قازاقستان • 03 قازان، 2019

جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيتىن كۇيەۋ

504 رەت كورسەتىلدى

ءبىر باسىندا ءجۇز ءتۇرلى جاۋاپكەرشىلىك تۇرسا دا، جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيتىن جىگىتتەر بولادى، ياكي بولماسا تۇرمىستىڭ بارلىق تاۋقىمەتىن ءوزىنىڭ باسىنا ارتۋعا بەيىم ايەلدەر بار.

قىسقاسى، جازمىشتىڭ ۋاقىتشا سىناعى مەن قيىندىقتارىنان بولەك، ءومىر بويى ءبىر كاسىپتى تۇپكىلىكتى مەڭگەرىپ، تۇراق تابا المايتىن ادامدار قازىرگى قوعامعا تاڭسىق ەمەس. ول وتباسىنا كەسى­رى مول مۇنداي «سوزىلمالى كەسەلدەن» قۇتىلۋدىڭ ورنىنا، وسى تىرشىلىگىنە ۇيرە­نىپ العانداردىڭ داۋاسى قانداي؟ نەگە ول جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى؟

جۇرتتىڭ كۇيەۋىنىڭ تابىسى مەن ۇيىنە كىرگىزىپ جاتقان ىرىسىنا قىزىعۋمەن كۇندەرى ءوتىپ جاتقان ايەلدەر قانشاما؟

مىنا ءبىر قىزىقتى قاراڭىز. جۇمىس ىستەمەيتىن كۇيەۋ تۋرالى ءسوز قوزعالسا، وسى­دان جيىرما جىل بۇرىن ەستىگەن اڭگىمە ۇدا­يى ەسكە تۇسەدى.

مەنىڭ مارقۇم دوسىم التىنايدىڭ ولگا الەكسەەۆنا دەگەن ورىستان وكىل شەشەسى بولدى. قازاقتاردىڭ اراسىندا وسكەن كىسى وزدەرىنىڭ دە، ءبىزدىڭ دە مەن­تا­ليتەتتى وتە جاقسى ءبىلۋشى ەدى.

سول كىسى جاتىپىشەر كۇيەۋگە قاتىستى ۇنەمى ءوزىنىڭ ءبىر تانىسىن مىسالعا كەلتى­رىپ وتىراتىن. قىسقاسى، ولگا الەك­سەەۆنا ءبىر ازاماتتىڭ العاشقى ايەلى وتە ەڭبەكقور، پىسىق، جوقتان بار جاساي­تىن جان بولعانىن ايتادى. ال جاڭا­عى جىگىت بۋحگالتەر ايەلى جاقسى تابىس تاۋىپ، ءۇيدىڭ دە بەرەكەسىن كەلتىرىپ جۇر­گەندە، ءبىر ءتۇيىر پايداسىن تيگىزۋدىڭ ور­نىنا، ءار-جەردە ءتيىپ-قاشىپ جۇمىس ىستەپ، بىردە ءىشىپ، بىردە ۇيىقتاپ قالىپ، قايتا-قايتا جۇمىستان شىعىپ، اقىرى اجىراسىپ تىنعان. ەڭ قىزىعى جاڭاعى جىگىتتىڭ ەكىنشى ايەلى دە ەپتى، داستارقانى ءدامدى، جۇمىسى جاقسى بولىپ شىققان. دەگەنمەن، ۇنەمى سىلتاۋى بىتپەيتىن، جا­تىپ­ىشەر كۇيەۋ كىمگە كەرەك، تۇبىندە بۇل كەلىنشەگىمەن دە جولى ەكىگە ايرىلادى.

وسىلايشا ول جىگىت سالت باستى، ساباۋ قامشىلى بولىپ ءجۇرىپ، ءۇشىنشى رەت ۇيلەنەدى.

– ءۇشىنشى ايەلىنىڭ بەيقامدىعى مەن جالقاۋلىعى ءبىزدىڭ تانىسىمىزدان دا اسىپ ءتۇستى. كۇيەۋى جۇمىستان كەلگەنشە دۇكەننەن نان دا ساتىپ الماي، ەكى قولىن قۋسىرىپ كۇتىپ وتىرادى. قارنى اشىپ كەلگەن ەرى دۇكەننەن قاتىرىلعان تۇشپارا ساتىپ اكەلىپ بەرسە، سونى قايناتىپ بەرىپ تاعى قاراپ وتىرادى. بىلايعىدا اشتان كۇيەۋىمەن قوسىلا قاتىپ قالسا دا قيمىلدامايدى. كۇنىنە ەكى-ءۇش رەت كۇيەۋىنە تەلەفون شالىپ، ۇيدە دىم جوق دەپ ايتۋدان تانبايدى. بۇرىنعى ايەلدەرى سياقتى جوقتان بار جاساپ، داستارقاندى تولتىرىپ، ءۇيدى جايناتىپ قوياتىن قاتىن جوق. قازىر ول جىگىت جۇمىس ىستەيدى، جۇمىس ىستەمەك تۇگىلى، كەشكىلىك ءبىرىنشى ايەلىنەن مۇراعا قالعان كولىگىمەن ادام تاسىپ، قوسىمشا تيىن-تەبەن تاۋىپ كەلەتىن بولدى، – دەيدى ولگا شەشەي.

