءوڭىردىڭ جەرگىلىكتى حالقى بەلسەنە ارالاستى. سولارمەن اقىلداسىپ بارىپ, وڭىرلىك قاسيەتتى نىسانداردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. بۇل جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى بۇگىنگى كونفەرەنتسيا بارىسىندا جان-جاقتى ايتىلادى, – دەدى الماز شايكەن ۇلى.
شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى وركەن بيساقاەۆ قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى ماڭىزدى ءارى وزەكتى تاقىرىپ ەكەندىگىن, ەندىگى كەزەكتە كيەلى جەرلەر تۋرالى جاڭالىقتاردى, مالىمەتتەردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىپ, بولاشاقتا وقۋلىقتارعا ەنگىزۋگە ىقپال ەتۋ ويلاستىرىلىپ جاتقانىن العا تارتتى.
– ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا قازاقستان حالقىنىڭ بىرتۇتاستىعىن, ىشكى بىرلىگىن كۇشەيتۋ, سونداي-اق ىشكى ءتۋريزمدى دامىتا وتىرىپ, يدەولوگيانى كۇشەيتۋ كەرەكتىگى اتاپ كورسەتىلگەن بولاتىن. وسىعان وراي ەلىمىزدە «رۋحاني جاڭعىرۋ», سونىڭ ىشىندە «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» ارنايى جوباسى اياسىندا كوپتەگەن ماڭىزدى ءىس-شارا اتقارىلىپ جاتىر. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق مەملەكەتتىك ورگانى, مادەنيەت, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى, شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى وسى جوباعا بەلسەنە قاتىسىپ, ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. ۇلتتىق مۋزەيدىڭ جانىنان قۇرىلعان «قاسيەتتى قازاقستان» ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە ەكسپەديتسيالار جىبەرىلىپ, ءتۇرلى ەڭبەكتەر جازىلىپ, كيەلى جەرلەردىڭ ۆيرتۋالدى جانە ينتەراكتيۆتى كارتالارىن ازىرلەۋ سياقتى جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى, – دەدى مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى وركەن بيساقاەۆ.
جيىن بارىسىندا كيەلى جەرلەر گەوگرافياسىنىڭ تەوريالىق-ادىستەمەلىك نەگىزدەرى, قازاقستاننىڭ رۋحاني قاسيەتتى ورىندارىن زەرتتەۋ, ساقتاۋ جانە كوپشىلىككە تاراتۋ بويىنشا پراكتيكالىق ۇسىنىستار, قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسىن مۋزەي كەڭىستىگىندە قايتا تانىستىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. قازاقستاننىڭ «ارداگەرلەرى ۇيىمى» ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قوعام قايراتكەرى ومىرزاق وزعانباەۆ عاسىرلار بويى جيناقتاعان ۇلتتىق رۋحاني جانە ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ بويىنشا بىرنەشە ۇسىنىس تاستادى.
– بارشاعا ايان, كەڭەس ءداۋىرى «قۇداي جوق», ء«دىن – اپيىن» دەپ تراكتوردىڭ تابانىنا سالىپ, قۇلاعان قابىرعانى قۇرىلىسقا پايدالانىپ, مەشىتتەردى قوي قوراعا اينالدىرعان ەدى. قازىر قايتا قالپىنا كەلتىرۋ, تۇزەۋ باعىتىندا ۇلكەن جۇمىستار باستالدى. قازاق بۇرىننان ارۋاقتى قاستەرلەپ, اتا-بابا باسىن دارىپتەۋگە مەيلىنشە ءمان بەرگەن. قاسيەتتى تۇلعالار, ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا ءتيىستى ەسكەرتكىشتەر تەك ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ اۋماعىندا عانا ەمەس. سوندىقتان الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە جاتقان تاريحي مۇرالارىمىزعا مۇقيات, تياناقتى بولساق دەگەن تىلەگىم بار, – دەگەن قوعام قايراتكەرى كونەكوز قۇندى مۇرالارىمىزدى قالپىنا كەلتىرەتىن, كوركەم تۋىندىلاردى ءوز تەحنولوگيامىز دəرەجەسىندە وڭدەپ, ساپاسىن ساقتاۋعا باسا نازار اۋدارۋ ماقساتىندا رەستاۆراتسيا ىسىنە دەن قويۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسىنا بەلسەنە اتسالىسقان تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جامبىل ارتىقباەۆتى, تۇركىستان وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى ارحەولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايسۇلۋ ەرجىگىتوۆانى, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسى تاريحي-مادەني مۇرا, مۋزەي جانە كىتاپحانا ءبولىمىنىڭ باسشىسى جانار نۇرجاقىپوۆانى «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتادى.
كونفەرەنتسياعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى نۇرسان ءالىمباي, اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نەسىپبەك ايت ۇلى, شەتەلدەردەن كەلگەن عالىمدار, جەرگىلىكتى ولكەتانۋشىلار, مۋزەي قىزمەتكەرلەرى قاتىستى. سونداي-اق حالىقارالىق جيىنعا «ايگينە» مادەني زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گ.ايتپاەۆا (قىرعىزستان), مادەنيەتتانۋ دوكتورى د.ن زامياتين (رەسەي), م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى دوتسەنتى ە.ي.لارينا (رەسەي), اكدەنيز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, PhD دوكتورى ا.كاراچاح (تۇركيا), ۆ.ن.كارازين اتىنداعى حاركوۆ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ارحەولوگيا مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى ي.ب.شرامكو (ۋكراينا), ەتنوگرافيالىق مۋزەي ديرەكتورى ل.كەمەچي (ماجارستان), ومان سۇلتاناتى ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ باس ديرەكتورى د. ءال-مووساۆي ارنايى شاقىرىلىپ, ارناۋلى تاقىرىپتار بويىنشا ءسوز سويلەدى.
سونداي-اق كونفەرەنتسيا اياسىندا قازاقستان مۋزەيلەرىندەگى مامانداردىڭ حالىقارالىق ارىپتەستىگىن نىعايتۋ جانە مۋزەي ماماندارىنىڭ قوعامداعى بەدەلىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «حالىقارالىق مۋزەيلەر كەڭەسىنىڭ قازاقستاندىق كوميتەتى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. اتالعان كوميتەت 2020 جىلعا ارنالعان جۇمىس جوسپارىن بەكىتىپ, قازاقستان مۋزەي ماماندارىنىڭ شەتەلدىك مۋزەيلەرمەن بايلانىسىن جولعا قويۋ, مۋزەي ماماندارىنىڭ يدەيالارىن قولداۋ جانە ونى ىسكە اسىرۋ, حالىقارالىق گرانتتارعا قاتىسۋ بارىسى جان-جاقتى ايتىلدى.
ايماقارالىق مادەني بايلانىستاردى مەيلىنشە نىعايتىپ, جاڭا يدەيالار مەن جوبالاردىڭ تۋىنداۋىنا سەبەپكەر بولعان القالى جيىندى رۋحاني قازىنامىزدىڭ كەڭ ءورىس الۋىنا جول اشاتىن ماڭىزدى قادام دەگەنىمىز ءجون.
