رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

الاشتىڭ ايبوز ابىزى

373 رەتكورسەتىلدى

قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن كى­؛رەۋكە قاردىڭ استىنان گۇل اتقان جاۋقازىنداي دۇركىرەتە جاسارتىپ، جاڭعىرتىپ جىبەرگەن الپىسىنشى جىلدارداعى جاڭا تولقىننىڭ بەت­؛بۇرىستى تاعدىرى مەن تالايى ۇل­؛تىمىزدىڭ دامۋ تاريحىندا­؛ بۇگىن­؛دە­؛رى ايتۋلى ءبىر بەلەس بولىپ قالدى. بۇل الاشتىڭ الاۋىن وشىرمەگەن عۇ­؛لاما قالامگەر مۇحتار اۋەزوۆ سۇيىن­؛شى­؛لەگەندەي، شىنتۋايتىندا «؛جىل كەل­؛گەندەي جاڭالىق»؛ ەدى. وسى لەپتى ەل قۇ­؛لاعىنا جەتكىزۋگە اسىققان، ۇلى كلاس­؛­؛سيكتەن اق باتا الۋعا مۇرىندىق بول­؛عان، بۇل بۋىننىڭ توعاناقتى كوش كە­؛رۋەنىنىڭ بۇيداسىن ۋىسىندا ۇستاعان، سوناۋ ءۇش قيان تاراپتان، ماڭعىستاۋ تۇبەگىنەن كەلگەن ماڭدايى جارقىراعان قارشاداي قارا تورى بالا ءابىش بولاتىن. عۇلاما مۇحتار ومارحانۇلىنىڭ ناۋشا ستۋدەنت ءابىش كەكىلباەۆتىڭ با­؛لاۋسا ساۋالدارىنا جازباشا جاۋاپ بەرىپ، «؛لەنينشىل جاس»؛ گازەتى بەتىندە سۇح­؛بات جاساۋى دا تۇلپار بولاتىن تاي­؛دى شاشاسىنان ۇستاپ، كەكىلىنەن تا­؛راعان كەمەڭگەرلىكتىڭ دارا ۇلگىسى، ابىز­؛دىق كورەگەندىكتىڭ ساۋەسى ەدى. كىم بىلەدى، الىپ مۇقاڭ قارشاداي بالاعا با­؛تاسىن بەرگەندە دانىشپان ابايدىڭ ۇلى ءابىشتى «؛جاڭانىڭ باسىنا»؛ تەڭەگەن ءسوزى ساناسىندا جاڭعىرىپ تۇرعان بولار؟!

ابىز! ءيا، بۇل ءسوز سول ۇلى مۇقاڭ­؛نىڭ ءوزى ايتقانداي حافيز دەگەن سوزدەن باس­؛تاۋ العانىمەن قازاقتاعى ماعىناسى اۋقىمدى دا ارنالى، ايدىندى دا ايبارلى. تۇگەل تۇركى جۇرتىنا قورقىت اتا، بىلگە تونىكوك، سىپىرا جىراۋ، كەيىنگى قازاققا اسانقايعى، بۇقار جى­؛راۋ باس ابىز بولعان. ەلدىك سانا قۇل­؛دىراپ، بوداندىق قامىتقا تاپ بولعان سوڭ بۇل وزگەشە جوسىن السىرەپ، سولىپ، ەلەس­؛كە اينالعان-تىن.

ازاتتىقتىڭ اق تاڭى سىبىرلەپ ات­؛قاندا مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتىپ، رۋ­؛حا­؛ني تۇعىرىن بەكەمدەۋگە، جاڭا تۇر­؛­؛پاتتا زاڭ-جارعىسىن تۇزۋگە دانا­؛لىقپەن ۇلەس قوسىپ، قالامگەرلىگى مەن قايراتكەرلىگىن تاۋەلسىز رەسپۋبلي­؛كا­؛مىز­؛دىڭ گۇلدەنۋ جولىنا سارپ ەتكەن، العاشقى مەملەكەتتىك حاتشى، جو­؛عارعى كەڭەستىڭ ءتوراعاسى لاۋازىمىن ات­؛قارعان، اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قو­؛عام قايراتكەرى، كلاسسيك جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆتى ابىز دەپ اتاۋ جارا­؛سىمدى-اق.

