ايماقتار • 02 قازان، 2019

وڭىردەگى وزەكتى ماسەلەلەر شەشىلۋىمەن قۇندى

25 رەتكورسەتىلدى

شىعىس قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ شىمبايىنا باتقان ماسەلەلەر قانداي؟ ءوڭىر حالقىن الاڭداتقان جايتتار قالاي شەشىمىن تاۋىپ جاتىر؟ ايماقتاعى جۇرتتىڭ مۇڭ-مۇقتاجى دەر كەزىندە باقىلاۋعا الىنا ما؟ وسى ماسەلەنى زەرتتەپ-زەردەلەۋ ماقساتىندا Nur Otan پارتياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىنا، وبلىس اكىمىنىڭ جەكە تۇلعانى قابىلداۋ بولمەسى مەن بىلتىر عانا اشىلعان وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا ارنايى بارىپ، قۇجاتتاردى قوپارىپ، سانداردى ساپىرىپ، ءمان-جايعا تەرەڭىرەك ۇڭىلۋگە تىرىستىق.

تۇرعىنداردى تولعاندىراتىن 4 ماسەلە

بىز ەڭ اۋەلى جۇرتتىڭ شاعىمى ەڭ كوپ تۇسە­؛تىن ورىننىڭ ءبىرى Nur Otan پارتياسى وب­؛لىستىق فيليالىنا باردىق. پارتيا­؛نىڭ وبلىستىق فيليالى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى انۋاربەك مۇحتار­؛حانوۆ وڭىردە پارتيانىڭ 20 قوعامدىق قابىلداۋ ءبولىمى حالىقپەن تىعىز جۇمىس ىستەي­؛تىنىن ايتادى. «؛پارتيا قوعامدىق قابىل­؛داۋ جۇمىسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىر. قوعامدىق قابىلداۋ &ndash؛ پارتيا جۇ­؛مىسىنىڭ نەگىزگى بولىگى. وسى ارقى­؛لى ءبىز ءوڭىر تۇرعىندارىن قانداي ماسە­؛لەلەر تولعاندىراتىنىن، ولاردىڭ كوڭىل كۇيىن ءبىلىپ وتىرامىز. قوعامدىق قابىل­؛داۋ پارتيا جۇمىسىنىڭ جۇيەلىلىگىن، پارتياعا دەگەن ەلدىڭ سەنىمىن كورسەتەدى. 2018 جىلى 5 مىڭعا جۋىق ادامدى قابىل­؛دادىق. سوڭعى جىلدارى تۇرعىندار تاراپى­؛نان ارىز-شاعىم كوبەيىپ كەتتى. ادام­؛دار بىزگە كوپ كەلەدى. كەلگەندە، ماسەلە­؛لەرىنىڭ شەشىم تاباتىنىنا سەنگەن­؛دىك­؛تەن كەلەدى. تۇرعىندار ءتيىستى ورىندار­؛عا تىكەلەي ارىز جازعاننان گورى پارتيا ارقىلى بارسا ماسەلەلەرىنىڭ تەز شەشى­؛لەتىنىن بىلەدى. ءبىز ارىز-شاعىمداردى ءتيىستى، وكىلەتتى ورىندارعا جىبەرەمىز، دۇرىس شەشىلۋىن باقىلايمىز. ماسەلە شەشىل­؛مەي كۇردەلەنسە، قوعامدىق تىڭداۋ وتكىزەمىز. ارنايى بەكىتىلگەن كەستە­؛مىز بار. وسكەمەندەگى پارتيا فيليالىن­؛دا تۇر­؛عىنداردى وبلىس اكىمىنىڭ ءوزى قابىل­؛داي­؛دى. ماسەلەن، وبلىس اكىمى جىل باسىنان بەرى تۇرعىنداردى 6 رەت قابىلدادى. مەم­؛لەكەتتىك اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارى دا وسى جەردە قابىلداۋ وتكىزەدى»؛، دەيدى ول.

پارتيانىڭ وبلىستاعى فيليالدا­؛رىنا جىل باسىنان بەرى، ياعني 1 قىر­؛كۇيەككە دەيىن ۇزىن سانى 4808 ارىز-شا­؛عىم ءتۇسىپتى. تۇرعىنداردىڭ وزدەرىن تول­؛­؛عاندىرعان ماسەلەلەردى پارتيا فيليالىنا كەلمەي-اق، ۇيدە وتىرىپ-اق ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزۋىنە پارتيا فيليالى تاراپىنان جاعداي جاسالىپتى. ماسەلەن، جوعارىدا اتاپ وتكەن 4808 ارىز-شاعىمنىڭ ء237-سى پارتيانىڭ رەسمي سايتىنا تۇسسە، 58 تۇرعىن «؛Skype»؛ باعدارلاماسى ارقىلى وتىنىش-تىلەكتەرىن جەتكىزىپتى. ال ءوڭىردىڭ 48 تۇرعىنى پار­؛تيانىڭ وبلىستىق فيليالىندا ورنا­؛تىلعان بەينە كونفەرەنسيا ارقىلى ور­؛تالىقتاعى باسشىلارعا شىعىپ، ارىز-شاعىمدارىن ايتۋعا مۇمكىندىك الىپتى. وسى توعىز اي كولەمىندە پارتيانىڭ قو­؛عامدىق قابىلداۋ بولىمدەرى ارقىلى 1280 قابىلداۋ ۇيىمداستىرىلىپ، 2311 ازامات قابىلداۋعا جازىلىپتى.

