انادايدان كوز تارتاتىن ايدىك دۇنيە قىزىلعا قۇمار بالا تۇگىلى ەرەسەك ادامداردىڭ ءوزىن ەرىكسىز باۋراپ الادى. وندايدا اتا-انا ايانىپ قالا ما, ءبىرى-بىرىنەن وتەتىن قىزىلدى-جاسىلدى دۇنيەنى قالتاسى كوتەرگەنشە الىپ, ارقالانىپ شىعا كەلەدى. دەسەك تە, كەيدە ارزان ويىنشىقتىڭ اتا-انالار ءۇشىن تىم قىمباتقا ءتۇسىپ جاتاتىنى تاعى بار.
ارزانقول دۇنيەدەن اۋرۋ جۇقتىرىپ جاتقان بالالاردىڭ جاعدايىن ايتىپ, دابىل قاعىپ جاتقاندار دا بار. «سەرگەك» تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى اسىلبەك بايمۇرزاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ارىزدانۋشىلاردىڭ 70 پايىزى ساتىپ العان تاۋارىنىڭ ساپاسىزدىعىن ايتىپ, شاعىمدانادى ەكەن. بالالار ويىنشىعىنان زارداپ شەگەتىندەردىڭ دە ۇلەس سالماعى از ەمەس. ەڭ وكىنىشتىسى, ساپاسىز ويىنشىقتىڭ كەسىرىنەن اۋرۋعا شالدىققاندار ونى دالەلدەي الماي الەك بولادى. «ويىنشىق ارقىلى جۇعاتىن اۋرۋدى انىقتاۋ قيىن. ويتكەنى ونىڭ زيانى بالاعا بىردەن اسەر ەتپەيدى. تەك ساپاسىز ويىنشىقتىڭ ۇساق بولشەكتەرى بالانىڭ تاماعىنا, تاڭدايىنا نەمەسە مۇرنىنا كەپتەلىپ قالعاندا عانا دالەل بولا الادى. ال قۇرامىنداعى زياندى بوياۋلارى ەسكەرىلە بەرمەيدى. ءىشى ءوتىپ, لوقسي باستاسا جەگەن تاماعىنان شىعار دەپ توپشىلايمىز. ال ءبىز ويىنشىقتاردىڭ بوياۋى ارقىلى ينفەكتسيا تارايتىنىن دالەلدەدىك» دەيدى ا.بايمۇرزاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ساتىلىمداعى ويىنشىقتاردىڭ وتىز پايىزى تۇتىنۋعا مۇلدەم جارامسىز. ويتكەنى تەكسەرۋ بارىسىندا قۇرامىندا مىرىش, فەنول, فورمالدەگيد سياقتى ۋلى زاتتارى بار ويىنشىقتاردىڭ اشىق ساتىلىپ جاتقانى انىقتالعان. دارىگەرلەردىڭ سوزىنە قاراعاندا, نارەستەلەرگە ارنالعان سىڭعىرلاقتاردىڭ دا كەلەشەكتە بالانى ساڭىراۋ قىلاتىنى انىقتالىپ وتىر. زەرتتەۋلەر بارىسىندا بەلگىلى بولعانداي, جۇمساق رەزەڭكە ويىنشىقتارىن سىرلايتىن بوياۋ قۇرامىندا كادمي مەن قورعاسىننىڭ مولشەرى قالىپتى دەڭگەيدەن الدەقايدا اسىپ تۇسكەن. مۇنداي ويىنشىقتار بالانى اللەرگيالىق اۋرۋعا ۇشىراتىپ قانا قويماي, اسقازان-ىشەك دەرتتەرىنە دە شالدىقتىرادى.
