جۇمىلدىرۋ دايىندىعى قارالدى
ءماجىلىستىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ قاراۋىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جۇمىلدىرۋ دايىندىعى مەن جۇمىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى. بۇل قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا 3 كودەكسكە جانە 4 زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلگەن. جۇمىلدىرۋ دايىندىعى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا وسى سالاداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋ قۇزىرەتى بەرىلەدى. باقىلاۋ مىنا ورگاندارعا قاتىستى بولادى: قارۋلى كۇشتەردى, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردى قوسپاعاندا, ورتالىق اتقارۋشى مەملەكەتتىك ورگاندار; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگاندار; جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار. «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسىنىڭ 462-بابى بويىنشا اكiمشiلiك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتامالار جاساۋعا قۇقىعى بار لاۋازىمدى ادامدار تىزبەسى جۇمىلدىرۋ دايىندىعى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانمەن تولىقتىرىلادى.
– مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىلدىرۋ دايىندىعى سالاسىنداعى قۇزىرەتتەرىنىڭ اراجىگى اجىراتىلىپ وتىر. وسىلايشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ فۋنكتسيالارى ناقتىلانادى. جۇمىلدىرۋ دايىندىعى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا ساقتاندىرۋ قورىن قۇرۋ جانە ساقتاۋ سالاسىنداعى قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ قۇزىرەتى بەرىلەدى. بۇل – قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا بۇيىمدارىنا, اسا ماڭىزدى ازاماتتىق ونىمگە تەحنيكالىق قۇجاتتامانىڭ, سونداي-اق تاۋەكەلى جوعارى وبەكتىلەرگە, حالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىنە جانە ۇلتتىق يگىلىككە جاتاتىن وبەكتىلەرگە جوبالىق قۇجاتتامانىڭ ساقتاندىرۋ قورى. بۇعان قوسا, مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆتى ۋاقتىلى جاڭارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا تاسىلدەر ەنگىزىلەدى. بۇل – ساقتاۋ پۋنكتتەرىنىڭ ماتەريالدىق قۇندىلىقتارىن جاڭارتۋدى ەنگىزۋ جانە ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردى وتەۋسىز نەگىزدە باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بالانسىنا بەرۋ. سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ جانە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىندە قىزمەت ەتەتىن بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ جۇمىلدىرۋ رەزەرۆىنىڭ مەديتسينالىق ماقساتتاعى دارىلىك زاتتارى مەن بۇيىمدارىن جەتكىزۋ, ساقتاۋ جانە جاڭارتۋ فۋنكتسيالارىن ورىنداۋى ەسكەرىلگەن. زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك جۇمىلدىرۋ دايىندىعى مەن مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالدى, – دەدى رۋسلان دالەنوۆ.
اتالعان قۇجات بويىنشا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين جۇمىلدىرۋ تاپسىرماسى نەمەسە تاپسىرىس بويىنشا مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋى مەملەكەتتىك جانە جەكە ۇيىمدار تاراپىنان قاتاڭ باقىلانۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
شەكاراسىز الاياقتاردى شەكتەيتىن كەلىسىم
سونىمەن قاتار بۇل وتىرىستا دەپۋتاتتار «تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى قىلمىستارمەن كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. بۇل قۇجات جونىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات قوجاەۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان كەلىسىمگە 2018 جىلى قىركۇيەكتە دۋشانبە قالاسىندا ارمەنيا, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي, وزبەكستان جانە تاجىكستان ەلدەرى قول قويعان. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, كەلىسىمدى تەك وزبەكستان مەن بەلارۋس راتيفيكاتسيالادى, قالعان ەلدەر مەملەكەت ىشىندەگى راسىمدەردى جۇرگىزىپ جاتىر.
– كەلىسىمدە تمد ەلدەرى اۋماعىندا كەڭىنەن تارالعان قىلمىستاردىڭ جانە ءىت سالاسىنداعى تەرمينولوگيالاردىڭ ورتاق تۇسىنىگى قامتاماسىز ەتىلەدى. زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ۋاعدالاسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى قىلمىستاردى الدىن الۋدى, انىقتاۋدى, جولىن كەسۋدى, اشۋدى جانە تەرگەپ-تەكسەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرۋ. بىرلەسكەن ءىس-شارالار مەن وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋ, كادرلاردى دايارلاۋ جانە وقىتۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىمەن الماسۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ باعىتتارى كوزدەلىپ وتىر. زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ونىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپتى قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ تىزبەگىن بەلگىلەيتىن ۇكىمەت قاۋلىسى ازىرلەنەدى. قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىنە سايكەس, ولارعا باس پروكۋراتۋرا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جانە قارجى مينيسترلىگىنىڭ ەكونوميكالىق تەرگەۋ قىزمەتى جاتادى. قاجەت بولعاندا مەملەكەتتەر ءوزارا ءىس-قيمىل ءتارتىبىن قوسىمشا انىقتايدى, – دەدى مارات قوجاەۆ.
وسى تۇستا نۇرلان نىعماتۋلين وتكەن اپتادا عانا ەلباسى
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قارالعانىنا توقتالدى.
