قازىرگى تاڭدا قحر-دىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى ورتالىق ازيا دامۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالىپ وتىر. قىتاي ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى رەتىندە ورنىقتى جانە ايماق ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى سالالارىنا قۇيىلعان قىتاي ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى.
الايدا ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستىڭ قارقىندى دامۋىمەن قاتار بىرقاتار ەكىۇداي تەندەنتسيالار بايقالادى. اتاپ ايتساق, ەكونوميكالىق قاتىناس قۇرىلىمىندا تەڭگەرىمسىزدىك ايقىن سەزىلەدى. اسىرەسە, قحر-دىڭ قارجى ينستيتۋتتارى الدىنداعى قارىز كولەمىنىڭ ءوسۋى ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋعىزۋدا. سوڭعى وقيعالار كورسەتكەندەي, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ قوعامى بۇل ۇدەرىستەردى ەكىۇداي قابىلداۋدا. سوندىقتان قىتاي ەلىمەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە قاتىستى تۋى مۇمكىن سىن-تەگەۋرىندەر مەن مۇمكىندىكتەرگە «ايماقتىق» كوزقاراستىڭ قاجەتتىگى ارتا تۇسەدى.
وسىعان وراي شارانىڭ مودەراتورى, اەسي ديرەكتورى ەرجان سالتىباەۆ: «بۇگىنگى تاڭدا ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن قىتاي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ۇدەرىستەرىنىڭ جالپىايماقتىق سيپاتى بولۋى ءتيىس. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ينستيتۋتىمىز ءۇشىنشى جىل قاتارىنان ۇيىمداستىرىپ وتىرعان وسى فورماتتاعى ساراپشىلار پىكىرتالاسى ۇلكەن ماڭىزعا يە», دەدى.
باسقوسۋ بارىسىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى كۋبانىچبەك توكتورباەۆ ءوز ويىن بىلاي ساباقتادى: «قىتاي باسشىلىعى ورتالىق ازيا ايماعى قحر ءۇشىن وزىندىك «ستراتەگيالىق تىل» ەكەندىگىن كورسەتتى. رەسمي بەيجىڭ قىتاي ەكونوميكاسى ءۇشىن كومىرسۋتەگى مەن باسقا پايدالى قازبالارعا باي رەسۋرس كوزى رەتىندە ورتالىق ازيانىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىندى», دەدى.
بۇدان بولەك, اەسي ديرەكتورى ەرجان سالتىباەۆتىڭ پايىمداۋىنشا, ورتالىق ازياداعى قىتايدىڭ ەكونوميكالىق ۇلەسى كۇننەن-كۇنگە جۇيەلى ءارى كەشەندى سيپات الىپ كەلەدى. وسى ورايدا ول: «وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسى مەن باسقا دا سالالارعا كەڭىنەن تارتىلعان قىتاي ينۆەستيتسياسىن ءارتاراپتاندىرۋ كورىنىسى بايقالۋدا. وسى ۇدەرىستىڭ ىقپالىمەن ايماقتا گەوەكونوميكالىق وقيعالار قارقىندى وزگەرىسكە ۇشىراۋدا. بىزگە بۇل ۇدەرىستەردىڭ قارقىنى مەن باعىتىن, سونىمەن قاتار ورتا جانە ۇزاقمەرزىمدى سالدارلارىن انىق ءتۇسىنۋ قاجەت», دەدى.
جالپى العاندا, جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىندە پىكىرلەرى ءبىر جەردەن شىقتى. سونداي-اق ستراتەگيالىق ارەكەتكە قاجەتتى الاڭ قازىرگى تاڭدا وتە وزەكتى ەكەندىگى ايتىلدى.
پىكىرتالاستى قورىتىندىلاعان تاجىكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى پارۆيز مۋحاممادزودا بىلاي دەدى: «وسى تەكتەس پىكىرتالاس الاڭدارى ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن تولىق تۇسىنۋگە ءارى زەرتتەۋگە ۇلكەن ۇلەس قوسارىنا سەنىمدىمىن. بۇگىنگى ديالوگ ورتالىق ازيا مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قاتىستى قوعامدا قالىپتاسقان تاپتاۋرىن پىكىرلەردى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە سەيىلتىپ قانا قويماي, ايماقتاعى بارلىق ەلدەر ءۇشىن ناقتى ءارى ساليقالى ۇسىنىستاردى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتىپ, ورىن العان جاعدايدى شىنايى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەردى».
دايىنداعان
جولدىباي بازار,
«Egemen Qazaqstan»