بۇل اڭگىمەنى ەستىپ وتىرعان قىز-كە­لىنشەكتەر ءبىر-بىرىنە قارايدى. نە ىستەۋ كەرەك سوندا؟ الگى ايەل سياقتى دۇنيەنى توپان سۋ الىپ جاتسا دا، قاراپ وتىرا بەرۋ كەرەك پە؟ بۇلاي جاساۋعا بىرەۋدىڭ شىدا­مى جەتەدى، بىرەۋدىكى جەتپەيدى عوي. ءتىپتى، بار ءتوزىمىن سالىپ، سول ايەل سياقتى جاتىپ العاندار دا بار. بىراق مۇنداي كەزدە جاتىپىشەر باسقا جەردى تاۋىپ الا قوياتىن كۇيەۋلەر دە كەزدەسەدى.

قىسقاسى، كۇيەۋدىڭ جۇمىسسىز ءجۇرۋى­نىڭ ءجۇز ءتۇرلى سىلتاۋى مەن سەبەبى بار. ونىڭ كەيبىرەۋى كوكەيگە قونادى، كەيبىر سەبەپتەر ادام اقىلىنا سىيا بەرمەيدى. بىراق سونىڭ بارلىعىنىڭ ىشىنەن ورتاق ءبىر ولشەمدەردى تابۋعا بولادى.

جولداسىڭىز ادىلەتتى نەمەسە ادىلەتسىز جاعدايدا جۇمىستان شىعىپ قالدى دەلىك. كۇتپەگەن جەردەن قىزمەتتەن ايرىلىپ قالعان ادامداردىڭ ءبىر بولىگى مۇنداي داعدارىستان شىعا الماي قالاتىنىن كوز كورىپ ءجۇر. كەرىسىنشە، جاپان تۇزگە جالا­ڭاش اپارىپ تاستاسا دا، ءومىر ءسۇرۋدىڭ ءجۇز ءتۇرلى ءادىسىن بىلەتىن جىگەرلى جىگىتتەر بار.

نەمەسە قازىر وزەكتىلىگىن جوعالت­قان كاسىپ تۇرلەرى پايدا بولدى. قازىردىڭ وزىندە زامانا بىرقاتار ماماندىق تۇر­لەرىن قاجەت ەتپەي قالدى. بولاشاقتا مۇلدە جويىلادى دەگەن جۇمىس تۇرلەرى جەتكىلىكتى. وسىندايدا ءىسى ماندىماي قالعان ادامنىڭ ومىرىندە توقىراۋ باستالادى. مانساپ جولىنداعى مۇنداي ءۇزىلىس بىرەۋلەر ءۇشىن ايقارا اشىلعان جاڭا ەسىك، جاڭا مۇمكىندىكتەر، السىزدەر ءۇشىن باقىتسىزدىقتاردىڭ باستاۋى.

ياكي بولماسا، بولمىسىنان جالقاۋ كۇيەۋ. مۇنداي كۇيسىزدەردىڭ كوبى پسيحولوگ كەلەدى. ۇيلەنگەننەن كەيىن كوپ ۇزاماي ايەلىنىڭ موينىنا شەشەسىنىڭ موينىنا مىنگەندەي ءمىنىپ الادى. تاماق بار، ءۇي جىلى، تەلەديدار قوسىلىپ تۇر. جاتا تۇرۋعا بولادى عوي. بىراق بۇل دەمالىس قانشا ۋاقىتقا سوزىلماق؟ ماسەلە سوندا...

جىگىت كەزىندە مۇنداي جاتىپىشەر كۇيەۋدى جاقسىسىنان قالاي ايىراسىڭ. ادامداردىڭ بارلىعى باسىنا تۇسپەي، بىردەن اقىلدى بولىپ تۋمايدى. ال پسيحولوگتار مۇنداي كۇيەۋدى «قىز كەزى­نەن» اجىراتۋعا بولاتىنىن العا تارتۋمەن كەلەدى. ءسوزى سۇيكىمدى، استى-ۇستىڭە ءتۇسىپ، ۇيلەنگەنگە دەيىن اسپانداعى ايدى، جانىنداعى جۇلدىزداردى ج ۇلىپ بەرەتىن جىگىتتىڭ ءسوزى مەن ءىسى قابىسا بەرمەيدى. كادىمگى تۇراقتى جۇمىسى جوق مۇنداي «تۇلعالاردى» قازىر ەشكىم تۇسىنبەي ءجۇر. ال ءسۇيىپ قالعان قىز ونى ايايدى، اقشاسىن ايامايدى، جانىنان تابىلۋعا، مۇنداي كەزدەردە قاشان دا كومەكتەسۋگە دايىن.