– ەلباسى وسى سالاداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. شىنىندا دا, اقپاراتتىق تەحنولوگيانى قولدانۋ ارقىلى جاسالعان قىلمىستارعا ءتان بەلگى – ولاردىڭ كوپ جاعدايدا ترانسۇلتتىق سيپاتتا بولۋى جانە ولاردى ءارتۇرلى ەلدەردىڭ ازاماتتارىنان تۇراتىن قىلمىستىق توپتار جاساۋى. سوندىقتان بۇل قىلمىسپەن كۇرەسۋ تەك ءبىر مەملەكەت شەڭبەرىندەگى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ءتۇرلى ەلدەردىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىن قاجەت ەتەدى, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
اتالعان كەلىسىمدى قىزۋ تالقىلاعان القالى توپ قازىر قوعامدا ءجيى كوتەرىلىپ جۇرگەن ينتەرنەت الاياقتارى تۋرالى ماسەلەگە نازار اۋداردى. ماسەلەن, دەپۋتات ارتۋر پلاتونوۆ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى وكىلىنەن رەسەي اۋماعىندا ءجۇرىپ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ارقىلى قازاقستاندىقتاردىڭ اقشاسىن جىمقىرعان الاياقتارعا قاتىستى 42 قىلمىستىق ءىستىڭ تەرگەلۋ بارىسىن سۇرادى.
بۇعان جاۋاپ بەرگەن ۆيتسە-مينيستر مارات قوجاەۆ رەسەي اۋماعىندا 42 قىلمىستىق ءىستىڭ قارالىپ جاتقانىن راستاپ, كۇدىكتىلەردىڭ ءالى انىقتالماي جاتقانىن ايتتى. بەلگىلى بولعان مالىمەت بويىنشا شەتەلدىك الاياقتاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ قالعان قازاقستان ازاماتتارى 200 ميلليونعا جۋىق قارجىسىنان ايىرىلعان. ەلەكتروندى تاسىلدەرمەن قولدى بولعان قارجىنى ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, ۋفا جانە تاعى باسقا قالالاردان شىعارىپ العان. قازاقستان تاراپى مينسك كونۆەنتسياسىنا سايكەس بانكتەردەن سومانى شەشىپ العان ادامدارعا قاتىستى ۆيدەونى ۇسىنۋ تۋرالى سۇراۋ سالعان. بۇل باعىتتاعى راسىمدەر بىرنەشە ايعا سوزىلۋى مۇمكىن ەكەن.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە «2019-2021 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» جانە «اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىس, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جانە بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى قارالدى.
زەينەتكەرلەردىڭ بەينەتى زايا كەتپەسىن
جالپى وتىرىس سوڭىندا ادەتتەگىدەي حالىق قالاۋلىلارى بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سولاردىڭ ءبىرى دەپۋتات جامبىل احمەتبەكوۆ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆكە قاراتا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ سالعىرتتىعىنان قانشاما ازامات زەينەتاقى تاعايىنداۋ بارىسىندا زاڭدى تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىنەن قاعىلىپ, قۇقى تاپتالىپ وتىرعانىن ايتتى.
– جاقىندا «حالىق كوممۋنيستەرى» فراكتسياسىنا جاردەم سۇراپ كەلگەن ازاماتتىڭ باسىنان وتكەن جاعدايى, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى زەينەتاقى تاعايىنداۋ ورتالىقتارىنداعى احۋالدىڭ ءماز ەمەس ەكەندىگىن كورسەتتى. قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىنان كەلگەن ارداق جۇماشەۆا ءومىر بويى «قوڭىرات» شارۋاشىلىعىندا (سوۆحوزىندا) ەڭبەك ەتسە دە, ەڭبەك ءوتىلىن دالەلدەي الماي, ەڭ تومەنگى 23 000 تەڭگەمەن زەينەتكە شىققان. سەبەبى ونىڭ دەرەكتەرى ارحيۆتە بولماعان. ەڭبەك كىتاپشاسىنداعى جازبالار دا ەسكەرىلمەگەن. سوندا قالاي, كەزىندەگى شارۋاشىلىقتىڭ سالاق باسشىلارىنىڭ كەسىرىنەن نەلىكتەن ازاماتتار زارداپ شەگۋى ءتيىس؟ شەت اۋدانىنداعى وسى شارۋاشىلىقتا ەڭبەك ەتكەن قانشا ازامات وسىلايشا زاڭدى تابىسىنان قاعىلىپ وتىر؟ كەزىندە بۇل شارۋاشىلىقتاردا كەمىندە 500-1000, مۇمكىن ودان دا كوپ ادام جۇمىس جاساعانىن ەسكەرەتىن بولساق, ونىڭ سالدارىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن. ياعني, قاراعاندى وبلىسىنداعى وسىنداي جاعدايعا تاپ كەلگەن قانشا ازامات بار؟ ال بۇكىل رەسپۋبليكامىز بويىنشا جاعداي قانداي؟ – دەدى دەپۋتات.
جامبىل احمەتبەكوۆ وسى سالاعا جاۋاپتى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ حالىققا زەينەتكە شىعۋدىڭ ءتيىستى, زاڭدى جولدارىن ايتىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىرۋى مينيسترلىكتىڭ ءجىتى نازارىندا بولۋعا ءتيىس ەكەندىگىن جەتكىزدى.
بۇعان قوسا جيىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى رومان كيم, كارىباي مۇسىرمان, تۇرعىن سىزدىقوۆ, ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ جانە ازات پەرۋاشەۆ ءۇن قاتتى.
