كۇز سۋرەتتەرى
سارى شال-كۇز قايىڭدى تاعى قۇشتى,
سۇلۋ سۇيگەن شالىڭنىڭ باعى كۇشتى.
كەۋدەمدەگى سىڭسىتىپ ساعىنىشتى,
ايدىنىنان اققۋلار تاعى دا ۇشتى.
قاباعىندا سۇر بەلدىڭ بۇگىن كىربىڭ,
توبىلعىنىڭ تۇنەرگەن سىرىن بىلگىن.
جىلىتۋعا الەمدى ءالى جەتپەي,
سىعىرايىپ تۇر ءانى, ب ۇلىڭعىر كۇن.
ويلاعانى-اۋ بەرەكە توزعانى دەپ,
ماڭ دالادا قوبىزداي بوزدادى ۇلەك.
ساي-سۇيەكتى زارلى ءۇنى سىرقىراتىپ,
جۇرەكتەگى مۇڭ-شەردى قوزعادى كەپ.
دايىندالىپ بار الەم الدا قىسقا,
ەركەلىكتىڭ اۋىلى قالدى الىستا.
سارناپ الا جونەلدى ول دا جەلمەن,
جاسىل قۇراق اينالعان نار قامىسقا.
ىزدەگەندەي پانالار جىلى شۋاق,
بوزتورعاي تۇر بۇتاقتا ءبۇرىسىپ اپ.
ءدۇبىر اڭساپ ساياقتار ەلەڭدەيدى,
اشىلعانداي دالادا تىنىسى ناق.
تۇسسە ەكەن دەپ قاڭتارعا ءتولىم كۇيلى,
قىر كەزۋدەن باقتاشى ەرىنبەيدى.
قارعا بىتكەن توپتانىپ, تاتۋلاسقان,
ۇشسا-قونسا - ىرگەسى بولىنبەيدى.
قوڭىر بەلدەن قوڭىر مۇڭ بايقالادى,
قۋراي شەرتكەن كۇيدەن جان جاي تابادى.
قارا وتقا شايلىعىپ قاراي الماي
تانا-كەربەز توقتىقتان نايقالادى.
قوڭىر ساۋلىق كوزىنە ەشكىنى ىلمەي,
قىرعا بەتتەپ بارادى كەشتى بىلمەي.
تون جامىلعان شوپانعا توبىلعىنىڭ
ءتۇبى جىلى - كادىمگى پەش تۇبىندەي.
شىن ىزعارىن ءالى دە باتىرا الماي,
تەز اۋدى كۇن توبەدەن جاتىپ الماي.
...قوڭىر كۇز تۇر موماقان, جاراسىمدى,
نىلدەي بۇزا سالۋعا ءداتى بارماي.
كۇرەڭ كۇز
استىق اكەپ قۇيدى دا قامباعا اسىل,
اينالىسار باسقا ءىسى قالماعاسىن.
كورشى اتايدىڭ كىرىپ اپ اۋلاسىنا
كۇزەپ جاتىر كۇز كەلىپ الما اعاشىن.
كۇن دە بۇگىن ايرىقشا ك ۇلىپ اتتى,
الا قاربىز تالايدى ىڭىرانتتى.
قۋلىعىن بۇل قاراشى قاۋىنداردىڭ,
يىعىنا بالالاردىڭ ءمىنىپ اپتى.
توڭعاقتىعىن قويماپتى-اۋ قيار ءالى,
كىمنەن وسى قىزاناق ۇيالادى؟
قىرىق كيىم كيىنگەن قىرىققابات
اق جۇمىرتقا سياقتى ۇياداعى.
كۇتە-تۇعىن ساعىنا ەل وتە ءبىر,
“سابان تويى” شادىمان مەرەكە بۇل -
قىرمان باسىن ارالاپ كۇرەڭ كۇز ءجۇر,
كۇرەڭ كۇزگە مىنگەسىپ بەرەكە ءجۇر.
مەن تۋعان جەر
مەن تۋعان جەر – تاۋ, تاس, تەڭىز, ورمانسىز,
ورمانسىز دا بولعان جوقپىن قورعانسىز.