پارتياعا كىمدەر كەلەدى؟ قانداي ما­؛سە­؛لە­؛مەن كەلەدى؟ پارتيا فيليالىنىڭ وبلىستىق قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانسايا قانىبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، بيىل پارتيا فيليالدارىنا ارىز-شاعىمىن جەتكىزگەن ازاماتتاردىڭ 18 پايىزىن زەينەتكەرلەر، 14 پايىزىن از قامتىلعان وتباسىلار، 8 پايىزىن جاس­؛تار، 7 پايىزىن تولىق ەمەس وتباسىلار، 6 پايىزىن مۇگەدەكتەر، 5 پايىزىن كوپ بالالى جانە جاس وتباسىلار، 3 پايى­؛زىن مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىر­؛عان وتباسىلار، 2 پايىزىن شارۋا قو­؛جا­؛لىقتارىنىڭ وكىلدەرى مەن ورالماندار، قالعان 1 پايىزى سوتتالعاندار مەن تىل ار­؛داگەرلەرى، باسقا دا ساناتتاعى ازا­؛مات­؛تار قۇراپتى.

حالىقتى قاي كەزدە دە الەۋمەتتىك ما­؛سەلەلەر تولعاندىراتىنى بەلگىلى. بيىل دا جىلداعىداي الەۋمەتتىك ماسەلە &ndash؛ ءبىرىنشى ورىندا. 2019 جىلدىڭ توعىز ايىندا ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ 28،6 پايىزى پارتيا في­؛ليالدارىنا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن العا تارتا كەلىپتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كە­؛زەڭىمەن سالىستىرعاندا 6،5 پايىزعا كوپ. ءبىز اتاعان 28،6 پايىزدى قۇراعان الەۋ­؛­؛مەتتىك ماسەلەنىڭ ءوزىن بىرنەشە توپ­؛قا بولۋگە بولادى. جىكتەپ ايتساق، پار­؛تياعا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن ايتقان ازا­؛ماتتاردىڭ 47 پايىزى ماتەريالدىق جانە قايىرىمدىلىق كومەك سۇراي كەل­؛سە، 19 پايىزى وزدەرىن زەينەتاقى تا­؛عايىنداۋ، جاردەماقى، جەڭىلدىك، تو­؛لەم جانە وتەماقى ماسەلەلەرى مازالاپ جۇرگەنىن جەتكىزىپتى. الەۋمەتتىك قام­؛سىزداندىرۋ ماسەلەسى، اسىرەسە وبلىستىڭ ريددەر قالاسى تۇرعىندارىنىڭ 73، ايا­؛گوز تۇرعىندارىنىڭ 49، شەمونايحا تۇر­؛عىن­؛دارىنىڭ 44، وسكەمەن مەن ءۇرجار اۋدا­؛نى تۇرعىندارىنىڭ 25 پايىزىنىڭ كوڭىلىن الاڭداتاتىن كورىنەدى. وبلىستاعى پارتيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋلارىنا تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسى بويىنشا تۇسكەن ارىز-شاعىمدار 18 پايىزدى قۇراسا، بۇل تاراپتا ريد­؛دەر (44)، وسكەمەن قالالارى (30)، شەمو­؛نايحا (30) جانە ۇلان (27) اۋداندارى «؛بەل­؛سەندىلىگىمەن»؛ كوزگە ءتۇسىپتى. ايماق تۇرعىندارى جۇمىسقا ورنالاسۋ جانە ەڭبەك داۋلارى (جالاقى مەن زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ تولەنبەۋى) بويىنشا دا كوپ شاعىنادى ەكەن. بيىلعى كورسەتكىش &ndash؛ 15 پايىز. اسىرەسە وسى ماسەلەلەرمەن ءۇرجار (21)، بورودۋليحا (18) جانە تار­؛باعاتاي (17) اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى پار­؛تياعا ءبىرشاما ارىز-شاعىم ءتۇسىرىپتى. تو­؛عىز ايدا پارتيا فيليالىنا كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمداردىڭ 14 پايىزى تۇرعىن ءۇي جانە جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ، ونىڭ ىشىن­؛دە مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان ءۇي بەرۋگە قاتىستى ەكەن. بۇل رەتتە ارىز-شاعىم­؛داردىڭ باسىم بولىگى زايسان (42)، اباي (38)، گلۋبوكوە (27) جانە ءۇرجار (23،5) اۋدان­؛دارىنان كەلىپ ءتۇسىپتى.

