تۇرعىنداردى تولعاندىراتىن 4 ماسەلە
ءبىز ەڭ اۋەلى جۇرتتىڭ شاعىمى ەڭ كوپ تۇسەتىن ورىننىڭ ءبىرى Nur Otan پارتياسى وبلىستىق فيليالىنا باردىق. پارتيانىڭ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى انۋاربەك مۇحتارحانوۆ وڭىردە پارتيانىڭ 20 قوعامدىق قابىلداۋ ءبولىمى حالىقپەن تىعىز جۇمىس ىستەيتىنىن ايتادى. «پارتيا قوعامدىق قابىلداۋ جۇمىسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىر. قوعامدىق قابىلداۋ – پارتيا جۇمىسىنىڭ نەگىزگى بولىگى. وسى ارقىلى ءبىز ءوڭىر تۇرعىندارىن قانداي ماسەلەلەر تولعاندىراتىنىن, ولاردىڭ كوڭىل كۇيىن ءبىلىپ وتىرامىز. قوعامدىق قابىلداۋ پارتيا جۇمىسىنىڭ جۇيەلىلىگىن, پارتياعا دەگەن ەلدىڭ سەنىمىن كورسەتەدى. 2018 جىلى 5 مىڭعا جۋىق ادامدى قابىلدادىق. سوڭعى جىلدارى تۇرعىندار تاراپىنان ارىز-شاعىم كوبەيىپ كەتتى. ادامدار بىزگە كوپ كەلەدى. كەلگەندە, ماسەلەلەرىنىڭ شەشىم تاباتىنىنا سەنگەندىكتەن كەلەدى. تۇرعىندار ءتيىستى ورىندارعا تىكەلەي ارىز جازعاننان گورى پارتيا ارقىلى بارسا ماسەلەلەرىنىڭ تەز شەشىلەتىنىن بىلەدى. ءبىز ارىز-شاعىمداردى ءتيىستى, وكىلەتتى ورىندارعا جىبەرەمىز, دۇرىس شەشىلۋىن باقىلايمىز. ماسەلە شەشىلمەي كۇردەلەنسە, قوعامدىق تىڭداۋ وتكىزەمىز. ارنايى بەكىتىلگەن كەستەمىز بار. وسكەمەندەگى پارتيا فيليالىندا تۇرعىنداردى وبلىس اكىمىنىڭ ءوزى قابىلدايدى. ماسەلەن, وبلىس اكىمى جىل باسىنان بەرى تۇرعىنداردى 6 رەت قابىلدادى. مەملەكەتتىك اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارى دا وسى جەردە قابىلداۋ وتكىزەدى», دەيدى ول.
پارتيانىڭ وبلىستاعى فيليالدارىنا جىل باسىنان بەرى, ياعني 1 قىركۇيەككە دەيىن ۇزىن سانى 4808 ارىز-شاعىم ءتۇسىپتى. تۇرعىنداردىڭ وزدەرىن تولعاندىرعان ماسەلەلەردى پارتيا فيليالىنا كەلمەي-اق, ۇيدە وتىرىپ-اق ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزۋىنە پارتيا فيليالى تاراپىنان جاعداي جاسالىپتى. ماسەلەن, جوعارىدا اتاپ وتكەن 4808 ارىز-شاعىمنىڭ 237-ءسى پارتيانىڭ رەسمي سايتىنا تۇسسە, 58 تۇرعىن «Skype» باعدارلاماسى ارقىلى ءوتىنىش-تىلەكتەرىن جەتكىزىپتى. ال ءوڭىردىڭ 48 تۇرعىنى پارتيانىڭ وبلىستىق فيليالىندا ورناتىلعان بەينە كونفەرەنتسيا ارقىلى ورتالىقتاعى باسشىلارعا شىعىپ, ارىز-شاعىمدارىن ايتۋعا مۇمكىندىك الىپتى. وسى توعىز اي كولەمىندە پارتيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولىمدەرى ارقىلى 1280 قابىلداۋ ۇيىمداستىرىلىپ, 2311 ازامات قابىلداۋعا جازىلىپتى.