پىسىق بول دەپ شىڭداسا ءوزى وكپەگى,
كىشىك بول دەپ ءتالىم بەردى كوكپەگى.
بال دەپ سوردىم ۋداي اششى شيەسىن,
سول ارقىلى بىلگەم ءدامنىڭ كيەسىن.
شىلىڭگىردە سايا ەتكەم جىڭعىلىن,
اق بالىقتاي ايدىنىنا سۇڭگىدىم.
بال قىمىزدىڭ كەلتىرەتىن كۇتىمىن,
توبىلعىنىڭ جۇتتىم جۇپار ءتۇتىنىن.
قۇبا بەلىن قۇلا تايىم شاڭداتقان,
قويلىبايدىڭ قوبىزىنداي سارناتقام.
كۇزدە قىردا كون ەتىكپەن دىم باستىم,
بۇلت استىندا قۇس ۇنىمەن سىرلاستىم.
ادال بول دەپ ۇندەپ قىستىڭ اق قارى,
ايازى كەپ اق ءجۇزىمدى قاقتادى.
كەڭ قيىرعا سۋاردىم دا كوزىمدى,
قارا جەردەن ۇيرەندىم مەن ءتوزىمدى.
اسقاقتىقتى ۇعىپ ءوستىم اسپاننان,
مەنىڭ ءسويتىپ اق ساپارىم باستالعان...
قۇرالاي سالقىن
قىدىرىپ جۇرسە قىراتتا نۇر-اراي شالقىپ,
شىداسا نەتتى ءنىل اسپان جىلاماي ءسال كۇن.
شەشەگىن ج ۇلىپ سولدىرىپ قىزعالداقتاردىڭ,
سوعۋشى ەدى قىر جاقتا قۇرالاي سالقىن.
جيىلا قالعان ەنە-بۇلت ءيىپ قىرداعى,
نەسىبە بۇل دەپ ىشتەن وي ءتۇيىپ ءبىر ءبارى.
قىرىلادى-اۋ دەپ قىزعالداق قامىقپاس ەشكىم,
قۋانار امان ورگەنگە كيىكتىڭ لاعى.
مايدا قىلىعىڭ اينالسا مايتالمان جىرعا,
ارمان جوق انمەن سەزىمىن ايتا العان ۇلدا.
اينالاڭا ءۇر ءسان بەرىپ, كوز جاۋىن الىپ,
ۇلبىرەپ ءوستىڭ گۇلدەي بوپ جايقالعان قىردا.
كورگەن جان سەنى بولعانداي ابدىراپ الەك,
تازا ەدىڭ تاڭنىڭ ۇقسايتىن اق نۇرىنا بەك.
جاڭا كوكتەگەن شاعىڭدا ماحاببات دەگەن,
قۇرالاي-سالقىن سوقتىقتى تاعدىرىڭا كەپ.
تابيعاتتىڭ دا قىزىنا قىسىمى كوپ-ءتى,
ء(السىز, نازىككە كىم, قاشان كىشىلىك ەتتى؟)
توبەدەن توككەن تامشىلار ساباعىڭدى وتاپ,
بۇيىردەن جەلى گ ۇلىڭدى ۇشىرىپ ءوتتى.
تاقىرعا اينالىپ تۇكتى قىر, ءىز قالماق تۇگىل,
سەزە الماس ەشكىم ورنىندا سىزدار جاتتى ءزىل.
از عانا كۇنگى شۋاققا شەشەگىن جايعان
كەتە دە باردى قۇربان بوپ قىزعالداق-عۇمىر.
الدامشى دەگەن راس-اۋ, ءسىرا, جايساڭ كۇن,
تۇسىنبەدىم مەن تابيعات بۇل قانداي سالتىڭ؟.
كوكتەمگى شۋاق, كوك بەلدە تولدەگەن كيىك,
قىز ماحابباتى. ...قۇرالاي-سالقىن.
قۇستار كەتىپ بارادى
كىرەۋكە كۇزگى اسپاندا تىماۋراعان,
قۇستار كەتىپ بارادى تىراۋلاعان.