مۇنداي دارەجەدە ەلىنىڭ قالتقىسىز سۇيىس­؛پەنشىلىگى مەن قۇرمەتىنە يە بولۋ ءۇشىن ۇلاعاتپەن ۇزاق ءومىر ءسۇرىپ، ءون­؛دىرىپ ەڭبەك ەتۋدىڭ ءوزى دە ازدىق ەتەدى. بەي­؛نەتقور قالام يەسىنىڭ توقتاۋسىز توم-توم شىعارما جازىپ، كوپتىڭ كوڭى­؛لىنەن شىعىپ، زاماننىڭ قاتال سىنىنا توتەپ بەرە دە المايتىنىن كىر­؛پياز ۋاقىت تالاي دالەلدەگەن. وسى كوك­؛جيەكتەن قيالاپ ءابىش الەمىنە كوز قيىعىن سالعاندا قالىڭ ەل مەن زيالى قاۋىمنىڭ ءابىش كەكىلباەۆتى زاڭعار بيىككە بالاي باستاۋىندا تاريحي ادىلەت پەن ادەمى ۇيلەسىمدىلىك بار.

ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «؛ەڭلىك-كە­؛بەك»؛ دراماسىنداعى نىسان ابىز قا­؛­؛را قوبىزىن كۇڭىرەنە شالىپ، زامانا تاراپىنا، حالقىنىڭ بولاشاعىنا تول­؛عانىپ، سوقىر تۇماندى تۇرە ساۋە اشۋى كورەرمەن كوڭىلىنە ءۇمىت ۇيالاتادى ەمەس پە؟! سول مۇقاڭنىڭ اق باتاسىمەن كوگەرىپ، تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىنىڭ ال­؛دىمىزعا توسقان اۋىر جۇگىن تالماي ار­؛قالاپ، كوك تۋدىڭ ءدىڭىنىڭ بەرىك بولۋىنا رۋحاني-ساياسي تۇرعىدان جان-جاقتى تەر توك­؛كەن ءابىش اعانى قالايشا ابىز دەي المايسىڭ؟!

كوپتەگەن قالامگەر سياقتى ءابىش اعانىڭ دا ادەبيەتكە ولەڭمەن كەل­؛گەنى بەلگىلى. ول جان تۇكپىرىندەگى سىرلارىن، كوكەيىندەگى كوركەم ويلارىن ولەڭمەن ورنەكتەدى. سوناۋ ستۋدەنت كەزىندە جازعان «؛ماحامبەت»؛ پوە­؛ماسى جاستاردىڭ ورتاسىندا ازاتتىق رۋحىن شالقىتا جىرلاۋىمەن رەزو­؛نانس تۋدىرعانىمەن، تولىعىمەن جاريالانۋىنا شەكتەۋ سالىنىپتى. كە­؛مەڭگەر كەكىلباەۆ كەلە-كەلە كوشەلى پرو­؛زا مەن كەسىمدى كوسەمسوز سالاسىندا كەڭىنەن كوسىلەر شاققا جەتكەندە ولەڭ­؛دى جانىنان تاستاعان جوق، قاسيەتتى دە كيەلى ونەرمەن اراسىن سۋىتقان ەمەس. مۇقاعاليدىڭ كۇندەلىگىندە اي­؛تىل­؛عانداي، كۇللى ءومىرىن تۇتاس پوە­؛ما تۇرىندە ولەڭمەن ورنەكتەپ كەتتى. مۇ­؛قاعالي دەمەكشى، «؛ماڭدايىنان سي­؛پايتىن جان تابا الماي»؛ جۇرگەن شەرلى اقىننىڭ «؛قارلىعاشىم، كەلدىڭ بە؟»؛ اتتى جىر جيناعىنا پىكىر جازىپ، ولەڭسۇيەر قاۋىمنان ءسۇيىنشى سۇراۋى دا ابىز قالامگەردىڭ كيەلى پوەزياعا دەگەن تەرەڭ قۇرمەتىن، ادال ماحابباتىن بىل­؛دىرمەي مە؟!

ابىش اعا ءبىر ولەڭىندە:

قولتىققا سۋ بۇرىككەن،

تاقىمعا ينە جۇگىرتكەن

ەلبەڭدەرگە ەلىكپە،

جەلبەڭدەرگە جەلىكپە،

تۇسپەيمىن دەسەڭ ورتكە،

بورلىكپە دە بورتپە! &ndash؛ دەپ باعزى جىراۋلارداي تەرەڭنەن تول­؛عاپ سويلەيدى. بۇل &ndash؛ ابىزدىڭ بەينەسى!