توعىز ايعا توقتالدىق. ال پارتياعا 2016 جىلى 5777، 2017 جىلى 5658، 2018 جىلى 4784 ادام حابارلاسىپتى. بىل­؛تىر ارىز-شاعىمداردىڭ 43 پايىزى وڭ شەشىمىن تاۋىپ، 55 پايىزىنا كەڭەس بە­؛رىلىپ، ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگى­؛زىلىپتى. 2018 جىلى 2920 قابىلداۋ ۇيىم­؛داس­؛تىرىلىپ، 4569 ادام ماسەلەلەرىن اي­؛تۋعا مۇم­؛كىندىك الىپتى.

ۇش جىلدى سالىستىرىپ ايتار بولساق، ءوڭىر تۇرعىندارىن نەگىزىنەن 4 ماسەلە &ndash؛ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ، جۇمىسقا ور­؛نالاسۋ، ەڭبەك داۋلارى، تۇرعىن ءۇي جانە جەر الۋ، تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­؛شىلىعى ماسەلەلەرى كوبىرەك تول­؛عان­؛دىراتىنىن جانە بۇل تۇيتكىلدەر جىل وتكەن سايىن كوبەيمەسە، ازايماي وتىر­؛عانىن دا انىق بايقايمىز.

«؛مينيسترلىككە بارسام، ءۇي تەز بەرىلەدى»؛ دەپ ويلايدى

پارتيانىڭ وبلىستىق قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانسايا قانىبەكوۆا حالىق اراسىندا «؛ماسەلە تەك جوعارىنىڭ نۇسقاۋىمەن شەشىلەدى»؛ دەگەن كوزقاراس قالىپتاسقانىن ايتادى. كەيبىر تۇر­؛عىنداردىڭ ماسەلەسى ءوزى تۇراتىن جەر­؛­؛دەگى اۋىل اكىمىنە قاتىستى بولسا دا، وعان بارماي بىردەن وبلىس اكىمىنە شا­؛­؛عىم­؛دانىپ جاتادى. بىزگە تۇرعىندار كوبىنەسە ءۇي كەزەگى بويىنشا كەلەدى. ولار بىزدەن بۇرىن جوعارىعا، ورتالىقتاعى باسشىلارعا شاعىمدانادى. ەلورداداعى باسشىلار كەزەكتى جىلجىتا المايدى عوي. ءبارى زاڭ اياسىندا شەشىلمەي مە؟ «؛مينيسترلىككە بارسام، كەزەگىم جىلجيدى، ءۇي تەز بەرىلەدى»؛ دەپ ويلايدى. ول كىسىنىڭ ال­؛دىندا دا سول كىسى سەكىلدى قانشا مۇقتاج ادام بار ەكەن­؛دىگىن ەستەن شىعارادى. بىلمەگەننەن كەيىن اندا بارادى، مىندا بارادى. ۋاقىتىن جوعالتادى. بىزگە ماسەلەسى ابدەن ۋشىققان كەزدە كە­؛لەدى. ارتىنان «؛بىردەن سىزدەرگە كە­؛لۋىمىز كە­؛رەك ەكەن عوي»؛ دەپ جاتادى. جاسى­؛را­؛تىنى جوق، وبلىستا شەشىلمەيتىن ماسەلەلەر دە بار. بۇل ماسەلەلەر نەگىزىنەن سوت شەشىمدەرىنە قاتىستى»؛ دەگەن ول قا­؛زىر­؛گى ۋاقىتتا «؛حالىققا كومەك»؛ جانە «؛زاڭ­؛گەرلىك كومەك»؛ دەپ اتالاتىن ەكى جوبا ىسكە اسىپ جاتقانىن جەتكىزدى.

«؛حالىققا كومەك»؛ جوباسى بويىنشا اپتا­؛سىنا ءبىر رەت بەيسەنبى كۇنى الەۋمەتتىك قام­؛سىزداندىرۋ بولىمدەرى، حالىققا قىز­؛مەت كورسەتۋ ورتالىقتارى، تۇرعىن ءۇي ينسپەكسياسى سەكىلدى مەكەمەلەردىڭ وكىل­؛دەرى قابىلداۋ جۇرگىزەدى ەكەن. ال «؛زاڭگەرلىك كومەك»؛ بويىنشا اپتاسىنا ءبىر رەت زاڭگەرلەر، ادۆوكاتتار، نوتاريۋستار ادام­؛دارعا تەگىن كەڭەس بەرىپ، الەۋمەتتىك وسال توپتارعا ءوتىنىش جازۋعا كومەكتەسەتىن كورىنەدى.

تۇرعىندار نەگىزىنەن پارتياعا جەكە ماسە­؛لەلەرىمەن كوپ شاعىمداناتىنىن باي­؛قا­؛دىق. ال ءوز اۋىلىنىڭ، اۋىلداس­؛تارىنىڭ ماسەلەسىن كوتەرەتىن تۇرعىندار ساۋساقپەن سانارلىقتاي بولسا دا بار ەكەن. ماسەلەن، ال­؛تاي اۋدانىنىڭ پارىگينو اۋىلىنىڭ تۇر­؛عىنى 2016 جىلى بەينە كونفەرەنسيا ارقىلى سول كەزدەگى «؛نۇر وتان»؛ پارتيا­؛سى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحامەدكە شىعىپ، «؛التاي-زۋبوۆسك-پارىگينو»؛ جولىنىڭ ماسەلەسىن كوتەرىپتى. ناتيجەسىندە، پارتيانىڭ ىقپا­؛لىمەن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولى­؛نىپ، 2017 جىلى 13 شاقىرىمدىق جول 200 ميل­؛ليون تەڭگەگە جوندەۋدەن ءوتىپتى.