قاپتاي ۇشقان قۇستاردىڭ لەگى مىناۋ,
قاتار ۇشقان ۇشاقتان ءبىر اۋماعان.
كوك اسپانعا ءبىر ساتكە كورىك بەرىپ,
كوز ۇشىندا جوعالدى, كەمىپ-كەمىپ...
بازارىنان ايىرىلىپ ءبىر-اق ساتتە
كولى جاتىر, انەكەي, كوبىكتەنىپ.
كول كورىكتى, ارينە, قۇسىمەنەن,
كوكبەت تولقىن نە بەرەر سۇسىمەنەن.
كەتتى ولار قايرىلماي «قۇس جولىمەن»,
ءدال مەن تۇرعان توبەنىڭ تۇسىمەنەن.
ال مەن قالدىم امالسىز ءدوڭ باسىندا,
(ەي, كۇز, سەنەن كۇتكەنىم سول ما, ءسىرا؟!)
...ءۇي ۇيرەگى بەيشارا بارقىلدايدى,
كوبىك شايعان كەمەرىن كول باسىندا.
قۇس كەتكەسىن تاعى دا قىس كەلەدى-اۋ...
قۇستار كەتىپ بارادى...
شۇباپ تاعى,
كولى قالدى ارتىندا جىلاپ تاعى.
جاعالاۋدا جابىرقاپ مەن دە قالدىم,
ەكەۋمىزدى ەشكىم دە جۇباتپادى.
جۇباتپادى, ءتىرى جان قوي دەمەدى,
قالتىراتتى سۋىق جەل بوي دەنەنى.
جەلدەن ىققان جوڭكىلىپ بۇلتقا ۇقساپ,
ساپىرىلىپ ساناڭا وي كەلەدى.
وي كەلەدى ساناڭا ساپىرىلىپ,
كەلەر كۇننەن نە كۇتەر پاقىر-ءۇمىت.
كولدەن كەتكەن قۇستارىن قيمادى ما,
الاسۇرىپ دولى جەل جاتىر ۇلىپ.
ىشقىنادى جەل-دولى ءىشىن تارتىپ,
الدى كولدىڭ كەلگەن كۇز قۇسىن تارتىپ.
...قۇس كەتكەسىن تاعى دا قىس كەلەدى-اۋ,
ءبىر وكىنىش بارادى ءىشىم شارپىپ...
اق جاۋىن تولاستاماي سىركىرەيدى
اق جاۋىن تولاستاماي سىركىرەيدى,
(قاجەتى جوق قايىردى كىم تىلەيدى...)
جەلكەمنەن جۇتارداي بوپ كەتپەي قويدى-اۋ,
قارالى قاراشانىڭ بۇلتى ۇرەيلى.
اقجاۋىن. اعىل-تەگىل سەلدەتەدى,
جۇلقىلاپ تەرەزەمدى جەل كەتەدى.
الا جاز ءبىر تامباعان قىرسىق اسپان,
كەرەگى جوق كەزىندە كولدەتەدى.
جالىقتىم, جاۋىن نەگە توقتامايدى,
جانىمدى جەبىر ويلار نوقتالايدى.
...سەن كەلسەڭ, ەي, كۇز, ءبارى مۇڭعا باتىپ,
نەلىكتەن وتكەنىنە كوپ قارايدى؟
بۇل, بالكىم, تابيعاتتىڭ توسىن ءىسى,
بىراق تا ۇنامايدى وسىنىسى.
...جوق الدە كۇزگە اينالىپ تىنا ما ەكەن,
كوكتەم مەن جايساڭ جازدىڭ قوسىلىسى.
قارالى قايىڭ
اپپاق قايىڭ ايىرىلىپ اجارىنان,
تۇلا بويى توككەندەي ازالى ءان.
كەشەگى ءورت كەتتى ايىرىپ كورىگىنەن,
كەتتى ايىرىپ بارىنان, بازارىنان.
كەشە عانا ول كورىكتى, ەڭسەلى ەدى,
بۇگىن, مىنە, قايعىدان تەڭسەلەدى.
سامال جەلمەن سىبىرلاپ, سىر شاشا الماي,
كۇيە شالعان يەگىن كەمسەنەدى.