پارتياعا كىمدەر كەلەدى؟ قانداي ماسەلەمەن كەلەدى؟ پارتيا فيليالىنىڭ وبلىستىق قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانسايا قانىبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, بيىل پارتيا فيليالدارىنا ارىز-شاعىمىن جەتكىزگەن ازاماتتاردىڭ 18 پايىزىن زەينەتكەرلەر, 14 پايىزىن از قامتىلعان وتباسىلار, 8 پايىزىن جاستار, 7 پايىزىن تولىق ەمەس وتباسىلار, 6 پايىزىن مۇگەدەكتەر, 5 پايىزىن كوپ بالالى جانە جاس وتباسىلار, 3 پايىزىن مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار, 2 پايىزىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ وكىلدەرى مەن ورالماندار, قالعان 1 پايىزى سوتتالعاندار مەن تىل ارداگەرلەرى, باسقا دا ساناتتاعى ازاماتتار قۇراپتى.
حالىقتى قاي كەزدە دە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر تولعاندىراتىنى بەلگىلى. بيىل دا جىلداعىداي الەۋمەتتىك ماسەلە – ءبىرىنشى ورىندا. 2019 جىلدىڭ توعىز ايىندا ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ 28,6 پايىزى پارتيا فيليالدارىنا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن العا تارتا كەلىپتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 6,5 پايىزعا كوپ. ءبىز اتاعان 28,6 پايىزدى قۇراعان الەۋمەتتىك ماسەلەنىڭ ءوزىن بىرنەشە توپقا بولۋگە بولادى. جىكتەپ ايتساق, پارتياعا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن ايتقان ازاماتتاردىڭ 47 پايىزى ماتەريالدىق جانە قايىرىمدىلىق كومەك سۇراي كەلسە, 19 پايىزى وزدەرىن زەينەتاقى تاعايىنداۋ, جاردەماقى, جەڭىلدىك, تولەم جانە وتەماقى ماسەلەلەرى مازالاپ جۇرگەنىن جەتكىزىپتى. الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەسى, اسىرەسە وبلىستىڭ ريددەر قالاسى تۇرعىندارىنىڭ 73, اياگوز تۇرعىندارىنىڭ 49, شەمونايحا تۇرعىندارىنىڭ 44, وسكەمەن مەن ءۇرجار اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ 25 پايىزىنىڭ كوڭىلىن الاڭداتاتىن كورىنەدى. وبلىستاعى پارتيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋلارىنا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسى بويىنشا تۇسكەن ارىز-شاعىمدار 18 پايىزدى قۇراسا, بۇل تاراپتا ريددەر (44), وسكەمەن قالالارى (30), شەمونايحا (30) جانە ۇلان (27) اۋداندارى «بەلسەندىلىگىمەن» كوزگە ءتۇسىپتى. ايماق تۇرعىندارى جۇمىسقا ورنالاسۋ جانە ەڭبەك داۋلارى (جالاقى مەن زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ تولەنبەۋى) بويىنشا دا كوپ شاعىنادى ەكەن. بيىلعى كورسەتكىش – 15 پايىز. اسىرەسە وسى ماسەلەلەرمەن ءۇرجار (21), بورودۋليحا (18) جانە تارباعاتاي (17) اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى پارتياعا ءبىرشاما ارىز-شاعىم ءتۇسىرىپتى. توعىز ايدا پارتيا فيليالىنا كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمداردىڭ 14 پايىزى تۇرعىن ءۇي جانە جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان ءۇي بەرۋگە قاتىستى ەكەن. بۇل رەتتە ارىز-شاعىمداردىڭ باسىم بولىگى زايسان (42), اباي (38), گلۋبوكوە (27) جانە ءۇرجار (23,5) اۋداندارىنان كەلىپ ءتۇسىپتى.