اعانىڭ اڭقاڭدى اڭىزاق اپتاپ كەپ­؛تىرگەن ەلسىز، قۋ-مەديەن دالادا تىر­؛شىلىك ءنارى بولىپ قارسى الدىڭنان كەزى­؛گەر ءزامزام سۋلى قۇدىق تۋرالى «؛شىڭىراۋ»؛ ولەڭى 1959 جىلى جازىل­؛عان ەكەن. وسىناۋ ولەڭ 1969 جىلدىڭ ماۋ­؛سىم ايىندا يالتادا باستالىپ، شىل­؛دەدە الماتىدا نۇكتەسى قويىلعان اي­؛گىلى «؛شىڭىراۋ»؛ پوۆەسىنىڭ ءاۋ باس­؛تاعى لەيتموتيۆى ەكەنىن اڭدايسىڭ. كەيىنگى «؛ۇركەر»؛ مەن «؛ەلەڭ-الاڭ»؛ ەپو­؛پەيالارىنىڭ دا، باسقا دا حيكايات، رومان­؛داردىڭ قاينار-باستاۋلارىن 60-جىلدارداعى «؛وبالار»؛، «؛قانجار»؛، «؛تۇيەلەر»؛، «؛ارحەولوگ»؛، «؛باعزى با­؛با­؛لارعا ودا»؛، «؛ناعاشى»؛ ءتارىزدى ولەڭ­؛دەردەن ىزدەگەن ءجون. ولەڭدەرىنىڭ وزى­؛نەن سۋرەتكەرلىك الىم، كوركەمدىك بوياۋ اڭقىپ قويا بەرەتىن ابەكەڭنىڭ قاي-قاي شىعار­؛ماسى دا تەرەڭ تالداۋلار مەن ساۋات­؛تى تاپسىرلەرگە سۇرانىپ تۇرعانى انىق.

ارينە، ءابىش اعا &ndash؛ ەڭ اۋەلى قارا ءسوز­؛­؛دىڭ قاسيەتىن تەرگەن جامپوز جازۋشى. ول «؛كۇي»؛ حيكاياتى ارقىلى سوناۋ 1966 جىلى الەمدىك ادەبيەت كەڭىستىگىنە كەيىننەن فيلوسوفيالىق-الەۋمەتتىك تەرەڭ ماعىناعا يە بولعان ماڭگۇرت وبرازى مەن كاتەگورياسىن العاش رەت اكەلدى. جادىسى وشكەن ۇرپاقتىڭ، تاريحى مەن تانىمىنان ايىرىلىپ، ءوز حالقىنا ءوزى جاۋ بولاتىن بۋالدىر سانالى، بۋدان بۋىننىڭ تاقسىرەتىن شوڭ شىڭعىس ايتماتوۆ 1980 جىلى جا­؛ريالاعان «؛عاسىردان دا ۇزاق كۇن»؛ رومانىندا كۇللى ادامزات بالاسىنا دابىل قاعا جاڭاشا ءتۇسىندىرىپ-تۇيسىندىرىپ اي­؛گىلەۋىن ۇلىلار اراسىنداعى ۇندەستىك-ۇيلەس­؛تىك دەۋگە بولادى.