بيىل ارىز-شاعىم جىلداعىدان ەكى ەسە كوپ

ايماق تۇرعىندارى ارىز-شاعىمدا­؛رىن ارقالاپ باراتىن جەردىڭ ءبىرى &ndash؛ وس­؛كە­؛مەندەگى وبلىس اكىمدىگى عيماراتى، ون­؛داعى &ndash؛ جەكە تۇلعانى قابىلداۋ بولمەسى. ءبىز دە باردىق بۇل جەرگە. تىم الىسقا ۇزا­؛مايىق دەپ ەكى جارىم جىلعا ساراپ جا­؛ساپ كوردىك. وبلىس اكىمى اپپاراتى با­؛قىلاۋ جانە قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى، جەكە تۇلعانى قا­؛­؛بىلداۋ بولمەسىنىڭ جەتەكشىسى ءناسيرا مۇس­؛تافينا ۇسىنعان مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، 2017 جىلى جەكە جانە زاڭدى تۇل­؛عالاردان 1525، 2018 جىلى 1708، 2019 جىل­؛­؛دىڭ جارتى جىلدىعىندا 1273 ارىز-شاعىم ءتۇسىپتى.

2017 جىلى وبلىس اكىمى اپپاراتىنا تۇسكەن 1525 ارىز-شاعىمنىڭ ء1047-سى تىكەلەي ءوتىنىش بەرۋشىدەن، ء203-ى پرە­؛زيدەنت اكىمشىلىگى، ء170-ى رەسپۋبليكا­؛ دەڭگەيىندەگى ءارتۇرلى ۆەدومستۆولار (مي­؛نيستر­؛­؛لىكتەر، كوميتەتتەر، باس پروكۋرا­؛تۋ­؛را)، ء71-ى پرەمەر-مينيستر كەڭسەسى جانە ء34-ى پارلامەنت ارقىلى ءتۇسىپتى. ءوڭىر تۇرعىندارى ارىز-شاعىمىنىڭ كور­؛سەت­؛­؛كىشتەرى بويىنشا وبلىس ورتالىعى &ndash؛ وسكەمەن مەن سەمەي قالالارى كوش باس­؛تاپ تۇر. 2017 جىلى وسكەمەننەن 532، سەمەيدەن 295، ريددەردەن 40، اۋدان­؛داردان گلۋبوكوەدان 48، زايساننان 45، اياگوزدەن 43، كوكپەكتى مەن ۇلاننان 37 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇسىپتى. 2018 جىلعى 1708 (+183) ارىز-شاعىمنىڭ ء1172-سى تىكە­؛لەي ءوتىنىش بەرۋشىدەن، 219-ى پرەزي­؛دەنت اكىمشىلىگىنەن، ء223-ى رەسپۋبليكا دەڭ­؛­؛گەيىندەگى ءارتۇرلى ۆەدومستۆولاردان (مينيسترلىكتەر، كوميتەتتەر، باس پروكۋراتۋرا)، 49-ى پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنەن جانە ء45-ى پارلامەنتتەن كەلىپتى. بىلتىر شا­؛عىم وسكەمەندە 52 (584)، ريددەردە 16 (56)، اياگوزدە 8 (51)، شەمونايحادا 19 (44)، ءۇرجاردا 8 (39)، التايدا 4 (36) ادام­؛عا كوبەيىپ، سەمەي قالاسى (290) مەن گلۋ­؛بوكوە اۋدانىندا (43) 5 ادامعا تو­؛مەن­؛­؛دەپتى. ال 2019 جىلدىڭ I جارتى جىل­؛دىعىندا 1273 ارىز-شاعىم ءتۇسىپتى. ونىڭ ء888-ى تىكەلەي ءوتىنىش بەرۋشىدەن، 116-سى پرە­؛­؛زيدەنت اكىمشىلىگىنەن، ء188-ى رەسپۋب­؛ليكا دەڭگەيىندەگى ءارتۇرلى ۆەدومستۆولاردان (مينيسترلىكتەر، كوميتەتتەر، باس پرو­؛­؛­؛كۋراتۋرا)، 56-سى پرەمەر-مينيستر كە­؛­؛ڭ­؛­؛سەسىنەن جانە ء25-ى پارلامەنتتەن ءتۇ­؛سىپ­؛­؛تى. وبلىس تۇرعىندارىنىڭ وسى ارىز-شا­؛­؛عىم­؛دارىنىڭ 345-ى «؛قازپوشتا»؛، ء308-ى­؛ «؛ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىنىڭ ءبىر­؛­؛ىڭعاي جۇيەسى»؛، ء194-ى وبلىس اكىمىنىڭ بلو­؛­؛گى، ء127-سى «؛ەلەكتروندى ۇكىمەت»؛ پور­؛تالى، ء57-سى وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى، 3-ەۋى فاكس ارقىلى ءتۇ­؛سىپتى، 239-ىن ءوتىنىش بەرۋشى ءوزى اكەپ تاپ­؛سىرىپتى. ءبىز جىپكە ءتىزىپ وتىرعان 2 جارىم جىلداعى ارىز-شاعىمداردى سالاسىنا قاراي جىكتەسەك، وبلىس تۇرعىندارىن نەگىزىنەن تۇرعىن ءۇي، جۇمىسقا ورنالاسۋ، ەڭبەك داۋى، زەينەتاقى تولەمدەرى، جاردەماقىلاردىڭ تاعايىندالۋى، جەر­؛دى پايدالانۋ سەكىلدى ماسەلەلەر كو­؛بى­؛رەك تولعاندىرادى. ماسەلەن، 2018 جىل­؛­؛عى 1525 ارىز-شاعىمنىڭ ء337-سى (2017 &ndash؛ 397) تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شا­؛­؛­؛رۋا­؛شىلىعىنا، ء184-ى (2017 &ndash؛ 208) جۇ­؛­؛مىسپەن قامتۋ، الەۋمەتتىك قامسىز­؛دان­؛دىرۋعا، ء161-ى (2017 &ndash؛ 115) مەملە­؛كەتتىك قىز­؛مەتكە، ء144-ى (2017 &ndash؛ 87) لا­؛ۋا­؛زىم­؛دى ادامداردىڭ ارەكەتتەرىنە (ارەكەت­؛سىز­؛دىگىنە)، ء122-سى (2017 &ndash؛ 64) ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاسيا، ء74-ى (2017 &ndash؛ 60) جەردى پاي­؛­؛دالانۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى ەكەن. بيىلعى جارتى جىلدىقتا دا تۇرعىن ءۇي (304)، جۇمىسپەن قامتۋ، الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ (154)، مەملەكەتتىك قىزمەت (76)، جەردى پايدالانۋ (56) كۇنتارتىبىنەن تۇس­؛پەپتى. سونىمەن قاتار مادەنيەت (90)، باق-قا (60)، ونەركاسىپ پەن كاسىپكەرلىك (47) جانە اۋىل شارۋاشىلىعى، ءبىلىم، عىلىم، يننوۆاسيا (36) سالالارىنا قاتىستى ارىز-شاعىمدار تىركەلىپتى.