توعىز ايعا توقتالدىق. ال پارتياعا 2016 جىلى 5777, 2017 جىلى 5658, 2018 جىلى 4784 ادام حابارلاسىپتى. بىلتىر ارىز-شاعىمداردىڭ 43 پايىزى وڭ شەشىمىن تاۋىپ, 55 پايىزىنا كەڭەس بەرىلىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى. 2018 جىلى 2920 قابىلداۋ ۇيىمداستىرىلىپ, 4569 ادام ماسەلەلەرىن ايتۋعا مۇمكىندىك الىپتى.
ءۇش جىلدى سالىستىرىپ ايتار بولساق, ءوڭىر تۇرعىندارىن نەگىزىنەن 4 ماسەلە – الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋ, ەڭبەك داۋلارى, تۇرعىن ءۇي جانە جەر الۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرى كوبىرەك تولعاندىراتىنىن جانە بۇل تۇيتكىلدەر جىل وتكەن سايىن كوبەيمەسە, ازايماي وتىرعانىن دا انىق بايقايمىز.
«مينيسترلىككە بارسام, ءۇي تەز بەرىلەدى» دەپ ويلايدى
پارتيانىڭ وبلىستىق قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانسايا قانىبەكوۆا حالىق اراسىندا «ماسەلە تەك جوعارىنىڭ نۇسقاۋىمەن شەشىلەدى» دەگەن كوزقاراس قالىپتاسقانىن ايتادى. كەيبىر تۇرعىنداردىڭ ماسەلەسى ءوزى تۇراتىن جەردەگى اۋىل اكىمىنە قاتىستى بولسا دا, وعان بارماي بىردەن وبلىس اكىمىنە شاعىمدانىپ جاتادى. بىزگە تۇرعىندار كوبىنەسە ءۇي كەزەگى بويىنشا كەلەدى. ولار بىزدەن بۇرىن جوعارىعا, ورتالىقتاعى باسشىلارعا شاعىمدانادى. ەلورداداعى باسشىلار كەزەكتى جىلجىتا المايدى عوي. ءبارى زاڭ اياسىندا شەشىلمەي مە؟ «مينيسترلىككە بارسام, كەزەگىم جىلجيدى, ءۇي تەز بەرىلەدى» دەپ ويلايدى. ول كىسىنىڭ الدىندا دا سول كىسى سەكىلدى قانشا مۇقتاج ادام بار ەكەندىگىن ەستەن شىعارادى. بىلمەگەننەن كەيىن اندا بارادى, مىندا بارادى. ۋاقىتىن جوعالتادى. بىزگە ماسەلەسى ابدەن ۋشىققان كەزدە كەلەدى. ارتىنان «بىردەن سىزدەرگە كەلۋىمىز كەرەك ەكەن عوي» دەپ جاتادى. جاسىراتىنى جوق, وبلىستا شەشىلمەيتىن ماسەلەلەر دە بار. بۇل ماسەلەلەر نەگىزىنەن سوت شەشىمدەرىنە قاتىستى» دەگەن ول قازىرگى ۋاقىتتا «حالىققا كومەك» جانە «زاڭگەرلىك كومەك» دەپ اتالاتىن ەكى جوبا ىسكە اسىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
«حالىققا كومەك» جوباسى بويىنشا اپتاسىنا ءبىر رەت بەيسەنبى كۇنى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ بولىمدەرى, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى, تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى سەكىلدى مەكەمەلەردىڭ وكىلدەرى قابىلداۋ جۇرگىزەدى ەكەن. ال «زاڭگەرلىك كومەك» بويىنشا اپتاسىنا ءبىر رەت زاڭگەرلەر, ادۆوكاتتار, نوتاريۋستار ادامدارعا تەگىن كەڭەس بەرىپ, الەۋمەتتىك وسال توپتارعا ءوتىنىش جازۋعا كومەكتەسەتىن كورىنەدى.