«؛ۇركەر»؛ مەن «؛ەلەڭ-الاڭ»؛، «؛حانشا داريا حيكاياسى»؛، «؛اڭىزدىڭ اقىرى»؛ سەكىلدى شوقتىقتى تۋىندىلارىندا اڭىز بەن اقيقات، تاريح پەن شەجىرە وز­؛گەشە ورنەكپەن ءورىلىپ، كاينوزوي زامانىنان بەرمەن ىشكى سىرىن بۇگىپ ءۇنسىز جات­؛قان ۇلى دالانىڭ ماڭعازدىعى مەن مارت­؛تىگى، سابىرى مەن سامارقاۋلىعى، قاھار­؛ماندىعى مەن قاتالدىعىنىڭ ءبىر­؛تۇتاس پانوراماسى جاسالىپ، سان الۋان­؛ كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى جان-دۇنيەسى قۇم سانالعانداي قازىلا تەكسەرىلەدى ەمەس پە؟! شىڭعىس حان، ءامىر تەمىر، ءابىل­؛قايىر ۇشتىگىمەن داۋىردەن داۋىرگە جە­؛لى تارتىپ، ەپيكالىق كەڭىستىكتىڭ سىر­؛لى پەرنەلەرىن باسىپ، اتامزامانمەن سىرلاسا العانى عانيبەت ەمەس پە؟! كەز كەلگەن شىعارماسىنداعى ۇلت­؛تىق قايتالانباس مىنەز-قۇلىق، ەتنو­؛گرافيالىق بوياۋدىڭ دالدىگى مەن دايەك­؛تىلىگى تەرەڭ ءبىلىمدارلىقتى عانا ەمەس، حالىق ءومىرىنىڭ ىشكى بولمىسىنا قانىق بولىپ وسكەن مايەكتىلىكتى تانىتادى.

«؛شىڭىراۋ»؛ پوۆەسىندەگى ءشول دالادا ادامدارعا سۋ سىيلايتىن ەڭسەپ قۇدىقشىنىڭ پرومەتەيلىك بەينەسى ادام مۇراتىنىڭ جاسامپازدىعىن كورسە­؛تەدى. شيىرشىق اتقان شىعارما­؛دان ەرنەست حەمينگۋەيدىڭ «؛شال مەن تەڭىز»؛ تۋىندىسىنداعى جانكەشتىلىكتىڭ سۇل­؛باسىن تانىعانداي بولاسىز. ال «؛تاسبا­؛قانىڭ ءشوبى»؛ اڭگىمەسىنەن تەرەڭ­؛دىگى الەمدىك كلاسسيكانىڭ كەز كەلگەن تۋىن­؛دىسىمەن تەبىنگى تەڭەستىرىپ، قام­؛شى قاعىستىرا الاتىن ولشەم مەن ورنەك­؛تى تابامىز. سول سياقتى «؛شەتكەرى ءۇي»؛، «؛اۆتوموبيل»؛ پوۆەستەرىندەگى ءداس­؛تۇر مەن جاڭاشىلدىق، «؛اڭىزدىڭ اقىرى»؛ رومانىنداعى وبرازدار جۇيە­؛سىن دارالاساق، نازىك تە تەرەڭ پسيحولوگيزم، «؛ۇركەر»؛ مەن «؛ەلەڭ-الاڭ»؛ رو­؛ما­؛نىنداعى تاريحي شىندىق پەن كور­؛كەمدىك شەشىمدەر &ndash؛ ءابىش الەمىنىڭ كەل­؛بەتى دالاداي كەڭ كەڭىستىككە، تەڭىزدەي تەرەڭ بۋىرقانعان سەزىمگە، كوركەمدىك قۋات-كۇشكە، قۇدىرەتكە يە ەكەندىگىن تا­؛نى­؛تا الادى.

ادەبيەتتەگى ءابىش الەمى دەگەنىمىز ۇلتىنىڭ ءتىلى، ءدىلى، ءدىنى، تىنىمەن ۇي­؛لەس­؛كەن قالىڭ ەلىنە تارتۋ ەتىلگەن &ndash؛ با­؛عا جەتپەس قازىنا. بۇل &ndash؛ الەمدىك ادە­؛بيەتتىڭ مىڭ بوياۋلى ورنەك ءجىبىن ءوزى­؛نىڭ ۇلتتىق وي ستانوگىندە ءيىرىپ، كور­؛كەمدىكپەن كەستەلەگەن ءسوز ونەرى. ول لەۆ تولستويدىڭ «؛سوعىس جانە بەي­؛بىت­؛شىلىك»؛ رومانىن، شەكسپيردىڭ «؛كورول لير»؛ دراماسىن، گي دە مو­؛پاسساننىڭ ء«؛ومىر»؛ رومانىن اۋدارىپ، بولاشاق قالامگەرلىك ساپارداعى شەبەرلىك ناقىسىن شىڭدادى. لەۆ تولستويدىڭ ايگىلى «؛حولستومەرى»؛ مەن ءوزىنىڭ «؛بايگەتورى»؛ حيكاياتىندا، گي دە موپاسسانىڭ ء«؛ومىرى»؛ (جاننا) مەن «؛شەتكەرى ءۇي»؛ (زۋحرا) پوۆەسىندە ۇلى­؛لارمەن ۇندەستىك-تىندەستىك بار. جالپى، ادامزاتقا ورتاق كوكەيكەستى شىندىقتاردى ۇلىلار وزىنە ءتان قاي­؛تالانباس ورنەكپەن، ۇلتتىق بىتىممەن ءار قىرىنان سومداعانىنا تاڭداناسىڭ؟!