سول سياقتى اكە-شەشەنىڭ موينىنان ايەلدىڭ موينىنا قاراي كوشەتىن ەركەكتەر بار. ءومىردىڭ باسپانا، ءبىلىم الۋ سياقتى ۇلكەن قيىنشىلىقتارىن اتا-اناسى ەڭسەرىپ بەرگەن. دايىن ءۇي، دايى­ن تاماققا تاپ بولعان ادام ەندى ءوز وتباسى ءۇشىن باسىن قاتىرعىسى كەلمەيدى. قارا اسپاندى ءتوندىرىپ جاتىپ الۋ، ىشكىلىككە سالىنۋ ءۇشىن وعان كىشكەنتاي قيىنشىلىقتاردىڭ ءوزى دە جەتكىلىكتى.

ءسىز تاڭداعان ادامنىڭ مىنەزى جامان، ودىراڭداعان بىرەۋ بولىپ شىقسا وتباسىنا دا، اينالاسىنداعى ارىپتەستەرىنە دە وڭاي ەمەس. مۇنداي ادامداردىڭ اۋزىندا ءازىلى ەمەس، قولىندا قولشوقپارى جۇرەدى. ۇيىمەن دە ۇجىمىمەن دە ءتىل تابىسا المايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، جۇعىمسىز. سوندىقتان دا مۇنداي ادامدارعا جۇمىس تابۋ دا، سول قىزمەتتە تۇراقتاپ قالۋ دا قيىن. ال ءوزىنىڭ مىنەز-قۇلقىن جەڭە الاتىندار نەكەن-ساياق.

دەگەنمەن كۇيەۋ – دەگەن ۇناماسا لاق­تىرىپ جىبەرەتىن كويلەك ەمەس. تالاي ايەل ءۇشىن جالقاۋ، جۇعىمسىز، دورەكى كۇيەۋ – ءومىرىڭنىڭ سوڭىنا دەيىن الىپ جۇرە­تىن قاتەلىگى مەن قاسىرەتى.

ال مۇنداي جاعدايدا پسيحولوگتار كۇيەۋگە انا بولۋ ءرولى جارامايتىنىن العا تارتادى. ءبىزدىڭ جوعارىداعى مىسالىمىز دا سونىڭ ايعاعى ەمەس پە؟!

قىسقاسى، ايەل ءومىردىڭ بارلىق قيىن­شىلىعىن ءوز باسىنا ارتىپ الۋعا مىندەتتى ەمەس. وتباسىندا اركىم ءوزىنىڭ ورنى مەن اتقاراتىن مىندەتىن ءبىلۋى ءتيىس. تاڭەرتەڭنەن قارا كەشكە دەيىن بىتپەيتىن بالا تاربيەسى، ءۇيدىڭ تاماعى، تازالىعى مەن بەرەكەسى ادامنىڭ ءومىرىن جەپ قويا­تىنىن ادامگەرشىلىگىن جوعالتپاعان ازامات ايتپاسا دا ۇعادى. ال مۇنى ءوزى تۇيسىنە بىلمەيتىن ادامعا ءتۇسىندىرىپ، ءبىل­دىرىپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى. دەمەك، نە­­شە ءتۇرلى قۇبىلعان قىز-كەلىنشەكتەر سەكىلدى، ەر-ازاماتتاردىڭ دا ءتۇرلى-ءتۇرلى پسي­حوتيپتەرى بار.

ءوزىن ءوزى جاقسى كورەتىن، جانىن قينا­ماي قارا باسىن كۇتىپ-باپتاپ جۇرەتىن ادامعا ارينە، جايلى جۇمىس كەرەك.

ال سكەپتيكتەر ءومىرىن وزگەرتۋدە ۇل­كەن تاۋەكەلدەرگە بارۋعا جۇرەگى داۋا­لاي قويماس. ون رەت ويلانىپ، قىرىق رەت تولعانىپ جۇرەتىن مۇنداي جاندارعا پى­سىق، الدىن بولجاي الاتىن ايەلىنىڭ كە­ڭەسى مەن كومەگى، جىگەرلەندىرۋى تالاي جەر­گە جەتكىزەدى.

ماڭگىلىك بالا بەينە، ياعني ينفانتيل-كۇيەۋلەر شە؟ مۇنداي ازاماتتاردىڭ ەسى كىرەمىن دەگەنشە، ايەلدەرىنىڭ دە شاشى اعارادى. وسى جەردە ءوز كۇيەۋىن تانىعان ايەلگە ۇدايى ونىڭ وتباسىنىڭ يەسى، پاناسى، قورعانى ەكەنىن قايتالاي بەرۋدەن باسقا امال جوق...

نە دەسەك تە، وسىنىڭ ءبارى ءومىردىڭ مەكتەبى. سۇيگەن ادام، بولاشاعىنا سەنگەن ادام ءوزىنىڭ وتباسىن كەز كەلگەن قۇر­دىمنىڭ قۇدىعىنان سۇيرەپ شىعا الادى. تەك سىيلاستىق جوعالماسىن دەڭىز.

بەتتى دايىنداعان

ايناش ەسالي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:50

ۆاكتسينا سالدىرعاندار سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

1227 قازاقستاندىق ىندەتتەن ساۋىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:08

وتكەن تاۋلىكتە 1169 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:01

ۇقساس جاڭالىقتار