قوش دەلىك، تۇرعىندار تاراپىنان كە­؛لىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمدار قالاي قارا­؛لىپ، قانشالىقتى شەشىمىن تاۋىپ جاتىر؟

«؛سوڭعى ءبىر جارىم جىلعا توقتالايىن. 2018 جىلى ءوڭىر تۇرعىندارى تاراپىنان تۇسكەن 1708 ارىز-شاعىمنىڭ ء1254-ى (73،4 %) وبلىس اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىم­؛شەلەرىنە، ء33-ى (1،9 %) ايماقتاعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا (پروكۋراتۋرا، ادىلەت دەپارتامەنتى) جىبەرىلدى. قال­؛عان 394 ارىز-شاعىم (23 %) وبلىس اكىمى اپپاراتىندا قارالدى. بىلتىر وبلىس باسشىلىعى زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارعا 123 رەت قابىلداۋ جۇرگىزىپ، 301 ادامنىڭ ماسەلەسىنە قۇلاق ءتۇردى. وب­؛لىس اكىمى 135، ورىنباسارلارى 134، اپپارات باسشىسى 29 تۇرعىندى قابىلدادى. ال بيىلعى العاشقى جارتى جىلدىقتا 1273 ارىز-شاعىم تۇسسە، سونىڭ 1056-سى اكىم­؛دىكتىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە، 10-ى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا (پروكۋراتۋرا، ادىلەت دەپارتامەنتى) جىبەرىلدى. 176 ارىز-شاعىم وبلىس اكىمى اپپاراتىندا قارالدى. بيىل تۇرعىندار تاراپىنان تۇسكەن ارىز-شاعىم جىلداعىدان ەكى ەسە كوپ. 24 قىركۇيەككە دەيىن 1969 ارىز-شاعىم ءتۇستى. حالىق ماسەلەنىڭ ءبارى تەك جوعارىدان شەشىلەدى دەپ ويلايدى. سونداي كوزقاراس قالىپتاسقان. دۇ­؛رىسىندا، ماسەلە جەرگىلىكتى جەردە شە­؛شىلۋى كەرەك. حالىق وسىنى دۇرىس تۇ­؛سىنسە دەيمىز، كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ زاڭ ايا­؛سىندا شەشىلەتىنىن ۇقسا دەيمىز»؛ دەگەن ءنا­؛سيرا مۇستافينا حالىق تاراپىنان تەك ارىز-شاعىم عانا تۇسپەيتىنىن، ءارتۇرلى ۇسىنىستار دا ايتىلاتىنىن جەتكىزدى. ماسەلەن، كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ تۇر­؛عىندارى اۋدان ورتالىعىن ۇلكەن نا­؛رىننان كاتونقاراعاي اۋىلىنا كوشىرۋ جو­؛نىندە، ال ماقانشى تۇرعىندارى ما­؛قان­؛شىنى جەكە اۋدان قىلىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىرىپتى.

اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ سوزىنەن تۇيگەنىمىز، كەلىپ تۇسەتىن ارىز-شاعىمنىڭ دەنى جەكە باستىڭ ماسەلەسى. الايدا قارا باستىڭ قامىنان ەلدىڭ، اۋىلىنىڭ قامىن جوعارى قوياتىن ازاماتتار دا بار. ماسەلەن، گلۋبوكوە اۋدانى زيموۆё اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ليۋدميلا بالابولكينا بىلتىر اۋىلدا ايالداما جوقتىعىن كوتەرىپ، حات جازىپتى. بيىل وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن اۋىلعا ايالداما ورناتىلىپتى.

سيفرلاندىرىلعان قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى

بىلتىر جەل­؛توقسان ايىندا وسكە­؛مەن­؛دە اشىلعان وبلىس اكىمىنىڭ قو­؛عام­؛دىق قابىلداۋ بول­؛مەسى &ndash؛ مەملەكەت پەن قوعام اراسىندا ءتيىمدى ەكىجاقتى بايلانىس ورناتۋ ار­؛قىلى تۇرعىنداردىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوبا. بۇل جەردە ءبارى سيفرلاندىرىلعان. قو­؛­؛عام­؛دىق قابىلداۋ بولمەسى فرونت-وفيس­؛تەن، كونتاكت-ورتالىقتان جانە پور­؛تالدان تۇرادى. «؛وبلىس اكىمىنىڭ قو­؛عامدىق قا­؛بىلداۋى»؛ سيفرلىق پورتالى &ndash؛ اكىم­؛دىكتىڭ تۇرعىندار ءۇشىن اشىقتىعى جانە قول­؛جەتىمدىلىگى ۇستانىمى بويىنشا جۇ­؛مىس ىستەيتىن پلاتفورما. بۇل جوبانىڭ بىرە­؛گەيلىگى وعان بارلىق مەملەكەتتىك ور­؛گان­؛نىڭ قاتىسۋىندا. تۇرعىنداردان كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمدار ارنايى ەلەك­؛تروندىق پلاتفورمادا ساقتالادى. بۇگىندە ۆيرتۋالدى قابىلداۋعا 303 مەملەكەتتىك ورگان مەن 768 مامان قوسىلعان. ولار &ndash؛ اۋدان-قالا اكىم­؛دىكتەرى، وبلىستىق باسقارمالار، ءىرى قالالار اكىمدىكتەرىنىڭ بولىمدەرى، ور­؛تالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اۋماق­؛تىق بولىمشەلەرى. جۇمىس ءتارتىبى بەكى­؛تىلگەن. جۇيەگە 700-دەن استام پايدالانۋشى قوسىلىپ وتىر. پورتال 1331 ءنومىرلى كونتاكت-ورتالىقپەن بىرلەسە جۇ­؛مىس ىستەيدى. فرونت-وفيس قازاقستان كو­؛شەسىندەگى 59/1 عيماراتىنىڭ ءبىرىنشى قا­؛باتىندا ورنالاسقان. ەرەكشە اتاپ وتەر­؛لىگى، اتالمىش وفيس مۇمكىندىگى شەك­؛تەۋلى ادامداردى قابىلداۋ نورمالارىنا ساي جاراقتالعان. ياعني، كىرەبەرىستەگى مۇ­؛گەدەكتەرگە ارنالعان شاقىرۋ باتىرماسىمەن، كورسەتكىش تاقتالارىمەن، منەموسحەمالارمەن، رەلەفتى-نۇكتەلى جاپسىرمالارمەن جانە تاكتيلدى تاقتايشالارمەن جابدىقتالعان. ورىنجايدا قاۋىپ­؛سىزدىك تالاپتارىنا سايكەس بەينەباقىلاۋ جۇيەسى دە ورناتىلعان. مۇندا كەلگەن ازاماتتار ءوز بەتتەرىمەن دە قىزمەت تۇرلەرىن الا الادى. سونداي-اق ولاردىڭ بىلىكتى ما­؛مان­؛داردىڭ كومەگىنە دە جۇگىنۋلەرىنە بولادى. بۇل جوبا &ndash؛ «؛سيفرلى قازاقستان»؛ جانە «؛سيفرلى شىعىس»؛ باعدارلامالارى اياسىنداعى اۋقىمدى جۇمىستىڭ باسى عانا. مۇنىڭ ءبارى &ndash؛ تۇرعىنداردىڭ تۇر­؛مىس ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ماق­؛ساتىندا قولعا الىنعان ءىس-شارالار»؛، &ndash؛ دەيدى وبلىس اكىمى اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مارينا گاگارينا.