ابىش-ابىز ادەبيەتتىڭ بارلىق جانرىندا ەڭبەك ەتتى: پوەزيا، پروزا، كوسەم­؛سوز، سىن، ساپارناما، ءتىپتى عىلىمي زەرت­؛تەۋلەرمەن ارنايى اينالىسپاسا دا پوەزيا مەن پروزانىڭ تەوريالىق تابي­؛عاتىن تۇسىندىرگەن قىرۋار قۇندى ەڭبەكتەردى تىنباي جازىپ، ارتىنا مول مۇرا قالدىردى. ال ءتۇرلى قوعامدىق-مەم­؛لەكەتتىك سۇرانىسپەن رۋحاني-ساياسي ءىس-شارالار كەزىندە تۇيىلىسكەن كەلەلى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ جاساعان باياندامالارى، جارىسسوزدەرى، وي-تولعانىستارى، كەرەك بولسا، تاباندا تاۋىپ ايتقان شەشەندىك شيىرلارى ونى كلاسسيكالىق ادەبيەتتىڭ وكىلى رەتىندە اتاۋعا، جازۋشى دەپ تانۋعا تارلىق ەتەدى. ول &ndash؛ قايراتكەر تۇلعا، اقىلمان ويشىل، قارىمدى قالامگەر، عۇلاما-عالىم، شەجىرە-شەشەن. ول &ndash؛ سەڭگىربايۇلى مۇرىنداي توكپە جىراۋل­؛اردىڭ، ابىل سىندى اقتاڭگەر كۇي­؛شى­؛لەردىڭ اق دومبىراسىنىڭ شا­؛نا­؛عىنان توگىلگەن ەپيكالىق-اپ­؛سانالىق ءىنجۋ-مارجانداردى كوركەم پروزانىڭ كوكوراي سۇلۋلىعىمەن كومكەرىپ وقىرمانعا تارتۋ ەتكەن، ەس­؛تە جوق ىقىلىم زامانداعى تۇركى مي­؛فولوگيالىق كودىن ۇرپاق ساناسىندا تىرىلتە العان شاندوز. ول &ndash؛ بايا­؛عىنىڭ بيلەرىندەي ساڭقىلداپ سويلەپ كەتكەندە تۇيدەك-تۇيدەك كوركەم وي ورام­؛دارى مەن كەستەلى سوزدەرى ەكپىنى جولىنداعىسىن جايپاپ وتەتىن تاۋ سۋىن­؛داي اعىنى قاتتى ارىندى ءدىلمار! ونىڭ بولمىسى مەن ءبىتىمىنىڭ سىمبات-سىرى ماڭ دالا توسىندەگى ءۇستىرت سياقتى وقشاۋ بولسا، مىنەز-سەزىمىنە بۋىر­؛قانعان كاسپييدىڭ كوكشۋلان تول­؛قىنى مەن تۇران ويپاتىنىڭ سال­؛قار كەڭدىگى ءتان ەدى. مىنە، وسى اسىل قا­؛سيەتتەردىڭ ءبارىبىر الىپ تۇلعانىڭ بويىندا شوعىرلانسا، التى قىرلى ءدۇر-جاۋھارداي جارقىرايدى.