ەڭ وكىنىشتىسى, كەيدە ءبىز ءوزىمىزدىڭ ساتىپ الىپ جاتقان دۇنيەمىزدىڭ قايدا, قالاي جاسالاتىنىنا ءمان بەرمەيمىز. ەلىمىزدىڭ «ويىنشىقتار قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» زاڭىنىڭ 7-بابىندا ويىنشىقتاردىڭ سىرتىندا ءونىمدى دايىنداۋشى, تاۋار بەلگىسى, ويىنشىق اتاۋى, دايىندالعان كۇنى مەن وندىرگەن مەملەكەتتىڭ اتى, قولدانىلۋ شارتتارى, پايدالانۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىقتارى كورسەتىلۋى ءتيىس ەكەنى ايتىلعان. ال بازارداعى ويىنشىقتار وسى تالاپ ۇدەسىنەن تولىق شىعا ما؟
شىمكەنت قالاسى تاۋارلارمەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتى ارنايى مونيتورينگ جۇرگىزىپ, قانداي تاۋاردىن ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنىن انىقتادى. دەپارتامەنتتىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەردى باقىلاۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشى مامانى مەرۋەرت سەيداليەۆانىڭ ايتۋىنشا, تالاپقا ساي كەلمەيتىن تاۋارلار بىزدە دە از ەمەس. ء«بىز اي سايىن ونىمدەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە مونيتورينگ جۇرگىزەمىز. سوڭعى جەتى ايدا بارلىعى 1018 ءونىمنىڭ سىنامالارى ساۋدا ورىندارىنان الىنىپ, زەرتحانالىق زەرتتەۋگە جولداندى. ونىڭ ىشىندە 103 سىنامادا تەحنيكالىق رەگلامەنت تالاپتارىنا سايكەس ەمەستىگى انىقتالدى. ال تاعام ونىمدەرىنىڭ 820 سىناماسى زەرتحانالىق تەكسەرۋگە الىنىپ, قورىتىندىسىندا ونىڭ 100-گە جۋىعى تەحنيكالىق رەگلامەنت تالاپتارىنا ساي بولماي شىقتى», دەيدى مامان.
انىقتالعان كەمشىلىكتەر بويىنشا ايىپپۇلدار سالىنىپ, ۇيعارىمدار بەرىلگەنىن ايتقان جەتەكشى مامان كوپشىلىكتى بۇل كەلەڭسىزدىكتىڭ جولىن كەسۋگە كۇرەسۋگە شاقىردى. «الدەنەنى ساتىپ الاردان بۇرىن ونىڭ قايدا جاسالعانىن انىقتاڭىز, – دەيدى ول. – بازارداعى ويىنشىقتار كوبىنە كورشى ەلدەردەن اكەلىنەدى. ەگەر ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن راستايتىن قۇجاتى بولماسا, ونى ساتىپ الۋدىڭ قاجەتى جوق. ويىنشىقتاردى كەزدەيسوق جەرلەردەن ەمەس, ارنايى ويىنشىق ساتاتىن ساۋدا ورىندارىنان ساتىپ الۋ كەرەك. ويىنشىق تاڭداۋ كەزىندە ونىڭ يىسىنە, تۇرىنە, بويالۋىنا ءمان بەرگەن ءجون. ونى وڭاي تەكسەرۋگە بولادى, ويىنشىقتى ىلعالدى سۇلگىمەن نەمەسە ساۋساعىڭىزبەن ءسۇرتىپ كورىڭىز, ەگەر سۇلگى نەمەسە ساۋساعىڭىزعا بوياۋ جاعىلسا, وندا مۇنداي ويىنشىقتان باس تارتىڭىز».
راس, تانىم-تۇيسىگى قالىپتاسا قويماعان بالانى تاربيەلەۋدە ويىنشىقتىڭ الار ورنى ەرەكشە. ولار ارقىلى بالا قورشاعان ورتاسىن تانيدى. ويىنعا الدانىپ, جالعىزدىقتان ارىلادى. ءتىپتى ءوزىنىڭ سۇيكىمدى قۋىرشاعىنا باۋىر باسقان بالالار ونى تۇندە دە قۇشاقتاپ جاتادى. كۇنى-ءتۇنى بالا قولىنان تۇسپەيتىن قۋىرشاقتاردىڭ كەيدە ادام اعزاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتاتىنى دا بەلگىلى. سول ءۇشىن بالاعا ويىنشىق تاڭداعاندا مۇقيات بولىڭىز. ايتپەسە ارزان قۋىرشاققا قىزىعىپ, ەمى قىمباتقا تۇسەتىن دەرتتى «ساتىپ» الۋىڭىز مۇمكىن.
امان جايىمبەت,
جۋرناليست