بۇل جەرگە وبلىستىڭ كەز كەلگەن نۇك­؛تەسىنەن ءۇي نەمەسە ۇيالى تەلەفونى­؛ ار­؛قىلى 1331 نومىرىندەگى بايلانىس ورتالىعىنا حابارلاسۋعا بولادى. تەلەفون شالۋ تەگىن. جۇ­؛مىس كۇندەرى تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىم­؛دارىن وپەراتور، ال دەمالىس پەن مەيرام كۇندەرى اۆتوماتتاندىرىلعان جاۋاپ بەرۋ جۇيەسى قابىلدايدى. سونداي-اق www.1331.kz پورتالىنا كىرىپ، ەلەك­؛تروندىق ساندىق قولتاڭباڭىزدىڭ كو­؛مە­؛گىمەن ساۋالىڭىزدى جولداۋعا دا مۇم­؛كىندىك بار.

وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ جۇمىسىمەن ءبىز دە ارنايى بارىپ تانىستىق. بايقاعانىمىز، مۇندا ارىز-شاعىمداردىڭ كوبى نەگىزىنەن تەلە­؛فون، WhatsApp، ەلەكتروندى پوش­؛تا، Instagram، ءموبيلدى قوسىمشالار ار­؛قىلى تۇسەدى ەكەن. ماسەلەن، قوعامدىق قا­؛بىلداۋ بولمەسىنە جىل باسىنان بەرى (20 قىركۇيەككە دەيىن) ۇزىن سانى 4585 ارىز-شاعىم كەلسە، سونىڭ 3012-سى تەلە­؛فون قوڭىراۋى، 1146-سى WhatsApp ار­؛قىلى ءتۇسىپتى. بەس كۇن بويى تاڭعى ساعات 8-دەن كەشكى ساعات 8-گە دەيىن جۇمىس ىس­؛تەيتىن قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ ەرەك­؛شەلىگى، وبلىستىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى كەز كەلگەن مەكەمەگە ءوتىنىش بىلدىرە الا­؛دى.

«؛زاڭ بويىنشا تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمى 15 جۇمىس كۇنى ىشىندە قارا­؛لا­؛دى. ال بۇل جەردە 10 كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە قارالادى. بۇل &ndash؛ ءبىر. ەكىنشى، ارىز-شاعىمداردى تەكسەرۋ كەرەك بولسا، ءبىر ايعا دەيىن سوزىلادى. مۇندا 22 كۇندە قارا­؛لادى. بىزدە قالاي؟ تۇرعىنداردان كە­؛لىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمدى تىركەپ بىر­؛دەن ءتيىستى ورىندارعا جىبەرەمىز. ءبىز تىر­؛كەگەن كەزدە مەملەكەتتىك مەكەمەلەر­؛گە ارىز-شاعىم اۆتوماتتى تۇردە تۇسەدى. ال كەزەك كۇتتىرمەيتىن شۇ­؛عىل جاعداي بول­؛سا، ءوزىمىز تەلەفون سو­؛عىپ، قوسىمشا حابار­؛لايمىز. سۇراق بىز­؛گە قالاي كەلەدى، سو­؛لاي جاۋاپ بەرەمىز. ما­؛سەلەن، ەلەكتروندى پوشتامەن كەلسە ەلەك­؛تروندى پوشتامەن جىبەرەمىز. جاۋاپ بار­؛عان كەزدە «؛جاۋاپقا قاناعاتتاناسىز با، قانا­؛­؛­؛­؛عاتتانبايسىز با؟»؛ دەگەن جازۋ شىعىپ تۇرادى. ەگەر قاناعاتتانباسا ءارى قاراي باسقا ورىندارعا جىبەرەمىز»؛، دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ ينسپەكتورى ەلۆيرا شالقىباەۆا.

شۇعىل دەمەكشى، ينسپەكتور بىزگە شۇ­؛عىل جاعدايدا كەلىپ تۇسكەن حاتتاردىڭ ءبىرىن كورسەتتى. ريددەر قالاسىنىڭ تۇر­؛عىنى يۆان ۆيچيكوۆ 23 قىركۇيەك كۇنى ساعات 14:47-دە WhatsApp ارقىلى شاھار­؛داعى كوشەلەردىڭ بىرىندە توق ءۇزىلىپ، ادام­؛دارعا ءقاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعانىن حابارلاپ، سۋرەتتەرىن جىبەرىپتى. سودان كەيىن ەكى ساعات شاماسىندا، ياعني ساعات 16:25-تە ءتيىس­؛تى ماماندار جۇمىس ىستەپ جاتقانىن حابارلاپ، قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنە العىسىن جەتكىزىپتى. بۇل &ndash؛ ءبىر عانا مىسال.

قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنە تەلەفون شالماي-اق، تۋرا كەلەتىن تۇرعىندار دا بار. سونىڭ ءبىرى &ndash؛ قوعام بەلسەندىسى، وس­؛كەمەن قالاسىنىڭ تۇرعىنى رۋسلان سما­؛عۇلوۆ. رۋسلاندى اكىمدىكتەگىلەردىڭ كوپشىلىگى جاقسى تانيدى. ول قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى اشىلعاننان بەرى 15 رەت بولىپتى. «؛بۇل جەر قاراپايىم ادامدارعا وتە قولايلى. جاسىراتىنى جوق، كەيبىر باسقارما، دەپارتامەنت باسشىلارى ارنەنى سىلتاۋراتىپ قابىلداماي قويادى. ال مىنا جەر ارقىلى الدىن الا جازىلىپ، كەز كەلگەن باسقارماعا كىرۋگە بولادى. ماسەلەن، مەنى جاقىندا مەملەكەتتىك ەڭبەك ينس­؛پەكسياسى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قابىلدادى. قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىندە بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى قابىلداۋ وتكىزەدى»؛، دەيدى ول.

وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بول­؛مەسىنىڭ ينسپەكتورى ەلۆيرا شال­؛قىباەۆانىڭ ايتۋىنشا، جىل باسىنان بەرى بارلىق مەكەمەلەرگە تۇسكەن ارىز-شاعىمدار سانى 40 مىڭنان اسىپ جىعى­؛لىپتى. ءوڭىر تۇرعىندارىن نەگىزىنەن تۇر­؛عىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى، ناق­؛تىراق ايتساق، باسپانا ماسەلەسى تول­؛عاندىرادى ەكەن. ەكىنشى كەزەكتە &ndash؛ دەن­؛ساۋلىق ساقتاۋ سالاسى. «؛دارىگەرلەر دۇرىس قابىلدامايدى، دۇرىس قارامايدى، بارساڭ ورنىندا جوق، «؛Damumed»؛ نەگە ىستەمەيدى، دارىگەرلەر مەنىمەن دۇرىستاپ سويلەسكەن جوق»؛ دەگەن سەكىلدى ارىز-شاعىمدار ايتى­؛لادى. جىكتەپ ايتار بولساق، ارىز-شا­؛عىم، وتىنىش-تىلەك ەڭ كوپ تۇسەتىن قالا &ndash؛ وسكەمەن، ودان كەيىن سەمەي، التاي. اۋدان­؛داردان كوكپەكتىدەن كوپ حابارلاسادى»؛، دەيدى ەلۆيرا شالقىباەۆا.

تۇيىن

بىز ماقالادا ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ تەك رەسمي ورىندارعا تۇسىرەتىن ارىز-شا­؛عىم­؛دارىنا عانا توقتالۋعا تىرىستىق. وبلىس حالقىنىڭ، ايماقتاعى بەلسەندى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدە، باسقا دا ورىنداردا كوتەرىپ جاتقان ماسەلەلەرى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. الەۋمەتتىك جەلى دە­؛مەكشى، وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ فەيسبۋك جانە Instagram الەۋمەتتىك جەلى­؛لەرىندە اشىلعان جەكە پاراقشاسىنا وبلىس تۇر­؛عىندارى وزدەرىن تولعاندىرعان ماسە­؛لەلەرىن اشىق جازىپ، ۇسىنىستارىن جەت­؛كىزىپ ءجۇر.

 ؛

شىعىس قازاقستان وبلىسى

 ؛

 ؛

سوڭعى جاڭالىقتار

كاسىپقوي بوكس: WBC رەيتينگى جاريالاندى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 12:18

كۇلكى كەرۋەنى № 14

رۋحانيات • بۇگىن، 11:47

176 كەلى قىزىلبالىقپەن ۇستالدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:50

وڭىرارالىق فورۋمدا تانىستىرىلدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:23

6 مىڭ شاقىرىم جول اقىلى بولادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:21

ارنايى ەكونوميكالىق ايماق

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:13

ۇزدىك ناتيجە – 12-ورىن

سپورت • بۇگىن، 08:04

قاھارمانعا قۇرمەت

رۋحانيات • بۇگىن، 08:02

بالۋانداردىڭ سىرداعى باسەكەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:01

ماقساتى بيىك «مامىلە»

ايماقتار • بۇگىن، 07:59

كەلىسىمشارت قۇرال بولماسا...

قوعام • بۇگىن، 07:56

جيتس-كە قارسى ءىس-شارالار وتەدى

مەديسينا • بۇگىن، 07:43

تالانتتار تالىمگەرى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:41

اقىن جانە ونىڭ مۋزاسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:40

اۋادان قارماعان ايىپپۇل

ايماقتار • بۇگىن، 07:34

شولوحوۆقا اق بوتا سىيلاعان

ايماقتار • بۇگىن، 07:30

ۇركىمباەۆ ۇيلەسىمى

ايماقتار • بۇگىن، 07:27

جوشىعا اپارار جول

قوعام • بۇگىن، 07:23

تۇرلەنىپ، تۇلەگەن تۇركىستان

ايماقتار • بۇگىن، 07:21

كاسىبي كادرلار جۇمىس ىستەۋى ءتيىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:12

وڭالتۋ ورتالىقتارى سالىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 07:03

تەلەفون ارقىلى سويلەستى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:50

ۇقساس جاڭالىقتار