قازاق قوعامىنىڭ رۋحاني ومىرىن­؛دەگى ءابىش الەمى دەگەن كوركەمدىك-في­؛لو­؛سوفيالىق عاجاپ قۇبىلىستى باع­؛ام­؛داۋ ابىز سۋرەتكەردىڭ ايماڭدايى جار­؛قىراپ ورتامىزدا جۇرگەن شاعىندا-اق جۇرەكجاردى سان تاراۋ پىكىرلەردىڭ وزەگىنە اينالعانى بەلگىلى. الاشتىڭ ايبوز ابىزى تۋرالى كەزىندە كورنەكتى اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ: «؛ول &ndash؛ سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى تالانت. ول &ndash؛ تالانتتى اقىن، تالانتتى سىنشى، تالانتتى پروزايك. ءبىر كىسىگە وسىنىڭ بىرەۋى دە جەتەر ەدى. وعان تابيعات ۇشەۋىن دە بەرگەن. «؛ەكى كەمەنىڭ قۇيرىعى»؛ دەمەكشى، بۇل جىگىت ءۇش كەمەنىڭ قۇيرىعىن ۇستاپ كەلەدى»؛، &ndash؛ دەپ جازىپتى. شىندىعىندا، زاڭعار تالانت كەيىن ء«؛تورتىنشى كەمەنىڭ»؛ دە قۇيرىعىن ۇستادى. بۇل &ndash؛ پۋبليسيستيكا ەدى. سوندىقتان ءابىش كەكىلباەۆ ەسىمى ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدە ءتورت اياعىن تەڭ باسقان جامپوز جازۋشى، ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل قابىرعالى قالامگەر رەتىندە التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ قالدى.

ابىش كەكىلباەۆ پۋبليسيستيكاسى &ndash؛ ۇلت زەردەسىنىڭ ولشەمى. ازاتتىقتىڭ اق تاڭىن «؛ويداعىمىز بولدى، ورتامىز تولدى»؛ دەپ تەبىرەنىسپەن قارسى العان ول بوستان ەلىمىزدىڭ تۇعىرىن بەكىتىپ، بو­؛لاشاعىن پايىمداپ، تاۋەلسىزدىكتى تيا­؛ناقتى دارىپتەپ ناسيحاتتاۋ ءۇشىن سانالى تۇردە قوعامدىق وتكىر سۇرا­؛نىسقا يە جۇردەك جانر كوسەمسوزگە بەت بۇرادى. ول راسىندا باعزى مەن با­؛قيدى جالعاستىرىپ جاتقان سارا جولدىڭ ۇستىندە ءبىزدى كەمەڭگەرلىك تاعىلىمىمەن سۋسىنداتىپ وتىراتىن تەڭدەسسىز ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ اي­؛ناسى ىسپەتتى. ءابىش اعا ەلباسى نۇر­؛سۇلتان ءابىشۇلى نازارباەۆ ايتقانداي: «؛كوركەم ويدىڭ، كوركەم ادەبيەتتىڭ كوسەمسوزگە جول بەرگەن تۇسىندا ول ەل-جۇرتىنا ۇلگى بەرەتىن ۇردىسكە قول ار­؛تىپ، ۋاقىت مىنبەرىنە كوتەرىلدى. اعىنان جارىلدى، ادالىنان سويلەدى»؛. تەرەڭ ءبىلىم، ءتۋابىتتى شەشەندىك قاسيەت پەن قالامگەرلىك قۋاتى پۋبليسيست ءابىش كەكىلباەۆتىڭ شىعارمالارىنا ايرىقشا كوركەمدىك دارىتىپ، قولتاڭ­؛باسىن دارالاپ تۇرادى.

«؛مەن ادەبيەتشى بولماسام، سايا­؛ساتقا كەلمەس ەم. سۋرەتكەر بولماسام، كۇرەسكەر دە بولماس ەم»؛ دەگەن ءسوزى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ومىرلىك كرەدوسى، اينىماس اقيقاتى ەدى. ادەبيەتتىڭ باست­؛ى مۇراتىن قوعام ءۇشىن شىنايى تاريحي سانا، حالىق ءۇشىن شىنايى ۇلتتىق سانا، ادام ءۇشىن شىنايى ازا­؛ماتتىق سانا دەپ بىلگەن كەمەڭگەر كە­؛كىل­؛باەۆ پۋبليسيستيكاسىنىڭ باستى ۇستىنى &ndash؛ ەلشىلدىك، مەملەكەتشىلدىك. ونىڭ قايراتكەرلىك ءومىر جولى مەن ءبۇتىن شىعارماشىلىق قىزمەتى وسىعان تۇعىر بولىپ، تاۋەلسىزدىك مۇراتتارىنا قۋاتتى سوزىمەن ءۇن قوسۋىنا نەگىز سالدى. سوندىقتان ءابىش اعانىڭ پاراساتتى قايراتكەرلىگى مەن پۋبليسيستىك قالامگەرلىگى &ndash؛ بىر-بىرىنەن اجىراعىسىز. ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگىنىڭ ايقىن ايعاعى.