P.S.
بولماسا دا تاتقانىم - ءبارى بالداي,
سالا كورمە بۇل سىندى ۋايىم, اللا-اي!
...قاراپ تۇرىپ جۇرەگىم قالتىرادى,
سارى ايازى قاڭتاردىڭ قارىعانداي.
...كۇزدى ساعىنام
ايازدى قىستان قالتىراپ دەنەم,
ارقادان كوكتەم قاقپادى مەنى.
جازىما ءۇمىت ارتىپ-اق كەپ ەم,
جازدان دا جاننىڭ تاپپادىم ەمىن.
ءلاززات تاپپادىم قىز قۇشاعىنان,
قالعانداي كوشتىڭ شەتىندە جەتىم.
كىرەۋكە-كىرپىك كۇزدى ساعىنام,
قوڭىر مۇڭ دەگەن دوسىم كەلەتىن.
قۇسى جوق كولىم, جاعاڭا كەلىپ,
سابىر تابامىن ساباما كەلىپ.
كەلەرىن كۇزدىڭ ەرتە ويلاعاندا,
قىزىعىن جازدىڭ باعالار دا ەدىك.
ومىرگە ايتار وكپە, ناز ەمەس,
وتتى جىرىمدى كوسەپ كورەمىن.
قۇس قايتقان شاقتا (كوكتەم, جاز ەمەس),
...بالكىم, «ەسەپ بەرەرمىن».
قاناتىندا قازداردىڭ قالعيدى ولەڭ...
تىراۋلادى تىرنالار...
ءتىزدى نالا,
قۇبىلانى بۇلت جاپتى قىزعىل الا.
كورپە استىندا جىلاعان جەتىم قىزداي
سىبىرلەيدى بىلدىرتپەي كۇزگى دالا.
ىركەس-تىركەس, كىر-كىر بۇلت ىرەڭىنەن اپ,
سۇرى قاشقان اسپان تۇر, مىنە, جىلاپ.
بۇلت استىندا بارادى نوقات كوشىپ,
اسپاننىڭ دا ەكەن-اۋ جۇرەگى داق.
سۇر تۇمانمەن تۇنشىققان توڭىرەگى,
يەن دالانىڭ كۇرت تىنىپ, دولى جەلى.
اجال كۇتكەن جارالى جاۋىنگەردەي
اسپان عانا بولىمسىز دەمىگەدى.
مۇنار-پاتشا ماڭايدى پاڭ بيلەگەن,
كۇي تۇنشىققان, ارينە, ءان كۇيرەگەن.
...قالامىنان اقىننىڭ ۇركىپ, قاشىپ,
«قاناتىندا قازداردىڭ قالعيدى ولەڭ».
جايقالعان استىق - ەل باعى
جايقالعان استىق - ەل باعى,
جىميىپ جاتىر سارى بەل.
...تاۋىپتى جۇمىس جەل-داعى,
جاپىراق جيناپ, ابىگەر.
تەگەنە مايدى ارقالاپ,
وزىنە-ءوزى بولسا تاڭ –
اينالعان سەمىز مارقاعا
كىشكەنتاي عانا قوشاقان.
ولەڭ-شوپكە كەپ ءجۇز اۋناپ,
قاڭباقتى قۋعان جورتاقتاپ.
بالاداي اڭقاۋ بۇزاۋ دا
كەم ەمەس جۇنتتاي تورپاقتان.
ەدىرەڭدەگەن “ۇرىنشاق”,
ويقاستاپ بەلدە شابادى.
كوكتەمگى قۇيتتاي ق ۇلىنشاق
بولىپتى اساۋ جاباعى.
تاڭدانا قاراپ ايماققا,
“ساعىز شايناعان” جوتادا
تەڭەسكەن جارداي تايلاققا
مايماق اياق بوتا دا.
ساراپتا ءوزىڭ ءتۇسىنىپ,
جانۋارلاردى كورگەندە.
تۇڭعىش قىس – ءبىرىنشى سىنىپ,
وقۋشى سىندى تولدەر دە!
ابىلاي ماۋدانوۆ,
قوستاناي