تۇرعىندار نەگىزىنەن پارتياعا جەكە ماسەلەلەرىمەن كوپ شاعىمداناتىنىن بايقادىق. ال ءوز اۋىلىنىڭ, اۋىلداستارىنىڭ ماسەلەسىن كوتەرەتىن تۇرعىندار ساۋساقپەن سانارلىقتاي بولسا دا بار ەكەن. ماسەلەن, التاي اۋدانىنىڭ پارىگينو اۋىلىنىڭ تۇرعىنى 2016 جىلى بەينە كونفەرەنتسيا ارقىلى سول كەزدەگى «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحامەدكە شىعىپ, «التاي-زۋبوۆسك-پارىگينو» جولىنىڭ ماسەلەسىن كوتەرىپتى. ناتيجەسىندە, پارتيانىڭ ىقپالىمەن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, 2017 جىلى 13 شاقىرىمدىق جول 200 ميلليون تەڭگەگە جوندەۋدەن ءوتىپتى.
بيىل ارىز-شاعىم جىلداعىدان ەكى ەسە كوپ
ايماق تۇرعىندارى ارىز-شاعىمدارىن ارقالاپ باراتىن جەردىڭ ءبىرى – وسكەمەندەگى وبلىس اكىمدىگى عيماراتى, ونداعى – جەكە تۇلعانى قابىلداۋ بولمەسى. ءبىز دە باردىق بۇل جەرگە. تىم الىسقا ۇزامايىق دەپ ەكى جارىم جىلعا ساراپ جاساپ كوردىك. وبلىس اكىمى اپپاراتى باقىلاۋ جانە قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى, جەكە تۇلعانى قابىلداۋ بولمەسىنىڭ جەتەكشىسى ءناسيرا مۇستافينا ۇسىنعان مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 2017 جىلى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان 1525, 2018 جىلى 1708, 2019 جىلدىڭ جارتى جىلدىعىندا 1273 ارىز-شاعىم ءتۇسىپتى.
2017 جىلى وبلىس اكىمى اپپاراتىنا تۇسكەن 1525 ارىز-شاعىمنىڭ 1047-ءسى تىكەلەي ءوتىنىش بەرۋشىدەن, 203-ءى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى, 170-ءى رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى ءارتۇرلى ۆەدومستۆولار (مينيسترلىكتەر, كوميتەتتەر, باس پروكۋراتۋرا), 71-ءى پرەمەر-مينيستر كەڭسەسى جانە 34-ءى پارلامەنت ارقىلى ءتۇسىپتى. ءوڭىر تۇرعىندارى ارىز-شاعىمىنىڭ كورسەتكىشتەرى بويىنشا وبلىس ورتالىعى – وسكەمەن مەن سەمەي قالالارى كوش باستاپ تۇر. 2017 جىلى وسكەمەننەن 532, سەمەيدەن 295, ريددەردەن 40, اۋدانداردان گلۋبوكوەدان 48, زايساننان 45, اياگوزدەن 43, كوكپەكتى مەن ۇلاننان 37 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇسىپتى. 2018 جىلعى 1708 (+183) ارىز-شاعىمنىڭ 1172-ءسى تىكەلەي ءوتىنىش بەرۋشىدەن, 219-ى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنەن, 223-ءى رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى ءارتۇرلى ۆەدومستۆولاردان (مينيسترلىكتەر, كوميتەتتەر, باس پروكۋراتۋرا), 49-ى پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنەن جانە 45-ءى پارلامەنتتەن كەلىپتى. بىلتىر شاعىم وسكەمەندە 52 (584), ريددەردە 16 (56), اياگوزدە 8 (51), شەمونايحادا 19 (44), ءۇرجاردا 8 (39), التايدا 4 (36) ادامعا كوبەيىپ, سەمەي قالاسى (290) مەن گلۋبوكوە اۋدانىندا (43) 5 ادامعا تومەندەپتى. ال 2019 جىلدىڭ I جارتى جىلدىعىندا 1273 ارىز-شاعىم ءتۇسىپتى. ونىڭ 888-ءى تىكەلەي ءوتىنىش بەرۋشىدەن, 116-سى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنەن, 188-ءى رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى ءارتۇرلى ۆەدومستۆولاردان (مينيسترلىكتەر, كوميتەتتەر, باس پروكۋراتۋرا), 56-سى پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنەن جانە 25-ءى پارلامەنتتەن ءتۇسىپتى. وبلىس تۇرعىندارىنىڭ وسى ارىز-شاعىمدارىنىڭ 345-ى «قازپوشتا», 308-ءى «ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىنىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى», 194-ءى وبلىس اكىمىنىڭ بلوگى, 127-ءسى «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى, 57-ءسى وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى, 3-ەۋى فاكس ارقىلى ءتۇسىپتى, 239-ىن ءوتىنىش بەرۋشى ءوزى اكەپ تاپسىرىپتى. ءبىز جىپكە ءتىزىپ وتىرعان 2 جارىم جىلداعى ارىز-شاعىمداردى سالاسىنا قاراي جىكتەسەك, وبلىس تۇرعىندارىن نەگىزىنەن تۇرعىن ءۇي, جۇمىسقا ورنالاسۋ, ەڭبەك داۋى, زەينەتاقى تولەمدەرى, جاردەماقىلاردىڭ تاعايىندالۋى, جەردى پايدالانۋ سەكىلدى ماسەلەلەر كوبىرەك تولعاندىرادى. ماسەلەن, 2018 جىلعى 1525 ارىز-شاعىمنىڭ 337-ءسى (2017 – 397) تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنا, 184-ءى (2017 – 208) جۇمىسپەن قامتۋ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا, 161-ءى (2017 – 115) مەملەكەتتىك قىزمەتكە, 144-ءى (2017 – 87) لاۋازىمدى ادامداردىڭ ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە), 122-ءسى (2017 – 64) ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيا, 74-ءى (2017 – 60) جەردى پايدالانۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى ەكەن. بيىلعى جارتى جىلدىقتا دا تۇرعىن ءۇي (304), جۇمىسپەن قامتۋ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ (154), مەملەكەتتىك قىزمەت (76), جەردى پايدالانۋ (56) كۇنتارتىبىنەن تۇسپەپتى. سونىمەن قاتار مادەنيەت (90), باق-قا (60), ونەركاسىپ پەن كاسىپكەرلىك (47) جانە اۋىل شارۋاشىلىعى, ءبىلىم, عىلىم, يننوۆاتسيا (36) سالالارىنا قاتىستى ارىز-شاعىمدار تىركەلىپتى.
قوش دەلىك, تۇرعىندار تاراپىنان كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمدار قالاي قارالىپ, قانشالىقتى شەشىمىن تاۋىپ جاتىر؟
«سوڭعى ءبىر جارىم جىلعا توقتالايىن. 2018 جىلى ءوڭىر تۇرعىندارى تاراپىنان تۇسكەن 1708 ارىز-شاعىمنىڭ 1254-ءى (73,4 %) وبلىس اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە, 33-ءى (1,9 %) ايماقتاعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا (پروكۋراتۋرا, ادىلەت دەپارتامەنتى) جىبەرىلدى. قالعان 394 ارىز-شاعىم (23 %) وبلىس اكىمى اپپاراتىندا قارالدى. بىلتىر وبلىس باسشىلىعى زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارعا 123 رەت قابىلداۋ جۇرگىزىپ, 301 ادامنىڭ ماسەلەسىنە قۇلاق ءتۇردى. وبلىس اكىمى 135, ورىنباسارلارى 134, اپپارات باسشىسى 29 تۇرعىندى قابىلدادى. ال بيىلعى العاشقى جارتى جىلدىقتا 1273 ارىز-شاعىم تۇسسە, سونىڭ 1056-سى اكىمدىكتىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە, 10-ى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا (پروكۋراتۋرا, ادىلەت دەپارتامەنتى) جىبەرىلدى. 176 ارىز-شاعىم وبلىس اكىمى اپپاراتىندا قارالدى. بيىل تۇرعىندار تاراپىنان تۇسكەن ارىز-شاعىم جىلداعىدان ەكى ەسە كوپ. 24 قىركۇيەككە دەيىن 1969 ارىز-شاعىم ءتۇستى. حالىق ماسەلەنىڭ ءبارى تەك جوعارىدان شەشىلەدى دەپ ويلايدى. سونداي كوزقاراس قالىپتاسقان. دۇرىسىندا, ماسەلە جەرگىلىكتى جەردە شەشىلۋى كەرەك. حالىق وسىنى دۇرىس تۇسىنسە دەيمىز, كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ زاڭ اياسىندا شەشىلەتىنىن ۇقسا دەيمىز» دەگەن ءناسيرا مۇستافينا حالىق تاراپىنان تەك ارىز-شاعىم عانا تۇسپەيتىنىن, ءارتۇرلى ۇسىنىستار دا ايتىلاتىنىن جەتكىزدى. ماسەلەن, كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى اۋدان ورتالىعىن ۇلكەن نارىننان كاتونقاراعاي اۋىلىنا كوشىرۋ جونىندە, ال ماقانشى تۇرعىندارى ماقانشىنى جەكە اۋدان قىلىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىرىپتى.
اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ سوزىنەن تۇيگەنىمىز, كەلىپ تۇسەتىن ارىز-شاعىمنىڭ دەنى جەكە باستىڭ ماسەلەسى. الايدا قارا باستىڭ قامىنان ەلدىڭ, اۋىلىنىڭ قامىن جوعارى قوياتىن ازاماتتار دا بار. ماسەلەن, گلۋبوكوە اۋدانى زيموۆيو اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ليۋدميلا بالابولكينا بىلتىر اۋىلدا ايالداما جوقتىعىن كوتەرىپ, حات جازىپتى. بيىل وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن اۋىلعا ايالداما ورناتىلىپتى.
تسيفرلاندىرىلعان قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى
بىلتىر جەلتوقسان ايىندا وسكەمەندە اشىلعان وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى – مەملەكەت پەن قوعام اراسىندا ءتيىمدى ەكىجاقتى بايلانىس ورناتۋ ارقىلى تۇرعىنداردىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوبا. بۇل جەردە ءبارى تسيفرلاندىرىلعان. قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى فرونت-وفيستەن, كونتاكت-ورتالىقتان جانە پورتالدان تۇرادى. «وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋى» تسيفرلىق پورتالى – اكىمدىكتىڭ تۇرعىندار ءۇشىن اشىقتىعى جانە قولجەتىمدىلىگى ۇستانىمى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن پلاتفورما. بۇل جوبانىڭ بىرەگەيلىگى وعان بارلىق مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قاتىسۋىندا. تۇرعىنداردان كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمدار ارنايى ەلەكتروندىق پلاتفورمادا ساقتالادى. بۇگىندە ۆيرتۋالدى قابىلداۋعا 303 مەملەكەتتىك ورگان مەن 768 مامان قوسىلعان. ولار – اۋدان-قالا اكىمدىكتەرى, وبلىستىق باسقارمالار, ءىرى قالالار اكىمدىكتەرىنىڭ بولىمدەرى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى. جۇمىس ءتارتىبى بەكىتىلگەن. جۇيەگە 700-دەن استام پايدالانۋشى قوسىلىپ وتىر. پورتال 1331 ءنومىرلى كونتاكت-ورتالىقپەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيدى. فرونت-وفيس قازاقستان كوشەسىندەگى 59/1 عيماراتىنىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا ورنالاسقان. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, اتالمىش وفيس مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى قابىلداۋ نورمالارىنا ساي جاراقتالعان. ياعني, كىرەبەرىستەگى مۇگەدەكتەرگە ارنالعان شاقىرۋ باتىرماسىمەن, كورسەتكىش تاقتالارىمەن, منەموسحەمالارمەن, رەلەفتى-نۇكتەلى جاپسىرمالارمەن جانە تاكتيلدى تاقتايشالارمەن جابدىقتالعان. ورىنجايدا قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس بەينەباقىلاۋ جۇيەسى دە ورناتىلعان. مۇندا كەلگەن ازاماتتار ءوز بەتتەرىمەن دە قىزمەت تۇرلەرىن الا الادى. سونداي-اق ولاردىڭ بىلىكتى مامانداردىڭ كومەگىنە دە جۇگىنۋلەرىنە بولادى. بۇل جوبا – «تسيفرلى قازاقستان» جانە «تسيفرلى شىعىس» باعدارلامالارى اياسىنداعى اۋقىمدى جۇمىستىڭ باسى عانا. مۇنىڭ ءبارى – تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان ءىس-شارالار», – دەيدى وبلىس اكىمى اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مارينا گاگارينا.