ادامزاتتىڭ ارعى-بەرگى وتكەنى كە­؛شەگى كۇندەي ساناسىندا سايراپ تۇرعان ءابىش كەكىلباەۆ &ndash؛ تاريحي تاقىرىپتا كول-كوسىر تەرەڭ ءبىلىم يەسى. ونىڭ پۋب­؛­؛­؛لي­؛سيستيكالىق شىعارمالارىندا قا­؛زىر­؛گى قازاق قوعامىنىڭ مۇراتتارى مەن ماقساتتارى جالپى الەمدىك دا­؛مۋ­؛­؛دىڭ تەندەنسيالارىمەن تىعىز سا­؛باق­؛تاستىقتا سارالانادى. ۇلتتىق تا­؛ريحتىڭ تالقىلى تۇستارى تار اۋقىم­؛مەن شەكتەلمەي، ءاردايىم كۇللى ادامزات وركەنيەتى كەڭىستىگىنىڭ اياسىندا كورىنىس تابادى. شالقار اقىل، دا­؛نا پايىم ارقاسىندا ول ءوزىنىڭ كوسەم­؛سوزدىك تۋىندىلارىندا تاريحي دەرەكتەر مەن تەوريالىق قيسىنداردى شەبەر­؛لىكپەن ۇشتاستىرادى. ونىڭ پۋبليسيستيكالىق تۋىندىلارىنىڭ بايىر­؛عى جىراۋلاردىڭ فيلوسوفيالىق تولعاۋلارىنداي ەرەكشە قۇشتار­؛لىق­؛پەن، ءبىر دەممەن وقىلۋىنىڭ سىرى دا وسىندا.

ول قاي تاراپقا، قاي تاقىرىپقا سالسا دا، ويى تاۋسىلمايتىن، سوزدەن توسىلمايتىن، قالامىنىڭ قۇنارى قاعازدىڭ بەتىن نۇرلاندىرعان ءسوز زەرگەرى بولدى. ونىڭ پۋبليسيستيكاسىن جانرعا جىكتەگەندە، «؛ساياسي»؛، «؛تاريحي»؛، «؛عىلىمي»؛، دەپ ءبىرجاقتى ات قويىپ، ايدار تاعۋدىڭ ءوزى قيىن. سەبەبى قاي­؛راتكەر-قالامگەردىڭ زاماناۋي ءسوز سارايىنىڭ ىشىندە ءداۋىردىڭ بارلىق وي-پىكىر باعىتى ءوزارا توقايلاسىپ، ءبىر قازاندا قايناپ جاتادى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا «؛ەگە­؛مەن قازاقستان»؛ گازەتىنە باسشىلىق جا­؛ساپ، ونىڭ بۇگىنگى اتاۋىن الۋعا ۇيىت­؛قى بولعان ءابىش كەكىلباەۆتىڭ 1990-2015 جىلدار ارالىعىندا باسىلىم بەتتەرىندە 144 ماقالاسى جارىق كورگەن ەكەن. ارينە، 25 جىل ىشىندە بۇل قارىمدى قالامگەر ءۇشىن از بولىپ كورىنۋى دە مۇمكىن. دەگەنمەن، قاي­؛راتكەر اعانىڭ ماتەريالدارى كولەم­؛دى بولىپ كەلەتىنىن جانە ولاردى ۇلكەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردە ءجۇرىپ قولى قالت ەتكەندە جازعانىن ەسكەرۋ كەرەك.

قازاق حالقىنىڭ بايتاق رۋحانياتىندا، مەملەكەتتىك ساياسي-قوعامدىق ومىرىندە ءابىش كەكىلباەۆ نامىمەن كەلىپ، ابىز بولىپ اتتانعان داڭعايىر دانا ۋاقىت پەن كەڭىستىكتەردەن شال­؛قۇي­؛رىقتاي قۇيعىتا شاۋىپ، باعزى بي-بابالاردان بىزگە سارقىت بولىپ جەتتى، تۇلپار تۇياق دۇسىرىمەن ەل ساناسىن سىل­؛كىپ وياتىپ دۇبىرلەتىپ ءوتتى.

