ۇلتتىق پارككە قوقىس توگەدى
ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىمەن وتكەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ بۇل جولعى جالپى وتىرىسىندا كۇن تارتىبىنەن تىس بىرنەشە دەپۋتات تۇيتكىلدى ماسەلەلەر قامتىلعان دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن ۇكىمەتكە باعىتتادى. اتاپ ايتساق, ءماجىلىس دەپۋتاتى كارىباي مۇسىرمان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆقا جولداعان ساۋالىندا تەلەمەديتسينالىق قىزمەت ماسەلەسىن كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەلەمەديتسينا ەڭ جوعارى دەڭگەيدە دامىعان ەل اقش-تا قاشىقتىقتان كونسۋلتاتسيالار بەرۋ مەن مونيتورينگ جۇرگىزۋ ناۋقاستاردى گوسپيتاليزاتسيالاۋدى 19%-عا, دارىگەرلىك كەڭەس الۋ ءۇشىن تىكەلەي دارىگەرگە جۇگىنۋدى 70%-عا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرگەن جانە ونلاين-كونسيليۋمدار ارقىلى اۋىر ناۋقاستاردى تاسىمالداۋدان جىل سايىن 500 ملن دوللار قارجى ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزىلگەن. قازاقستان ءۇشىن دە تەلەمەديتسينانى دامىتۋ ماڭىزدى. ويتكەنى شالعايداعى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىنا ۋاقتىلى ءارى ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ قيىنعا سوعىپ وتىر. 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا دا ۇلتتىق تەلەمەديتسينا جەلىسىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن.
– قازىرگى ۋاقىتتا «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا ارنالعان ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىن ەنگىزۋ, بىرىڭعاي دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋ, قاعازسىز دەنساۋلىق ساقتاۋعا كوشۋ سياقتى يگى ىستەر قولعا الىنىپ جاتىر. الايدا, ەلىمىزدە تەلەمەديتسينانى دامىتۋعا ونشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعان جوق. اتاپ ايتقاندا, 2004 جىلى «اۋىلدى دامىتۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندەگى «اۋىلدىق جەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا موبيلدىك جانە تەلەمەديتسينانى دامىتۋ» جوباسى بويىنشا قۇرىلعان ۇلتتىق تەلەمەديتسينا جەلىسى قازىر 700-دەن استام دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 217-ءسىن عانا قامتىپ وتىر. ءاۋ باستا اۋىلدى دامىتۋعا ارنالعان جوبا بولعاندىقتان, ۇتمج-عا بىرقاتار شاعىن جانە مونو قالالار ءالى كۇنگە دەيىن قوسىلماعان, – دەدى دەپۋتات.
دەپۋتات ۇكىمەتتەن وسى باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە جاۋاپ بەرۋدى سۇرادى.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس دەپۋتاتى گالينا بايماحانوۆا پرەمەر-مينيسترگە جولداعان ساۋالىندا ەكولوگيا ماسەلەسىن قوزعاپ, ۇلتتىق پاركتەردى دامىتۋعا ءمان بەرۋ جايىن كوتەردى. ول بۇل ماسەلەلەرگە قازاقستان قول قويعان ءارتۇرلى تابيعات قورعاۋ كونۆەنتسيالارىندا بەكىتىلگەن حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن ەنگىزۋگە تىكەلەي جاۋاپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاراعاندا, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى كوپ الاڭداۋشىلىق بىلدىرەتىنىن العا تارتتى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك قاۋىمداستىق ءبىزدىڭ ەلدە وسى سالادا كاسىبي جۇمىس ىستەيتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ارقىلى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ جاي-كۇيىنە تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزەدى. وسى جولمەن ولار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاتىپ قالعان تسيفرلارى ارقىلى ەمەس, ازاماتتىق قوعام ارقىلى قازاقستانداعى شىنايى جاعدايعا قانىعادى.
– مىسالى, ىلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركىنىڭ ءبىراز بولىگى الماتى قالاسىنىڭ قوقىس تاستايتىن جەرىنە, مال جاياتىن ورىنعا, يەسىز قالعان قۇرىلىسقا اينالىپ بارادى. تۋريستەر الىستان ات ارىلتىپ ءبىزدىڭ ۇسقىنسىز مەكەندەردى تاماشالاۋعا كەلمەيدى. ەكوتۋريزم جانە تاۋ ءتۋريزمى ءۇشىن ولارعا بولمىسى بۇزىلماعان ءبۇتىن تابيعات كەرەك. ءتىپتى دامىعان ينفراقۇرىلىم مەن جوعارى ساپالى قىزمەتتىڭ سىرتىندا تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعى كورىنىپ تۇرۋى قاجەت. ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتار مەن ۇلتتىق پاركتەر الدىنداعى ماقسات – تابيعي جۇيەلەر مەن ولاردىڭ الۋاندىعىن ساقتاي وتىرىپ ەكولوگيالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ, – دەدى دەپۋتات.
گالينا بايماحانوۆا «حالىق كوممۋنيستەرى» فراكتسياسى دەپۋتاتتارىنىڭ اتىنان ۇكىمەت باسشىسىنان ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىندەگى ەكولوگيالىق جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋ جانە ايتىلعان ماسەلەلەر بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى اقپارات بەرۋدى سۇرادى.
ۋكراينا اسقانعا – ءبىر توسقان
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتاردىڭ نازارىنا «قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىنداعى ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ۇسىنىلىپ, ماقۇلداندى. ىسىنەن شيكىلىك شىعىپ شەكارا اسقانداردى قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋ جانە سوت ۇكىمىن ورىنداۋ ءۇشىن ادامداردى ۇستاپ بەرۋ ماسەلەسىن شەشەتىن بۇل شارتتى ءماجىلىستىڭ مىنبەرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ جان-جاقتى تانىستىردى.
قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىنداعى ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى شارت 2018 جىلى 29 قازاندا ەلوردادا جاسالدى. شارت بويىنشا جاسالعان قىلمىس ءۇشىن ەكى ەلدە دە كەمىندە ءبىر جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلگەن بولسا نەمەسە سوتتالعان ادامنىڭ وتەلمەگەن مەرزىمى 6 ايدان كوپ بولسا, ول ۇستاپ بەرىلەدى. بۇل قۇجاتتا ءىستى بولعان ادامدى ەلىنە كەرى قايتارۋدان باس تارتۋ نەگىزدەرى دە قاراستىرىلعان. مىسالى, ءبىر تاراپتا قىلمىس دەپ سانالاتىن ارەكەت ەكىنشى جاقتا ولاي بولماسا نەمەسە قۋدالاۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتسە, سۇرالىپ وتىرعان ارەكەت اسكەري قىلمىسقا جاتسا, ۇستاپ بەرۋ ەگەمەندىك پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرەتىن بولسا, سونداي-اق قازاقستاننىڭ زاڭناماسىنا نەمەسە حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرگە قايشى كەلسە, مۇنداي سۇراۋلارمەن كەلىسپەۋگە بولادى.
– سوڭعى ءۇش جىلدا ۋكراينا بىزگە
6 قىلمىسكەردى ۇستاپ بەردى. قازىر اتالعان ەلدە جاسىرىنىپ جۇرگەن 6 ادام بار. ولاردى قايتارۋ قارالىپ جاتىر. بۇگىندە ەكى ەل اراسىندا بۇل ماسەلە مينسك كونۆەنتسياسىمەن رەتتەلۋدە. كونۆەنتسيا ەكىجاقتى شارت جاساۋعا تىيىم سالمايدى, – دەدى مارات احمەتجانوۆ.
وسى تۇستا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ۋكراينادا ءبىر جىلدان اسا ۋاقىت بوي تاسالاپ جۇرگەن ەرلى-زايىپتىلار ءىسىن ەسكە سالدى. سپيكەر كوكتەم مەن كۇزدە «اۋرۋى» قوزاتىن ول جۇپتىڭ YouTube-تە نەبىر ساندىراقتى سوعىپ جۇرگەنىن, ولاردىڭ ەلدە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
باس پروكۋرور ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, ەكستراديتسيا ءۇشىن 2019 جىلى بيۋدجەتتەن ارنايى قاراجات كوزدەلگەن. جالپى, اتالعان شارت تەكتەس قۇجاتتار 21 ەلمەن بەكىتىلگەن. جاقىندا مالايزيا, گرەكيا, كيپرمەن وسىنداي كەلىسىمگە قول قويۋ جوسپارلانىپ جاتىر ەكەن.
دوپينگپەن شاتىلعاندار ايىپپۇل تولەيدى
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىلاپ, اتالعان سالا بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ەگجەي-تەگجەيلى قاراستىردى. زاڭ جوباسى وسى سالاداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە, دوپينگكە قارسى قاعيدالاردى بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزۋگە, ۇلتتىق دوپينگكە قارسى ۇيىمنىڭ مارتەبەسىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. بۇعان قوسا زاڭ جوباسىندا وليمپيادا, پاراليمپيادا جانە سۋردليمپيادا ويىندارىنىڭ چەمپيوندارى مەن جۇلدەگەرلەرىنە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر قاراجاتىنان تۇرعىن ءۇي بەرۋ ءراسىمى ۇسىنىلدى.
دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا دايىنداۋ بارىسىندا ۇعىمدىق اتاۋلاردى ناقتىلاۋدى مازمۇندى تۇردە قوزعايتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. ايتالىق, قۇجات جۇمىس پروتسەسىندە «سپورتتىق ادەپ», ء«بىرىنشى جاتتىقتىرۋشى», «جەكە جاتتىقتىرۋشى», «سپورتتىق جارىسقا قاتىساتىن جانۋارلاردى جارىستان شەتتەتۋ» دەگەن ۇعىمدارمەن تولىقتىرىلدى.
دوپينگكە قارسى قاعيدالاردى بۇزعانى ءۇشىن جازالاۋ ماقساتىندا دەپۋتاتتاردىڭ تۇزەتۋلەرىمەن سپورتشىلاردى, جاتتىقتىرۋشىلاردى, دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورت سالاسىنداعى وزگە دە قاتىسى بار سۋبەكتىلەردى تۇرعىنجايدان, سپورتتىق اتاقتان, سپورتتىق رازريادتان جانە بىلىكتىلىك ساناتىنان ايىرۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى پىسىقتالىپ, ناقتىلاندى. وسى رەتتە دوپينگ داۋىنا ىلىككەندەرگە ۇكىمەت ۇسىنعان اكىمشىلىك ايىپپۇل 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە (اەك) دەيىن ۇلعايتىلدى.
ال زاڭ جوباسىنداعى تاعى ءبىر وزگەرىس
– چەمپيوندار مەن جۇلدەگەرلەرگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان جالعا باسپانا بەرۋ. بۇل ءۇيدى 10 جىل وتكەن سوڭ مەنشىككە الۋ نەگىزدەرى بەكىتىلەدى. چەمپيوندار مەن جۇلدەگەرلەر قايتىس بولعان جاعدايدا, وسى تۇرعىن ءۇيدى مەنشىككە الۋ ءۇشىن ولاردىڭ مۇراگەرلەرىنىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرۋ ۇسىنىلدى.
ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان بۇل زاڭ جوباسى پارلامەنت سەناتىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلەدى.