بۇل جەرگە وبلىستىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنەن ءۇي نەمەسە ۇيالى تەلەفونى ارقىلى 1331 نومىرىندەگى بايلانىس ورتالىعىنا حابارلاسۋعا بولادى. تەلەفون شالۋ تەگىن. جۇمىس كۇندەرى تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمدارىن وپەراتور, ال دەمالىس پەن مەيرام كۇندەرى اۆتوماتتاندىرىلعان جاۋاپ بەرۋ جۇيەسى قابىلدايدى. سونداي-اق www.1331.kz پورتالىنا كىرىپ, ەلەكتروندىق ساندىق قولتاڭباڭىزدىڭ كومەگىمەن ساۋالىڭىزدى جولداۋعا دا مۇمكىندىك بار.
وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ جۇمىسىمەن ءبىز دە ارنايى بارىپ تانىستىق. بايقاعانىمىز, مۇندا ارىز-شاعىمداردىڭ كوبى نەگىزىنەن تەلەفون, WhatsApp, ەلەكتروندى پوشتا, Instagram, ءموبيلدى قوسىمشالار ارقىلى تۇسەدى ەكەن. ماسەلەن, قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنە جىل باسىنان بەرى (20 قىركۇيەككە دەيىن) ۇزىن سانى 4585 ارىز-شاعىم كەلسە, سونىڭ 3012-سى تەلەفون قوڭىراۋى, 1146-سى WhatsApp ارقىلى ءتۇسىپتى. بەس كۇن بويى تاڭعى ساعات 8-دەن كەشكى ساعات 8-گە دەيىن جۇمىس ىستەيتىن قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ ەرەكشەلىگى, وبلىستىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى كەز كەلگەن مەكەمەگە ءوتىنىش بىلدىرە الادى.
«زاڭ بويىنشا تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمى 15 جۇمىس كۇنى ىشىندە قارالادى. ال بۇل جەردە 10 كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە قارالادى. بۇل – ءبىر. ەكىنشى, ارىز-شاعىمداردى تەكسەرۋ كەرەك بولسا, ءبىر ايعا دەيىن سوزىلادى. مۇندا 22 كۇندە قارالادى. بىزدە قالاي؟ تۇرعىنداردان كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمدى تىركەپ بىردەن ءتيىستى ورىندارعا جىبەرەمىز. ءبىز تىركەگەن كەزدە مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە ارىز-شاعىم اۆتوماتتى تۇردە تۇسەدى. ال كەزەك كۇتتىرمەيتىن شۇعىل جاعداي بولسا, ءوزىمىز تەلەفون سوعىپ, قوسىمشا حابارلايمىز. سۇراق بىزگە قالاي كەلەدى, سولاي جاۋاپ بەرەمىز. ماسەلەن, ەلەكتروندى پوشتامەن كەلسە ەلەكتروندى پوشتامەن جىبەرەمىز. جاۋاپ بارعان كەزدە «جاۋاپقا قاناعاتتاناسىز با, قاناعاتتانبايسىز با؟» دەگەن جازۋ شىعىپ تۇرادى. ەگەر قاناعاتتانباسا ءارى قاراي باسقا ورىندارعا جىبەرەمىز», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ ينسپەكتورى ەلۆيرا شالقىباەۆا.