سوندىقتان بولار، دانىشپان اباي ۇلى ءابىش قايتقاندا جازعان:

«؛كەشەگى وتكەن ەر ءابىش

ەلدەن ءبىر اسقان ەرەك-تى.

جۇرەگى &ndash؛ جىلى، بويى &ndash؛ قۇرىش،

تۋىسى جاننان بولەك-تى.

ونەرى ونىڭ جۇرت اسقان،

عىلىمعا كوڭىلى زەرەك-تى.

بوياماسىز اق كوڭىل،

كىرلەتپەي كەتكەن جۇرەكتى»؛ &ndash؛ دەگەن جوقتاۋىن بۇگىن الاش جۇرتى ءابىش-ابىزعا ايتىپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى.

بىرتۋار اياۋلى تۇلعانىڭ، قولتاڭ­؛باسى قايتالانبايتىن ءقادىرلى ابىز اعا­؛نىڭ قادىر-قاسيەتىن قارا ورمان حالقى، ەگە­؛مەن مەملەكەتى ءاردايىم تاپ باسىپ تانىپ، ءادىل باعالاي ءبىلدى. ول ەلباسىنىڭ قولىنان التىن جۇلدىز الىپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك ەرى اتاندى. بۇگىنگى رۋحاني ومىرىمىزگە اسەرلى اشەكەي بەرگەن ءابىش كەكىلباەۆ ورتالىعى، ءابىش كەكىلباەۆ اتىنداعى مەكتەپ پەن داڭعىل-كوشە زاڭعار جازۋشىنىڭ ارتىنداعى ميراس پەن تاعىلىمنىڭ الاش جۇرتىن رۋحاني جاڭعىرتىپ، سۋسىنداتا بەرەتىن سارقىلماس قاينارعا اينالعانىن ايعاقتايدى.

ابىز تۋرالى اڭىز ەندى باستال­؛عانداي...

 ؛

دارحان ءقىدىرالى

 ؛

سوڭعى جاڭالىقتار

تاۋشىق اۋىلى 80 جىلدىعىن تويلادى

ايماقتار • بۇگىن، 16:35

اباي دۇكەنى – بەلگيادا

رۋحانيات • بۇگىن، 16:32

گەرولد بەلگەرگە كوشە بەرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 15:57

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ريزا يساەۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:50

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇربيكە قۇدايبەرگەنوۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:45

ەڭ قىسقا اڭگىمە. داۋرەن داريابەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:39

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نازەركە سانيازوۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:37

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اقىلبەك شاياحمەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:22

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الدابەرگەن كەمپىرباي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 13:00

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەركەعالي بەيسەنوۆ

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:42

ەڭ قىسقا اڭگىمە. كوگەداي شامەرحان

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:39

ەڭ قىسقا اڭگىمە. جاسۇلان سەرىك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:37

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اقجول قالشابەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:28

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇربەك نۇرجانۇلى

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:24

ەلباسى تاكەو كاۆامۋرامەن كەزدەستى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 11:34

ساعىنايدىڭ بەيىتى تابىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:52

اقمولانىڭ استىعىنا سۇرانىس مول

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

كۇلكى كەرۋەنى № 7

رۋحانيات • بۇگىن، 10:20

اتالماي نەگە قالسىن مۇسا اتى؟!

رۋحانيات • بۇگىن، 10:01

جاقسى ءداستۇر جالعاسادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:49

الاشتانۋشى عالىمنىڭ بەلەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:47

يگىلىكتى ەڭبەك يەسى

قوعام • بۇگىن، 08:46

نامازالى وماشۇلى: ەل شەجىرەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:42

تاراز شاھارىنداعى تاماشا ءتۇن

ايماقتار • بۇگىن، 08:39

تۇڭعىش ءتىل فورۋمى وتەدى

قوعام • بۇگىن، 08:36

پاتريارحتىڭ ورىندالعان پارىزى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:33

كەدەرگىسىز كەلەشەك

قوعام • بۇگىن، 08:31

جوشى حانعا ەسكەرتكىش ورناتىلادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:24

قازاقتاردىڭ اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى

قازاقستان • بۇگىن، 08:22

ەۋرونى ساتىپ الۋشىلار كوبەيدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:20

اQR: 14 بانكتى «ساۋىقتىرۋ» كەرەك پە؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:15

ۇقساس جاڭالىقتار