شۇعىل دەمەكشى, ينسپەكتور بىزگە شۇعىل جاعدايدا كەلىپ تۇسكەن حاتتاردىڭ ءبىرىن كورسەتتى. ريددەر قالاسىنىڭ تۇرعىنى يۆان ۆيچيكوۆ 23 قىركۇيەك كۇنى ساعات 14:47-دە WhatsApp ارقىلى شاھارداعى كوشەلەردىڭ بىرىندە توق ءۇزىلىپ, ادامدارعا قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعانىن حابارلاپ, سۋرەتتەرىن جىبەرىپتى. سودان كەيىن ەكى ساعات شاماسىندا, ياعني ساعات 16:25-تە ءتيىستى ماماندار جۇمىس ىستەپ جاتقانىن حابارلاپ, قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنە العىسىن جەتكىزىپتى. بۇل – ءبىر عانا مىسال.
قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنە تەلەفون شالماي-اق, تۋرا كەلەتىن تۇرعىندار دا بار. سونىڭ ءبىرى – قوعام بەلسەندىسى, وسكەمەن قالاسىنىڭ تۇرعىنى رۋسلان سماعۇلوۆ. رۋسلاندى اكىمدىكتەگىلەردىڭ كوپشىلىگى جاقسى تانيدى. ول قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى اشىلعاننان بەرى 15 رەت بولىپتى. «بۇل جەر قاراپايىم ادامدارعا وتە قولايلى. جاسىراتىنى جوق, كەيبىر باسقارما, دەپارتامەنت باسشىلارى ارنەنى سىلتاۋراتىپ قابىلداماي قويادى. ال مىنا جەر ارقىلى الدىن الا جازىلىپ, كەز كەلگەن باسقارماعا كىرۋگە بولادى. ماسەلەن, مەنى جاقىندا مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قابىلدادى. قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىندە بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى قابىلداۋ وتكىزەدى», دەيدى ول.
وبلىس اكىمىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ ينسپەكتورى ەلۆيرا شالقىباەۆانىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى بارلىق مەكەمەلەرگە تۇسكەن ارىز-شاعىمدار سانى 40 مىڭنان اسىپ جىعىلىپتى. ءوڭىر تۇرعىندارىن نەگىزىنەن تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, ناقتىراق ايتساق, باسپانا ماسەلەسى تولعاندىرادى ەكەن. ەكىنشى كەزەكتە – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى. «دارىگەرلەر دۇرىس قابىلدامايدى, دۇرىس قارامايدى, بارساڭ ورنىندا جوق, «Damumed» نەگە ىستەمەيدى, دارىگەرلەر مەنىمەن دۇرىستاپ سويلەسكەن جوق» دەگەن سەكىلدى ارىز-شاعىمدار ايتىلادى. جىكتەپ ايتار بولساق, ارىز-شاعىم, ءوتىنىش-تىلەك ەڭ كوپ تۇسەتىن قالا – وسكەمەن, ودان كەيىن سەمەي, التاي. اۋدانداردان كوكپەكتىدەن كوپ حابارلاسادى», دەيدى ەلۆيرا شالقىباەۆا.
ءتۇيىن
ءبىز ماقالادا ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ تەك رەسمي ورىندارعا تۇسىرەتىن ارىز-شاعىمدارىنا عانا توقتالۋعا تىرىستىق. وبلىس حالقىنىڭ, ايماقتاعى بەلسەندى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدە, باسقا دا ورىنداردا كوتەرىپ جاتقان ماسەلەلەرى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. الەۋمەتتىك جەلى دەمەكشى, وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ فەيسبۋك جانە Instagram الەۋمەتتىك جەلىلەرىندە اشىلعان جەكە پاراقشاسىنا وبلىس تۇرعىندارى وزدەرىن تولعاندىرعان ماسەلەلەرىن اشىق جازىپ, ۇسىنىستارىن جەتكىزىپ ءجۇر.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
